වේවැල් රෙදි කූඩ යනු ස්වාභාවික සෞන්දර්යය සහ වාතාශ්‍රය උපරිමයෙන් ලබා දෙන ගෘහ භාණ්ඩයක් වුවද, නාන කාමරයේ ඇති අධික ආර්ද්‍රතාවය හේතුවෙන් ඒවා ඉක්මනින්ම විනාශ වීමේ අවදානමක් පවතී. වේවැල් වල ඇති සෙලියුලෝස් ව්‍යුහය ජල වාෂ්ප පහසුවෙන් අවශෝෂණය කරන බැවින්, නිසි ආරක්ෂණ ක්‍රමවේද අනුගමනය නොකළහොත් පුස් සහ බැක්ටීරියා වර්ධනය වීම වැළැක්විය නොහැක.
වේවැල් තන්තු වල භෞතික විද්‍යාව සහ තෙතමනය උරාගැනීම
වේවැල් යනු ස්වාභාවික, සිදුරු සහිත (porous) කාබනික ද්‍රව්‍යයකි. එහි ක්ෂුද්‍ර ව්‍යුහය සකස් වී ඇත්තේ ශාක සෛල බිත්ති වල ඇති සෙලියුලෝස්, හෙමිසෙලියුලෝස් සහ ලිග්නින් වලිනි. මෙම ද්‍රව්‍ය හයිඩ්‍රොෆිලික් (hydrophilic) හෙවත් ජලයට ඇලුම් කරන ස්වභාවයක් ගනී. නාන කාමරයක ඇති වාතයේ සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය (relative humidity) ඉහළ යන විට, වේවැල් තන්තු මගින් කේශාකර්ෂණ බලය (capillary action) මගින් අවට ඇති ජල වාෂ්ප තමන් වෙත ඇද ගනී.
මෙලෙස තන්තු තුළ රැඳෙන ජලය, පටක වල සවායු ස්වභාවය නැති කර දමන අතර ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට අවශ්‍ය පරිසරය සකස් කරයි. විශේෂයෙන්ම, තෙත රෙදි කූඩය තුළ දමා තිබෙන විට, රෙදි වල ඇති තෙතමනය සහ ශරීරයෙන් ඉවත් වූ මළ සෛල වේවැල් වල සිදුරු තුළ තැන්පත් වී දිලීර සඳහා කදිම පෝෂණ මාධ්‍යයක් නිර්මාණය කරයි.
පුස් සහ දිලීර වර්ධනය වීමේ රසායන විද්‍යාව
දිලීර බීජාණු (fungal spores) සෑම විටම වාතයේ පවතී. ඒවා වර්ධනය වීම සඳහා ප්‍රධාන සාධක තුනක් අවශ්‍ය වේ: ඔක්සිජන්, ප්‍රශස්ත උෂ්ණත්වය (සෙල්සියස් අංශක 20-30 අතර) සහ කාබනික පෝෂක සමඟ තෙතමනයයි. වේවැල් කූඩය නිරන්තරයෙන් තෙත්ව පවතින විට, මෙම බීජාණු සක්‍රීය වී සෙලියුලෝස් දිරාපත් කරන එන්සයිම ශ්‍රාවය කිරීමට පටන් ගනී.
මෙම රසායනික ක්‍රියාවලිය නිසා වේවැල් වල ශක්තිමත් බව ක්‍රමයෙන් නැති වී යන අතර, එහි මතුපිට කළු හෝ අළු පැහැති ලප (mildew) ඇති වේ. මෙම තත්ත්වය වළක්වා ගැනීමට නම්, තන්තු වල පවතින තෙතමන සමතුලිතතාවය (equilibrium moisture content) පාලනය කළ යුතුය.
