රැහැන් රහිත ස්වභාවික වායු අනාවරකයක් නිවැරදිව ස්ථානගත කරන්නේ කොතැනද?

ස්වභාවික වායු කාන්දුවීම් කල්තියා හඳුනා ගැනීම නිවසක ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම සඳහා අතිශයින්ම වැදගත් වේ. මෙහිදී රැහැන් රහිත ස්වභාවික වායු අනාවරකයක් නිවැරදි ස්ථානයක ස්ථානගත කිරීම මඟින් අනතුරක් සිදුවීමට පෙර ජීවිත සහ දේපළ ආරක්ෂා කර ගැනීමට හැකි වේ.

ස්වභාවික වායුවේ භෞතික ලක්ෂණ සහ එහි හැසිරීම

ස්වභාවික වායුව ප්‍රධාන වශයෙන් සමන්විත වන්නේ මෙතේන් (CH4) වායුවෙනි. මෙතේන් වායුවේ ඇති සුවිශේෂී භෞතික ලක්ෂණයක් වන්නේ එය සාමාන්‍ය වාතයට වඩා සැහැල්ලු වීමයි. වාතයේ සාපේක්ෂ ඝනත්වය 1ක් ලෙස සැලකූ විට, මෙතේන් වායුවේ ඝනත්වය දළ වශයෙන් 0.55ක් පමණ වේ. මෙයින් අදහස් කරන්නේ කාන්දුවීමක් සිදු වූ වහාම ස්වභාවික වායුව ඉහළට ගමන් කර සිවිලිම අසල රැස්වන බවයි.

බෝතල් කළ වායුව (LPG) මෙන් නොව, ස්වභාවික වායුව පහළ මට්ටම්වල රැඳී නොසිටී. මේ නිසා, අනාවරකය සවිකළ යුත්තේ කාමරයේ ඉහළම කොටසේය. වැරදි ලෙස බිම ආසන්නයේ සවිකරන අනාවරකයකින් ස්වභාවික වායු කාන්දුවක් කල්තියා හඳුනාගත නොහැකි වන අතර, එය අනතුරේ බීජයකි. වායුවේ මෙම භෞතික හැසිරීම වටහා ගැනීම නිවැරදි ස්ථානගත කිරීමේ මූලික පියවරයි.

නිවැරදි උස සහ දුර ප්‍රමාණය තීරණය කරන්නේ කෙසේද?

ස්වභාවික වායු අනාවරකයක් සවිකිරීමේදී පිළිපැදිය යුතු නිශ්චිත මිනුම් කිහිපයක් පවතී. උපකරණය සිවිලිමේ සිට සෙන්ටිමීටර 30ත් 100ත් අතර (අඟල් 12 සිට 36 දක්වා) පහළින් පිහිටි බිත්තියක සවි කළ යුතුය. සිවිලිම මතම සෘජුවම සවිකිරීම නිර්දේශ නොකරන්නේ, සිවිලිම ආසන්නයේ වාතය සංසරණය නොවන 'මළ කලාපයක්' (dead air space) නිර්මාණය විය හැකි බැවිනි.

එමෙන්ම, වායු උදුන හෝ බොයිලේරු වැනි වායුව භාවිතා කරන උපකරණයේ සිට මීටර් 1.5ක් සහ මීටර් 3ක් අතර තිරස් දුරකින් අනාවරකය තැබිය යුතුය. උපකරණයට ඕනෑවට වඩා සමීපව සවිකළහොත්, සාමාන්‍ය ආහාර පිසීමේදී පිටවන වාෂ්ප හෝ සුළු වායු ප්‍රමාණ නිසා ව්‍යාජ අනතුරු ඇඟවීම් (false alarms) ඇති විය හැක. අනෙක් අතට, මීටර් 3කට වඩා ඈතින් සවිකිරීමෙන් වායුව අනාවරකය වෙත ළඟාවීමට ගතවන කාලය ප්‍රමාද විය හැක.

