නිවසේදී AA නැවත ආරෝපණය කළ හැකි බැටරි භාවිතය පරිසර හිතකාමී මෙන්ම පිරිවැය ඉතිරි කරන ක්‍රමවේදයකි. කෙසේ වෙතත්, උපරිම කාර්යක්ෂමතාවයක් සහ දිගු ආයු කාලයක් ලබා ගැනීම සඳහා බැටරි චාජරය නිවැරදිව ක්‍රියා කරවීම සහ බැටරිවල රසායන විද්‍යාව අවබෝධ කර ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
බැටරි රසායනික ව්‍යුහය සහ චාජර් ගැළපුම
නැවත ආරෝපණය කළ හැකි AA බැටරි ප්‍රධාන වශයෙන් වර්ග දෙකකින් යුක්ත වේ: නිකල්-මෙටල් හයිඩ්‍රයිඩ් (NiMH) සහ නිකල්-කැඩ්මියම් (NiCd). මීට අමතරව නවීන ලිතියම්-අයන (Li-ion) AA බැටරි ද වෙළඳපොලේ දැකිය හැකිය. මෙම සෑම රසායනික කාණ්ඩයකටම ආවේණික වූ වෝල්ටීයතා මට්ටම් සහ ආරෝපණ අවශ්‍යතා පවතී. NiMH බැටරි සාමාන්‍යයෙන් වෝල්ට් 1.2 ක නාමික වෝල්ටීයතාවයකින් ක්‍රියාත්මක වන අතර ලිතියම් බැටරි වෝල්ට් 1.5 ක ස්ථාවර වෝල්ටීයතාවයක් ලබා දීමට අභ්‍යන්තර පරිපථ භාවිතා කරයි. මෙහිදී NiCd බැටරිවල පවතින "මතක බලපෑම" (Memory Effect) හේතුවෙන් ඒවා සම්පූර්ණයෙන්ම බැසයාමට පෙර ආරෝපණය කළහොත් ඒවායේ ධාරිතාවය ක්‍රමයෙන් අඩු වේ. නමුත් නවීන NiMH බැටරිවල මෙම ගැටලුව බොහෝ දුරට අවම කර ඇත.
ඔබ භාවිතා කරන චාජරය බැටරියේ රසායනික සංයුතිය සමඟ අනිවාර්යයෙන්ම ගැළපිය යුතුය. වැරදි චාජර් වර්ගයක් භාවිත කිරීමෙන් බැටරිය අධික ලෙස රත් වීම, කාන්දු වීම හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වීම සිදුවිය හැක. ස්මාර්ට් චාජර් (Smart Chargers) මඟින් බැටරියේ ධාරිතාවය සහ වෝල්ටීයතාවය ස්වයංක්‍රීයව හඳුනාගෙන, එය සම්පූර්ණයෙන්ම ආරෝපණය වූ පසු ධාරාව සැපයීම නතර කරයි (Delta V termination ක්‍රමය මඟින්). මෙම ක්‍රමවේදයේදී සිදුවන්නේ බැටරිය සම්පූර්ණ වී ඇති බව හඳුනාගෙන ආරෝපණය නතර කිරීමයි.
ආරෝපණ ධාරාව (mA) සහ උෂ්ණත්ව පාලනය
ආරෝපණ වේගය තීරණය වන්නේ චාජරයෙන් ලබා දෙන මිලිඇම්පියර් (mA) ප්‍රමාණය මතය. සාමාන්‍යයෙන් AA බැටරියක් සඳහා 200mA සිට 500mA දක්වා ධාරාවක් මඟින් මන්දගාමී සහ ආරක්ෂිත ආරෝපණයක් (Slow Charging) ලබා දේ. මෙය බැටරියේ ආයු කාලය ආරක්ෂා කිරීමට ඇති හොඳම ක්‍රමයයි. වේගවත් ආරෝපණය (Fast Charging) සඳහා 1000mA හෝ 2000mA වැනි ඉහළ ධාරාවක් භාවිතා කරන අතර, මෙහිදී බැටරිය ඉතා ඉක්මනින් රත් වේ. ඔබගේ බැටරියේ ධාරිතාවය (mAh) අනුව ආරෝපණය වීමට ගතවන කාලය වෙනස් වේ. උදාහරණයක් ලෙස 2000mAh බැටරියක් 500mA ධාරාවකින් ආරෝපණය වීමට ආසන්න වශයෙන් පැය 4ක් පමණ ගතවේ.