තෙතමනයෙන් ආරක්ෂා වීමේ ප්‍රායෝගික ක්‍රමවේද
වේවැල් රෙදි කූඩයක් දිගුකාලීනව භාවිත කිරීමට නම් භෞතික සහ රසායනික ආරක්ෂණ ක්‍රමවේද කිහිපයක් අනුගමනය කළ යුතුය:
- රෙදි ලයිනර් (Fabric Liner) භාවිතය: කූඩය ඇතුළතින් ඝන කපු (cotton) හෝ හණ (linen) රෙදි බෑගයක් දැමීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙමගින් තෙත රෙදි සෘජුවම වේවැල් වල ගැටීම වළක්වන අතර, රෙදි බෑගය වරින් වර ගලවා සෝදා පිරිසිදු කිරීමට හැකියාව ලැබේ.
- බිම මතුපිටින් එසවීම: නාන කාමරයේ පොළොව නිරන්තරයෙන් තෙත් වන බැවින්, කූඩයේ අඩිය සෘජුවම පොළොවේ නොගෑවෙන සේ කුඩා රබර් පෑඩ් හෝ ලී ආධාරකයක් මත තැබීමෙන් කේශාකර්ෂණය මගින් ජලය ඉහළට ඇදී යාම වැළැක්විය හැක.
- වායු සංසරණය වැඩි දියුණු කිරීම: කූඩය වසා තැබීම වෙනුවට වාතාශ්‍රය ලැබෙන පරිදි විවෘතව තැබීම හෝ වායු සිදුරු සහිත පියනක් භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. ස්වාභාවික වායු ධාරා මගින් තන්තු මතුපිට ඇති ජලය වාෂ්පීකරණය (evaporation) වීම වේගවත් කරයි.
පිරිසිදු කිරීම සහ පුනරුත්ථාපනය කිරීමේ රසායනික ක්‍රම
දැනටමත් පුස් වැළඳී ඇති වේවැල් කූඩයක් පිරිසිදු කිරීම සඳහා ක්ලෝරීන් අඩංගු සැර රසායනික ද්‍රව්‍ය (chlorine bleach) භාවිත නොකළ යුතුය. ක්ලෝරීන් මගින් වේවැල් තන්තු දුර්වල කර ඒවායේ ස්වාභාවික පැහැය විනාශ කරයි. ඒ වෙනුවට පහත සඳහන් මෘදු ක්‍රමවේද භාවිත කරන්න:
කාබනික අම්ලයක් වන සුදු විනාකිරි (acetic acid) සහ ජලය 1:1 අනුපාතයට මිශ්‍ර කර මෘදු බුරුසුවකින් වේවැල් මතුපිට පිරිසිදු කරන්න. ඇසිටික් අම්ලය මගින් දිලීර වල සෛල පටල විනාශ කර දමයි. වඩාත් දැඩි පැල්ලම් සඳහා ඔක්සිජන් බ්ලීච් (oxygen bleach) ජලයේ දියකර භාවිත කළ හැක. මෙය පරිසර හිතකාමී වන අතර තන්තු වලට හානි නොකරයි.
පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු, කූඩය සෙවන සහිත නමුත් හොඳින් සුළං වදින ස්ථානයක හෝ සෘජු නොවන සූර්යාලෝකයේ වියළා ගත යුතුය. සූර්යාලෝකයේ ඇති පාරජම්බුල කිරණ (UV rays) මගින් ඉතිරි වී ඇති ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර දමයි.
ස්වාභාවික ආරක්ෂණ ආලේපන
වේවැල් තන්තු වල ජල විකර්ෂක (water-repellent) ගුණාංග වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ස්වාභාවික ඉටි (beeswax) හෝ හණ තෙල් (linseed oil) භාවිත කළ හැක. මෙමගින් තන්තු මතුපිට සියුම් ආරක්ෂිත පටලයක් සාදන අතර, ජල බින්දු තන්තු තුළට කාන්දු වීම වළක්වයි. වසරකට වරක් හෝ දෙවරක් මෙවැනි ආලේපනයක් සිදු කිරීමෙන් වේවැල් කූඩයේ ආයු කාලය සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ නංවාගත හැක.
