අස්ථි සන්නායක හෙඩ්ෆෝන් ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියා කරන ආකාරය

අස්ථි සන්නායක හෙඩ්ෆෝන් (Bone Conduction Headphones) යනු සම්ප්‍රදායික කන් බෙරය හරහා ශබ්දය ගමන් කරවන ක්‍රමවේදයෙන් බැහැරව, හිස්කබලේ අස්ථි කම්පනය කිරීම මඟින් ශබ්දය සෘජුවම අභ්‍යන්තර කන වෙත සම්ප්‍රේෂණය කරන නවීන තාක්ෂණයකි. මෙම ලිපියෙන් මෙම උපාංගවල ක්‍රියාකාරීත්වය පිටුපස ඇති භෞතික විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත, ඒවායේ ප්‍රායෝගික භාවිතය සහ නිවැරදි නඩත්තු ක්‍රමවේදයන් පිළිබඳව ගැඹුරින් විග්‍රහ කෙරේ.

1. අස්ථි සන්නායකතාවයේ භෞතික විද්‍යාත්මක පදනම

සාමාන්‍ය ශ්‍රවණ ක්‍රියාවලියේදී වාතය හරහා පැමිණෙන ශබ්ද තරංග බාහිර කන් පෙත්ත මඟින් එකතු කර කන් බෙරය (Tympanic Membrane) වෙත යොමු කරයි. එතැනින් ඇතිවන කම්පන මැද කනේ ඇති කුඩා අස්ථි තුන හරහා අභ්‍යන්තර කනේ ඇති කර්ණ ශංඛය (Cochlea) වෙත ළඟා වේ. කර්ණ ශංඛය තුළ ඇති ද්‍රවය සහ සියුම් රෝම සෛල මඟින් මෙම යාන්ත්‍රික කම්පන විද්‍යුත් සංඥා බවට පත් කර මොළය වෙත යවනු ලබයි.

අස්ථි සන්නායක තාක්ෂණයේදී මෙම සමස්ත බාහිර සහ මැද කන් පද්ධතියම මඟහරිනු ලැබේ. හෙඩ්ෆෝන් උපාංගයේ ඇති විද්‍යුත් චුම්භක පරිවර්තක (Electromagnetic Transducers) මඟින් ශ්‍රව්‍ය සංඥා යාන්ත්‍රික කම්පන බවට පරිවර්තනය කරයි. මෙම කම්පන කම්මුල් අස්ථිය (Zygomatic Bone) සහ ශංඛක අස්ථිය (Temporal Bone) හරහා සෘජුවම කර්ණ ශංඛයේ ඇති ද්‍රවය කම්පනය කරවයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කන් බෙරයට කිසිදු බලපෑමක් නොකර ශබ්දය ශ්‍රවණය කිරීමට මොළයට හැකියාව ලැබෙයි. විද්‍යුත් සංඥා දඟරයක් හරහා ගමන් කරන විට චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් ඇති වන අතර, එමඟින් කුඩා පටලයක් කම්පනය කරවයි. මෙම යාන්ත්‍රික කම්පන ඉතා නිරවද්‍ය ලෙස මිනිස් හිස්කබලේ අස්ථි ඝනත්වයට ගැළපෙන පරිදි සකසා ඇත.

2. සංඛ්‍යාත ප්‍රතිචාරය සහ ශබ්දයේ ගුණාත්මකභාවය

ඝන ද්‍රව්‍ය හරහා ශබ්දය ගමන් කිරීමේ වේගය සහ කාර්යක්ෂමතාව වාතයට වඩා වැඩිය. කෙසේ වුවද, මිනිස් අස්ථිවල ඝනත්වය සහ ස්කන්ධය හේතුවෙන් විවිධ ශබ්ද සංඛ්‍යාත සම්ප්‍රේෂණය වීමේදී යම් වෙනස්කම් සිදුවේ. විශේෂයෙන්ම අඩු සංඛ්‍යාත සහිත බේස් (Bass) ශබ්ද තරංග අස්ථි හරහා ගමන් කිරීමේදී වැඩි ශක්තියක් ක්ෂය වේ. මේ නිසා සම්ප්‍රදායික ඉයර්ෆෝන්වලට සාපේක්ෂව අස්ථි සන්නායක හෙඩ්ෆෝන්වල බේස් ශබ්දය තරමක් අඩු මට්ටමක පවතී.

නමුත් මධ්‍යම සහ ඉහළ සංඛ්‍යාත (Mids and Highs) එනම් මිනිස් කටහඬ සහ ඉහළ ස්වර ඉතා පැහැදිලිව අස්ථි හරහා ගමන් කරයි. මේ නිසා දුරකථන ඇමතුම්, පොඩ්කාස්ට් (Podcasts) සහ ශ්‍රව්‍ය පොත් (Audiobooks) ශ්‍රවණය සඳහා මෙම තාක්ෂණය අතිශයින්ම කාර්යක්ෂම වේ. කම්පන සම්ප්‍රේෂණය උපරිම කිරීම සඳහා උපාංගය සම සහ අස්ථිය සමඟ නිවැරදිව ස්පර්ශ වී පැවතීම අනිවාර්ය වේ.