අධික උෂ්ණත්වය යනු නැවත ආරෝපණය කළ හැකි බැටරිවල ප්‍රධානතම සතුරා වේ. සෙල්සියස් අංශක 45 ට වඩා බැටරියේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යන්නේ නම්, එහි අභ්‍යන්තර රසායනික ව්‍යුහයට හානි සිදුවී ධාරිතාවය ක්‍රමයෙන් අඩු වේ. එබැවින්, සැමවිටම වාතාශ්‍රය හොඳින් ලැබෙන, සෘජු සූර්යාලෝකය නොලැබෙන සිසිල් ස්ථානයක බැටරි ආරෝපණය කිරීමට වගබලා ගන්න. ලී මතුපිටක් හෝ රෙදිපිළි මත තබා ආරෝපණය කිරීමෙන් වළකින්න, මන්ද ඒවා උෂ්ණත්වය රඳවා ගැනීමට නැඹුරු වන බැවිනි.
පියවරෙන් පියවර නිවැරදිව ආරෝපණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය
බැටරි ආරෝපණය කිරීමේදී පහත සඳහන් තාක්ෂණික පියවර අනුගමනය කිරීම වැදගත් වේ:
- ධ්‍රැවීයතාවය පරීක්ෂා කිරීම: බැටරියේ ධන (+) සහ ඍණ (-) අන්ත චාජරයේ සලකුණු සමඟ නිවැරදිව පෙළගස්වන්න. වැරදි ලෙස ඇතුළත් කිරීමෙන් කෙටි පරිපථ (short circuit) ඇති විය හැක.
- යුගල වශයෙන් හෝ තනි තනිව ආරෝපණය කිරීම: සමහර පැරණි චාජර්වල බැටරි දෙක බැගින් යුගල වශයෙන් ආරෝපණය කළ යුතුය. එහිදී එකම ධාරිතාවයකින් යුත් බැටරි දෙකක් පමණක් යෙදිය යුතුය. නවීන චාජර්වල එක් එක් බැටරිය සඳහා වෙන වෙනම (Independent slots) ආරෝපණ පාලනයක් පවතී.
- ආරෝපණ මට්ටම් නිරීක්ෂණය: LED දර්ශක හෝ LCD තිරය මඟින් බැටරිය සම්පූර්ණ වී ඇති බව පෙන්වූ වහාම ඒවා චාජරයෙන් ඉවත් කරන්න. Trickle charge (ඉතා අඩු ධාරාවක් දිගටම දීම) පහසුකම නැති චාජර්වල බැටරි දිගු වේලාවක් තබා ගැනීම සුදුසු නොවේ.
ආයු කාලය දීර්ඝ කරගැනීමේ ක්‍රමවේද සහ නඩත්තුව
බැටරිවල උපරිම ඵලදායීතාවය ලබා ගැනීමට නම් ඒවායේ අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධය (Internal resistance) අවම මට්ටමක තබා ගත යුතුය. මේ සඳහා මාස කිහිපයකට වරක් බැටරි සම්පූර්ණයෙන්ම ක්‍රියාවිරහිත වන තුරු (discharge) භාවිතා කර නැවත සම්පූර්ණයෙන්ම ආරෝපණය කරන්න. NiMH බැටරි ගබඩා කිරීමේදී ඒවා 30%-50% අතර ප්‍රමාණයකට ආරෝපණය කර සිසිල් වියළි ස්ථානයක තැබීම සුදුසුය. සම්පූර්ණයෙන්ම බැසගිය බැටරි දිගු කාලයක් ගබඩා කිරීමෙන් ඒවායේ රසායනික ක්‍රියාකාරීත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම අඩපණ විය හැක.
බැටරි අග්‍ර (terminals) මත දූවිලි හෝ ඔක්සයිඩ් තැන්පත් වී ඇත්නම්, වියළි කපු රෙදි කැබැල්ලකින් හෝ මකනයකින් (eraser) ඒවා මෘදුව පිරිසිදු කරන්න. මෙය බැටරිය සහ චාජරය අතර විද්‍යුත් සම්බන්ධතාවය උපරිම කිරීමට උපකාරී වේ. කිසිවිටකත් හානි වූ, ආවරණය ගැලවී ගිය හෝ කාන්දු වන බැටරි ආරෝපණය කිරීමට උත්සාහ නොකරන්න. එමෙන්ම, විවිධ ධාරිතාවලින් යුත් බැටරි හෝ විවිධ සන්නාමවල බැටරි එකම උපකරණයක හෝ චාජරයක එකට මිශ්‍ර කර භාවිතා කිරීමෙන් වළකින්න.
