දුම් සහ කාබන් මොනොක්සයිඩ් අනාවරක නිවසේ නිසි පරිදි ස්ථානගත කිරීම අනතුරුදායක වායූන් සහ දුම ඉක්මනින් හඳුනා ගැනීමට ඇති එකම ක්‍රමයයි. මෙම අනාවරක වැරදි ස්ථානවල සවි කිරීමෙන් සංවේදක ක්‍රියා විරහිත වීම හෝ අනතුරු ඇඟවීම් ප්‍රමාද වීම සිදු විය හැක.
දුම සහ වායූන් ඉහළට ගමන් කිරීමේ භෞතික විද්‍යාව
ගින්නක් ඇති වූ විට නිකුත් වන දුම සහ උණුසුම් වායූන් අවට වාතයට වඩා අඩු ඝනත්වයකින් යුක්ත වේ. තාප සංවහනය (thermal convection) හේතුවෙන් මෙම උණුසුම් වායූන් වේගයෙන් සිවිලිම දෙසට ඉහළට ගමන් කරයි. සිවිලිමට ළඟා වූ පසු දුම තිරස් අතට පැතිරීමට පටන් ගනී. මෙම භෞතික ක්‍රියාවලිය නිසා දුම් අනාවරක සෑම විටම කාමරයක ඉහළම කොටසේ ස්ථාපනය කළ යුතුය.
කෙසේ වෙතත්, බිත්තිය සහ සිවිලිම එකතු වන කොන් වල මළ වායු කලාප (dead air spaces) නිර්මාණය වේ. මෙම කලාපවල වාතය සංසරණය නොවන බැවින්, දුම එහි ඇතුළු වීමට වැඩි කාලයක් ගතවේ. එබැවින් සිවිලිමේ සවිකරන විට බිත්තියේ සිට අවම වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 30 ක් වත් ඈතින් අනාවරකය සවි කිරීමට වගබලා ගත යුතුය. බිත්තියක සවිකරන්නේ නම්, සිවිලිමේ සිට සෙන්ටිමීටර 15 ත් 30 ත් අතර පහළින් එය ස්ථාපනය කිරීම වඩාත් සුදුසුය.
කාබන් මොනොක්සයිඩ් ව්‍යාප්තිය සහ වායු ඝනත්වය
කාබන් මොනොක්සයිඩ් (CO) යනු වර්ණයක්, රසයක් සහ සුවඳක් නැති මාරාන්තික වායුවකි. බොහෝ දෙනෙක් සිතන්නේ කාබන් මොනොක්සයිඩ් වායුව බිමට බර වන බවයි, නමුත් එහි සාපේක්ෂ වායු ඝනත්වය සාමාන්‍ය වාතයට බෙහෙවින් සමාන වේ (වාතය 1.2 g/L වන විට CO 1.14 g/L වේ). මෙයින් අදහස් කරන්නේ කාබන් මොනොක්සයිඩ් කාමරය පුරා ඒකාකාරව මිශ්‍ර වන බවයි.
නමුත්, කාබන් මොනොක්සයිඩ් සාමාන්‍යයෙන් නිපදවෙන්නේ තාපන උපකරණ, ලිප් හෝ දහන එන්ජින් වැනි උණුසුම් ප්‍රභවයන් මඟිනි. මෙම උණුසුම් වායු ප්‍රවාහ සමඟ මිශ්‍ර වන කාබන් මොනොක්සයිඩ් ද සිවිලිම දෙසට ඉහළට ගමන් කරයි. මේ හේතුව නිසා, කාබන් මොනොක්සයිඩ් අනාවරක බිත්තියේ ඇස් මට්ටමින් හෝ සිවිලිමේ ස්ථාපනය කිරීම වඩාත් ප්‍රායෝගික වේ. විද්‍යුත් රසායනික සෙන්සර් (electrochemical sensors) මඟින් ක්‍රියා කරන මෙම උපාංග නිසි පරිදි වායුව ග්‍රහණය කර ගැනීමට නම්, වායු ධාරාවලට බාධා නොවන ස්ථානයක තිබිය යුතුය.
නිවැරදි උස සහ දුර ප්‍රමාණයන් ගණනය කිරීම
නිවසේ අනාවරක ස්ථාපනය කිරීමේදී කාමරයේ හැඩය, ප්‍රමාණය සහ උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතුය. විශේෂයෙන්ම පහත සඳහන් මූලධර්ම අනුගමනය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ:
- දහන උපකරණවල සිට දුර: ගෑස් ලිප් හෝ දර ලිප් වැනි උපකරණවල සිට අවම වශයෙන් මීටර් 1 සිට 3 දක්වා දුරකින් අනාවරක සවි කරන්න. ඉතා ආසන්නයෙන් සවි කළහොත් සාමාන්‍ය ආහාර පිසීමේදී පිටවන වාෂ්ප හෝ සුළු දුම් තත්ත්වයන් නිසාද අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් විය හැක.