3. විවෘත කන් සැලසුම සහ අවට පරිසරය පිළිබඳ අවධානය

අස්ථි සන්නායක හෙඩ්ෆෝන්වල ඇති ප්‍රධානතම ප්‍රායෝගික වාසිය වන්නේ එහි ඇති විවෘත කන් සැලසුමයි (Open-Ear Design). කන් කුහරය සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘතව පවතින බැවින්, පරිශීලකයාට හෙඩ්ෆෝන් මඟින් නිකුත් කරන ශබ්දයට සමගාමීව අවට පරිසරයේ ඇති ස්වභාවික ශබ්දද (වාහන නලා හඬ, මිනිසුන්ගේ කටහඬවල් හෝ අනතුරු ඇඟවීමේ ශබ්ද) කිසිදු බාධාවකින් තොරව ශ්‍රවණය කළ හැකිය.

මෙමඟින් නිවසේ දෛනික වැඩකටයුතු සිදුකරන අතරතුර හෝ මඟතොට ගමන් කිරීමේදී සිදුවිය හැකි අනතුරු අවම කරගත හැකිය. කන් කුහරය තුළට කිසිදු උපාංගයක් ඇතුල් නොකරන බැවින් දිගු වේලාවක් පැළඳ සිටීමේදී කන්වල ඇතිවන අපහසුතාවයන් සහ තෙතමනය රැඳීම නිසා ඇතිවන බැක්ටීරියා ආසාදන තත්ත්වයන් සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වා ගත හැකිය.

4. නිවැරදිව පැළඳීම සහ ස්ථානගත කිරීමේ තාක්ෂණය

උපරිම ශබ්ද ගුණාත්මකභාවයක් ලබා ගැනීම සඳහා හෙඩ්ෆෝන් යුගලය නිවැරදි ස්ථානයේ රඳවා තැබීම අතිශයින්ම වැදගත් වේ. මෙහිදී අනුගමනය කළ යුතු පියවර කිහිපයක් පහත දැක්වේ:

• ස්ථානගත කිරීම: හෙඩ්ෆෝන් කම්පන පටිති කන් පෙත්තට ඉදිරියෙන් ඇති කම්මුල් අස්ථිය මත තදින් ස්පර්ශ වන සේ තැබිය යුතුය. ඒවා කිසිවිටෙකත් කන් පෙත්ත මත හෝ කන් සිදුර තුළ තැබීම සිදු නොකළ යුතුය.
• පීඩනය සහ තද බව: හෙඩ්ෆෝන් පටිය හිස පිටුපසින් සැහැල්ලුවෙන් රැඳී තිබිය යුතු අතර, කම්පන පටිති සම මත ප්‍රමාණවත් පීඩනයක් යොදමින් ස්පර්ශ වී තිබිය යුතුය. පීඩනය අඩු වුවහොත් ශබ්දය ඇසීම දුර්වල වන අතර, පීඩනය වැඩි වුවහොත් හිසරදය ඇතිවිය හැකිය.
• හිසකෙස් බාධාවන් ඉවත් කිරීම: කම්පන පටිති සහ සම අතර හිසකෙස් නොතිබිය යුතුය. හිසකෙස් මඟින් යාන්ත්‍රික කම්පන අවශෝෂණය කරගන්නා බැවින් ශබ්ද සම්ප්‍රේෂණය දුර්වල වේ.

5. පිරිසිදු කිරීම සහ නඩත්තු කිරීමේ රසායන විද්‍යාව

අස්ථි සන්නායක හෙඩ්ෆෝන් නිරන්තරයෙන්ම සම, දහඩිය සහ ස්වභාවික තෙල් වර්ග සමඟ ස්පර්ශ වේ. මෙම උපාංග සාමාන්‍යයෙන් සාදා ඇත්තේ වෛද්‍ය ශ්‍රේණියේ සිලිකන් (Medical-grade Silicone) සහ ටයිටේනියම් මිශ්‍ර ලෝහ (Titanium Alloys) වලිනි. මේවායේ කල්පැවැත්ම ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා නිවැරදි රසායනික පිරිසිදු කිරීම් ක්‍රම අනුගමනය කළ යුතුය.

දැඩි රසායනික ද්‍රව්‍ය, මධ්‍යසාර (Alcohol-based solvents) හෝ ක්ලෝරීන් අඩංගු ඩිටර්ජන්ට් වර්ග භාවිතයෙන් සිලිකන් ආලේපනය දිරාපත් විය හැකිය. පිරිසිදු කිරීම සඳහා මෘදු සබන් දියර ස්වල්පයක් සහ මඳ උණුසුම් ජලය (සෙල්සියස් අංශක 30ක් පමණ) භාවිත කළ යුතුය. මෘදු මයික්‍රෝෆයිබර් රෙදි කඩක් ජලයෙන් තෙත් කර, උපාංගයේ මතුපිට මෘදුව පිසදා පසුව වියළි රෙදි කඩකින් තෙතමනය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කළ යුතුය. ආරෝපණය කිරීමට පෙර චාජ් කරන තොටුපළ (Charging Port) සම්පූර්ණයෙන්ම වියළි පවතින බව තහවුරු කරගත යුතුය.

අත්‍යවශ්‍ය නඩත්තු පිරික්සුම් ලැයිස්තුව

• සෑම භාවිතයකින්ම පසු දහඩිය පිසදා ඉවත් කරන්න.
• ආරෝපණය කිරීමට පෙර චාජ් පෝට් එක වියළි දැයි පරීක්ෂා කරන්න.
• සෘජු හිරු එළියෙන් සහ අධික උෂ්ණත්වයෙන් වළකින්න.
• පිරිසිදු කිරීමට සාමාන්‍ය මෘදු සබන් වතුර පමණක් භාවිතා කරන්න.