මඟහැරිය යුතු සහ ස්ථානගත නොකළ යුතු කලාප

සමහර ස්ථානවල වායු අනාවරක ස්ථානගත කිරීමෙන් එහි කාර්යක්ෂමතාව සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී යා හැක. පහත සඳහන් ස්ථානවල අනාවරකය සවිකිරීමෙන් වළකින්න:

• දොරවල්, ජනේල සහ වාතාශ්‍රය පද්ධති අසල: මෙම ස්ථානවල නිරන්තරයෙන් සිදුවන වායු සංසරණය හේතුවෙන් කාන්දු වන වායුව තනුක වන අතර, එමඟින් සංවේදකයට වායුව හඳුනා ගැනීමට නොහැකි වේ.
• කාමරයේ කොන්: බිත්ති දෙකක් සහ සිවිලිම එකතු වන කොන්වල වාතය චලනය නොවන බැවින්, එහි වායුව ළඟාවීමට ප්‍රමාද වේ. සෑම විටම කොනක සිට අවම වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 30ක පරතරයක් තබන්න.
• තෙතමනය සහ කුණු අධික ස්ථාන: නානකාමර අසල හෝ සෘජුවම ලිපට ඉහළින් සවිකිරීමෙන් වළකින්න. ජල වාෂ්ප සහ තෙල් බිංදු මඟින් සංවේදකයේ සිදුරු වැසී යා හැක.

මෙතේන් වායුවේ රසායනික ව්‍යුහය සහ දහන සීමාවන්

ස්වභාවික වායුවේ ප්‍රධාන අන්තර්ගතය වන මෙතේන්, වාතය සමඟ මිශ්‍ර වූ විට යම් නිශ්චිත සාන්ද්‍රණයකදී පුපුරා යාමේ හැකියාව පවතී. මෙම සීමාව පහළ දහන සීමාව (Lower Explosive Limit - LEL) සහ ඉහළ දහන සීමාව (Upper Explosive Limit - UEL) ලෙස හැඳින්වේ. මෙතේන් සඳහා LEL අගය 5%ක් වන අතර UEL අගය 15%කි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ වාතයේ මෙතේන් ප්‍රතිශතය 5% සීමාවට ළඟා වූ වහාම සුළු ගිනි පුපුරකින් වුවද විශාල පිපිරීමක් සිදුවිය හැකි බවයි.

වායු අනාවරක සැලසුම් කර ඇත්තේ මෙම 5% සීමාවට ළඟා වීමට බොහෝ වේලාවකට පෙර, එනම් සාමාන්‍යයෙන් 1% හෝ 2% සාන්ද්‍රණයකදීම අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කිරීමටය. නිවැරදි ස්ථානගත කිරීම මඟින් මෙම ඉතා සුළු වායු සාන්ද්‍රණය පවා ක්ෂණිකව ග්‍රහණය කර ගැනීමට සංවේදකයට හැකියාව ලැබේ. රැහැන් රහිත අනාවරකවල ඇති උසස් අර්ධ සන්නායක (semiconductor) හෝ උත්ප්‍රේරක (catalytic) සංවේදක මඟින් වාතයේ ඇති මෙතේන් අණු සමඟ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවක් සිදු කර විද්‍යුත් ප්‍රතිරෝධය වෙනස් කරයි. මෙම භෞතික රසායනික ක්‍රියාවලිය උපරිම කාර්යක්ෂමතාවයෙන් සිදුවීමට නම් නිසි වායු සංසරණයක් ඇති උසක අනාවරකය පැවතීම අනිවාර්ය වේ.

රැහැන් රහිත තාක්ෂණයේ වාසි සහ නඩත්තුව

රැහැන් රහිත (wireless) වායු අනාවරක මඟින් ස්ථාපනය පහසු කරන නමුත්, ඒවායේ ක්‍රියාකාරිත්වය පවත්වා ගැනීමට නිසි අවධානයක් අවශ්‍ය වේ. රැහැන් රහිත උපාංග බැටරි මඟින් ක්‍රියාත්මක වන බැවින්, බැටරි ධාරිතාව නිතිපතා පරීක්ෂා කළ යුතුය. බොහෝ නවීන උපාංගවල බැටරිය අඩු වන විට ශබ්ද නිකුත් කරන පද්ධතියක් ඇත.

මීට අඩුවෙන්, රැහැන් රහිත සංඥා ගෘහස්ථ රවුටරය හෝ වෙනත් බාධක මඟින් දුර්වල නොවන බව තහවුරු කර ගන්න. මසකට වරක් උපාංගයේ ඇති 'ටෙස්ට්' (Test) බොත්තම එබීමෙන් එහි ශබ්ද තරංග සහ සංවේදක පද්ධතිය නිවැරදිව ක්‍රියා කරන්නේදැයි පරීක්ෂා කර බැලීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මතුපිට රැඳෙන දූවිලි පිසදැමීම සඳහා වියළි රෙදි කඩක් පමණක් භාවිතා කරන්න.