ලිපිලේඛන විසිරී යාම වැළැක්වීම සහ ඒවායේ කල්පැවැත්ම තහවුරු කිරීම සඳහා ලේඛන නිසි පරිදි බැඳීම (binding) අත්‍යවශ්‍ය පියවරකි. මෙමගින් ලිපිගොනු ක්‍රමවත්ව තබා ගැනීමට පමණක් නොව, අවශ්‍ය තොරතුරු කඩිනමින් සොයා ගැනීමටද මග පෑදේ.
ලේඛන බැඳීමේ යාන්ත්‍රික සහ භෞතික වැදගත්කම
තනි පත්‍රිකා ලෙස පවතින ලේඛන නිතර භාවිත කිරීමේදී ඒවායේ දාර ඉක්මනින් හානි වීමට, නැවීමට හෝ ඉරී යාමට ලක් වේ. ලේඛන බැඳීම මගින් එක් එක් කඩදාසි පත්‍රය මත ඇති වන යාන්ත්‍රික පීඩනය සමස්ත ගොනුව පුරා ඒකාකාරීව බෙදා හරිනු ලබයි. මෙලෙස ලිපිගොනු එකට එකතු කර ආරක්ෂිත ආවරණයක් (cover) යෙදීමෙන් වාතයේ ඇති තෙතමනය සහ දූවිලි මගින් කඩදාසිවල සෙලියුලෝස් තන්තු (cellulose fibers) විනාශ වීම අවම වේ. විශේෂයෙන්ම දිගුකාලීනව සුරැකිය යුතු ගිණුම් වාර්තා, නිවාස සැලසුම් සහ අධ්‍යාපනික සටහන් සඳහා මෙම ක්‍රමය වඩාත් ප්‍රායෝගික වේ. කඩදාසි එකිනෙක ගැටීමේදී ඇති වන ඝර්ෂණය අවම කිරීම මගින් අකුරු මැකී යාම වැළැක්වීමටද මෙයට හැකියාව ඇත.
බැඳිය යුතු ලිපිලේඛන තෝරා ගන්නේ කෙසේද?
සියලුම කඩදාසි වර්ග බැඳීමට ලක් කිරීම අවශ්‍ය නොවේ. ඔබ විසින් බැඳිය යුතු ලිපිලේඛන තීරණය කිරීමේදී පහත සඳහන් කරුණු කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතුය:
- භාවිතයේ වාර ගණන: නිතර පරිශීලනය කරන උපදෙස් පොත්, වට්ටෝරු පොත් හෝ අධ්‍යයන ද්‍රව්‍ය බැඳීම මගින් පිටු ගැලවී යාම වළක්වයි.
- ලේඛනයේ ප්‍රමාණය: පිටු 20කට වඩා වැඩි ලිපිගොනු සාමාන්‍ය ක්ලිප් (clips) මගින් රඳවා තැබීම අපහසු බැවින් ඒවා බැඳීම වඩාත් සුදුසුය.
- කල්පැවැත්මේ අවශ්‍යතාවය: බදු වාර්තා, වසර ගණනාවක් තබා ගත යුතු සහතික පත් වැනි දෑ ක්‍රමවත්ව බැඳ තැබීමෙන් ඒවායේ සුරක්ෂිතතාවය තහවුරු වේ.
නිවසේදී භාවිත කළ හැකි බයින්ඩින් තාක්ෂණවේද සහ ඒවායේ ක්‍රියාකාරීත්වය
ලේඛන බැඳීම සඳහා විවිධ ක්‍රමවේද පවතින අතර, ඒ ඒ ක්‍රමයේ භෞතික ලක්ෂණ අනුව ඒවා භාවිත වන අවස්ථා වෙනස් වේ:
1. ප්ලාස්ටික් කොම්බ් බයින්ඩින් (Comb Binding)
මෙම ක්‍රමයේදී කඩදාසිවල දාරයේ සෘජුකෝණාස්‍රාකාර සිදුරු විද, ඒ තුළට ප්ලාස්ටික් කොම්බ් එකක් ඇතුල් කරනු ලැබේ. මෙහි ඇති වාසිය නම් අවශ්‍යතාවය පරිදි පසුව අලුත් පිටු එකතු කිරීමට හෝ අනවශ්‍ය පිටු ඉවත් කිරීමට මෙම ප්ලාස්ටික් වළලු නැවත විවෘත කළ හැකි වීමයි. මෙය නම්‍යශීලී භාවය ඉහළම ක්‍රමයකි.