- නිදන කාමර පිහිටීම: සෑම නිදන කාමරයකම සහ නිදන කාමරවලට පිවිසෙන කොරිඩෝවේ අනාවරක තිබිය යුතුය. මිනිසා නිදා සිටින විට සුවඳ හෝ දුම හඳුනා ගැනීමට අපහසු බැවින්, කණ අසලට ශබ්දය ඇසෙන සීමාවක අනාවරකය තිබීම වැදගත් වේ.
- බහු මහල් නිවාස: සෑම මහලකම, විශේෂයෙන්ම පඩිපෙළ ආරම්භ වන ස්ථානවල අනාවරක ස්ථාපනය කළ යුතුය. පඩිපෙළ යනු දුම සහ වායූන් ඉහළ මහල් කරා ගමන් කරන ප්‍රධාන මාර්ගයයි.
ස්ථාපනය නොකළ යුතු ස්ථාන සහ එයට හේතු
වැရදි ස්ථානයක අනාවරකයක් සවි කිරීමෙන් එහි සංවේදකවල රසායනික ක්‍රියාවලියට බාධා ඇති විය හැක. පහත සඳහන් ස්ථානවල අනාවරක සවි කිරීමෙන් වළකින්න:
- වාතාශ්‍රය ඇති ස්ථාන අසල: ජනෙල්, දොරවල්, වායුසමීකරණ යන්ත්‍ර හෝ විදුලි පංකා අසල අනාවරක සවි නොකරන්න. මෙම ස්ථානවල ඇති තද වායු ප්‍රවාහයන් නිසා අනාවරකය වෙත ළඟා වන දුම හෝ වායූන් ඉවතට තල්ලු වී යා හැක.
- අධික ආර්ද්‍රතාවය සහිත කලාප: නාන කාමර හෝ රෙදි සෝදන කාමර අසල දුම් අනාවරක සවි කිරීමෙන් වළකින්න. ජල වාෂ්ප (humidity) මඟින් ඔප්ටිකල් සෙන්සර් (optical sensors) වැරදි ලෙස උත්තේජනය කර බොරු අනතුරු ඇඟවීම් සිදු කරයි.
- දූවිලි අධික ස්ථාන: ග්‍යාරේජ් හෝ වැඩපොළවල් වැනි දූවිලි අධික ස්ථානවල අනාවරකයේ සෙන්සර් කුටීරය තුළ දූවිලි බැඳී එහි ක්‍රියාකාරීත්වය අඩපණ විය හැක.
ඔප්ටිකල් දුම් අනාවරක ක්‍රියා කරන ආකාරය
ඔප්ටිකල් දුම් අනාවරක ක්‍රියා කරන්නේ ආලෝකය විසිරී යාමේ භෞතික මූලධර්මය මතය. උපාංගය තුළ කුඩා ආලෝක ප්‍රභවයක් (Infrared LED) සහ ආලෝක සංවේදකයක් පවතී. සාමාන්‍ය තත්ත්වයකදී ආලෝක කිරණය කෙලින්ම ගමන් කරන අතර සංවේදකය වෙත ළඟා නොවේ. නමුත්, කාමරයේ දුම් අංශු උපාංගය තුළට ඇතුළු වූ විට, එම අංශු මඟින් ආලෝක කිරණ විසිරී ගොස් සංවේදකය වෙත පරාවර්තනය වේ. මෙමඟින් පරිපථය සක්‍රීය වී අනතුරු ඇඟවීමේ ශබ්දය නිකුත් වේ. එම නිසා, දූවිලි හෝ කෘමීන් මෙම කුටීරයට ඇතුළු නොවන පරිදි පිරිසිදුව තබා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
විද්‍යුත් රසායනික කාබන් මොනොක්සයිඩ් සෙන්සර්
කාබන් මොනොක්සයිඩ් අනාවරක බොහෝ විට විද්‍යුත් රසායනික සෛල තාක්ෂණය භාවිතා කරයි. මෙම සෙන්සර් තුළ රසායනික ද්‍රාවණයක් සහ ඉලෙක්ට්‍රෝඩ පවතී. කාබන් මොනොක්සයිඩ් වායුව සෙන්සරය සමඟ ස්පර්ශ වූ විට, එහි රසායනික ඔක්සිකරණ ක්‍රියාවලියක් සිදු වේ. මෙම ක්‍රියාවලිය මඟින් ඉලෙක්ට්‍රෝඩ අතර සුළු විද්‍යුත් ධාරාවක් නිපදවන අතර, වායුවේ සාන්ද්‍රණය වැඩි වන විට මෙම විද්‍යුත් ධාරාවේ අගය ද වැඩි වේ. නිශ්චිත සීමාවකට වඩා විද්‍යුත් ධාරාව වැඩි වූ විට අනතුරු ඇඟවීම ක්‍රියාත්මක වේ. මෙම රසායනික ක්‍රියාවලිය නිසි පරිදි සිදුවීමට නම් අවට වාතයේ සාමාන්‍ය ඔක්සිජන් ප්‍රතිශතයක් පැවතීම ද අවශ්‍ය වේ.