2. වයර් බයින්ඩින් (Wire Binding)
ලෝහමය වයර් භාවිතයෙන් සිදු කරන මෙම ක්‍රමය වඩාත් කල් පවතින සහ වෘත්තීය මට්ටමේ නිමාවක් ලබා දෙයි. මෙහිදී ලේඛනය අංශක 360ක් සම්පූර්ණයෙන්ම පිටුපසට නැමිය හැකි බැවින් කියවීමේදී සහ ලිවීමේදී උපරිම පහසුවක් ලැබේ. නමුත් මෙහිදී පිටු නැවත ඇතුල් කිරීම හෝ ඉවත් කිරීම අපහසු වේ.
3. තාපජ බයින්ඩින් (Thermal Binding)
මෙම ක්‍රමයේදී තාපය මගින් උණු වන විශේෂ පොලිමර් මැලියම් වර්ගයක් (polymer glue) සහිත කවරයක් භාවිත කරයි. බයින්ඩින් යන්ත්‍රයේ තාපය මගින් මැලියම් දිය වී කඩදාසිවල දාර තදින් අල්ලා ගනී. මෙය පොතක ස්වභාවයට සමාන ඉතා පිරිසිදු නිමාවක් ලබා දෙන ක්‍රමයකි. මෙහිදී කඩදාසිවල ඝනකම සහ මැලියම්වල ගුණාත්මකභාවය බයින්ඩින් එකෙහි කල්පැවැත්ම තීරණය කරයි.
බැඳි ලේඛන ක්‍රමවත්ව තබා ගැනීමේ සහ නඩත්තු කිරීමේ රහස්
ලේඛන බැඳීමෙන් පමණක් කාර්යය අවසන් නොවේ. ඒවා දිගුකාලීනව පිළිවෙළකට තබා ගැනීම සඳහා නිවැරදි ගබඩා කිරීමේ උපක්‍රම සහ ද්‍රව්‍යමය විද්‍යාව පිළිබඳ අවබෝධයක් තිබීම වැදගත් වේ.
පළමුව, බැඳි ලිපිගොනු සිරස් අතට (vertically) රාක්කවල ගබඩා කරන්න. තිරස් අතට එකක් මත එකක් ගොඩගැසීමෙන් පහළින් ඇති ලේඛනවල බයින්ඩින් වළලු තෙරපීමට ලක් වී හැඩය වෙනස් විය හැක. දෙවනුව, එක් එක් ලේඛනයේ අන්තර්ගතය පහසුවෙන් හඳුනා ගැනීමට වර්ණ කේත (color coding) හෝ කොඳු නාරටියේ (spine) ලේබල් භාවිත කරන්න.
ලේඛන ගොනු වර්ගීකරණය සඳහා ක්‍රමවේදයක් සැකසීම
බැඳි ලේඛන විශාල ප්‍රමාණයක් පවතින විට, ඒවායේ අන්තර්ගතය අනුව ක්‍රමවත් වර්ගීකරණ පද්ධතියක් (indexing system) සකස් කිරීම වැදගත් වේ. මෙහිදී ලේඛනයේ පළමු පිටුවට පෙර අන්තර්ගත විස්තරයක් (table of contents) සහ වර්ණවත් දර්ශක පත්‍රිකා (tab dividers) ඇතුළත් කිරීම මගින් නිශ්චිත පරිච්ඡේදයක් හෝ තොරතුරක් තත්පර කිහිපයක් ඇතුළත සොයා ගැනීමට මග පෑදේ. මෙය කාලය ඉතිරි කරනවා මෙන්ම අනවශ්‍ය ලෙස පිටු පෙරළීම නිසා ඇති වන දාර ගෙවී යාමද වළක්වයි.
කඩදාසි නිෂ්පාදනයේදී භාවිත වන ලීවල අඩංගු ලිග්නින් (lignin) රසායනිකය කාලයත් සමග වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සහ ආලෝකය සමග ප්‍රතික්‍රියා කර කඩදාසි කහ පැහැ වීමට සහ දිරාපත් වීමට හේතු වේ. මේ නිසා වැදගත් ලේඛන බැඳීමේදී ඇසිඩ්වලින් තොර (acid-free) කඩදාසි තෝරා ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ. තවද, බයින්ඩින් කවර සඳහා ප්ලාස්ටික් වෙනුවට පරිසර හිතකාමී සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කළ හැකි ද්‍රව්‍ය භාවිත කිරීමෙන් පාරිසරික බලපෑම අවම කර ගත හැක. සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය (relative humidity) 50%කට වඩා අඩු සහ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 20ක පමණ මට්ටමක පවතින පරිසරයක මෙම ලේඛන ගබඩා කිරීමෙන් ඒවායේ ආයු කාලය දශක කිහිපයකින් දිගු කර ගත හැක.
