ලාච්චු විවෘත කිරීමේදී සහ වැසීමේදී සිදුවන චලිතය හේතුවෙන් ඒ තුළ ඇති උපකරණ එකිනෙක ගැටීම සහ අවුල් වීම පොදු ගැටලුවකි. නිසි ඝර්ෂණයක් සහිත ලිස්සා නොයන පැදුරක් භාවිත කිරීමෙන් මෙම භෞතික විද්යාත්මක චලිතය පාලනය කරමින් ලාච්චු තුළ ක්රමවත් බව උපරිමයෙන් පවත්වා ගත හැකිය.
ඝර්ෂණයේ භෞතික විද්යාව සහ ද්රව්යවල වැදගත්කම
ලාච්චුවක් වේගයෙන් ඇදීමේදී හෝ වැසීමේදී, එහි අඩංගු ද්රව්ය මත නිව්ටන්ගේ පළමු චලිත නියමය ක්රියාත්මක වේ. මෙහිදී උපකරණ තම මුල් පිහිටීමේ රැඳී සිටීමට උත්සාහ කරන අතර, ලාච්චුවේ පතුල චලනය වීම නිසා ඒවා ලිස්සා යයි. ලිස්සා නොයන පැදුරු මඟින් මෙම ගැටලුව විසඳනු ලබන්නේ ස්ථිතික ඝර්ෂණ සංගුණකය (coefficient of static friction) ඉහළ නැංවීමෙනි.
භෞතික විද්යාත්මකව ගත් කල, ද්රව්ය දෙකක් එකිනෙක ස්පර්ශ වන විට ඒවායේ පෘෂ්ඨීය රළු බව (surface roughness) අනුව ඝර්ෂණ බලය තීරණය වේ. ලාච්චු පතුල් සාමාන්යයෙන් සාදා ඇත්තේ සිනිඳු ලැමිණේට්, ප්ලයිවුඩ් හෝ ඔප දැමූ ලීවලිනි. මෙම පෘෂ්ඨයන් සතු අඩු ඝර්ෂණ සංගුණකය හේතුවෙන් කුඩාම චලනයකදී පවා උපකරණ පහසුවෙන් ලිස්සා යයි. නවීන ලිස්සා නොයන පැදුරු සැලසුම් කර ඇත්තේ මෙම පෘෂ්ඨීය රළු බව කෘතිමව ඉහළ නැංවීම සඳහාය. පැදුරේ ඇති ක්ෂුද්ර නෙරීම් (micro-textures) මඟින් ලාච්චුවේ ඇති භාණ්ඩවල අඩිය සමඟ ඇති වන ක්ෂුද්ර සම්බන්ධතා ප්රමාණය වැඩි කරයි. එමඟින් භාණ්ඩය ස්ථාවරව තබා ගැනීමට අවශ්ය වන ප්රතිරෝධී බලය උපදවයි.
මෙම පැදුරු නිෂ්පාදනය සඳහා බොහෝ විට එතිලීන්-වයිනයිල් ඇසිටේට් (EVA) හෝ තාප ප්ලාස්ටික් ඉලාස්ටෝමර් (TPE) වැනි උසස් බහුඅවයවික (polymers) භාවිතා වේ. මෙම ද්රව්ය සතු ස්වාභාවික ඇලෙන සුළු ස්වභාවය සහ ඉහළ ප්රත්යාස්ථතාව (elasticity) හේතුවෙන්, ඒවා මත තබන ලෝහ, වීදුරු හෝ ලී උපකරණ ලාච්චුවේ මතුපිට සමඟ තදින් බැඳී පවතී. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස බලය යෙදුවද ද්රව්ය ලිස්සා යාම වළක්වයි.
කම්පන අවශෝෂණය සහ ධ්වනි විද්යාව
කුස්සියක හෝ කාර්යාලයක ලාච්චු තුළ ලෝහ හැඳි ගෑරුප්පු, පිහි හෝ වෙනත් බර උපකරණ ගබඩා කර ඇති විට, ලාච්චුව ක්රියාත්මක කිරීමේදී විශාල ශබ්දයක් සහ කම්පනයක් ඇති වේ. පැදුරේ ඇති සිදුරු සහිත හෝ රටා සහිත ව්යුහය මඟින් මෙම කම්පන තරංග (vibration waves) අවශෝෂණය කරගනු ලබයි.
ශබ්දය යනු තරංග ශක්තියකි. ලෝහමය හැඳි ගෑරුප්පු එකිනෙක ගැටීමේදී නිපදවෙන අධි-සංඛ්යාත තරංග ලී හෝ ලෝහ ලාච්චු මතුපිට මඟින් තවදුරටත් වර්ධනය කර (amplify) පරිසරයට මුදා හරියි. ලිස්සා නොයන පැදුරු මේ සඳහා කදිම විසඳුමකි. එහි අඩංගු අණුක ව්යුහය මඟින් මෙම ධ්වනි තරංගවල ශක්තිය අවශෝෂණය කර, ඒවා තාපය බවට පරිවර්තනය කරයි. මෙම ක්රියාවලිය ධ්වනි අවශෝෂණය (acoustic absorption) ලෙස හැඳින්වේ. මෘදු බහුඅවයවික මතුපිටක් මතට පතිත වන ශක්තිය තාප ශක්තිය බවට පරිවර්තනය කර විසුරුවා හැරීමට මෙම පැදුරුවලට හැකියාව ඇත. මෙය කම්පන මර්ධනය (dampening) ලෙස හැඳින්වේ. මෙමඟින් ලාච්චුවේ ලී හෝ ලෝහ රාමුවට සිදුවන යාන්ත්රික හානිය වළක්වන අතරම, නිවසේ නිහඬ සහ සන්සුන් පරිසරයක් පවත්වා ගැනීමටද උපකාරී වේ.
තෙතමනය සහ රසායනික ආරක්ෂාව
මුළුතැන්ගෙයි ලාච්චු නිතරම තෙතමනයට සහ විවිධ ද්රව්ය කාන්දු වීම්වලට නිරාවරණය වේ. උදාහරණයක් ලෙස, සෝදා පිරිසිදු කරන ලද උපකරණවල ඉතිරි වන ජල බිංදු ලාච්චුවේ ලී මතුපිට සෘජුවම ස්පර්ශ වුවහොත්, ලී කොටස් පිපිරීමට හෝ දිරාපත් වීමට ඉඩ ඇත. ලිස්සා නොයන පැදුරු මඟින් විශිෂ්ට ජල ප්රතිරෝධක බාධකයක් (moisture barrier) නිර්මාණය කරයි.
මෙම ප්ලාස්ටික් සහ රබර් මිශ්ර ද්රව්ය කිසිදු ද්රවයක් අවශෝෂණය නොකරන අතර, රසායනිකව නිෂ්ක්රීය වේ. එබැවින් විනාකිරි, තෙල් හෝ පිරිසිදුකාරක ද්රව්යයක් කාන්දු වුවද ලාච්චුවේ මතුපිට ආරක්ෂා වේ. පැදුර සරලව ඉවත් කර පිරිසිදු ජලයෙන් සෝදා නැවත භාවිතයට ගත හැකි බැවින් දිගුකාලීන සනීපාරක්ෂාව රැකේ.
පැදුරු කැපීම සහ නිවැරදිව ස්ථාපනය කිරීමේ ක්රමවේදය
පැදුරක උපරිම කාර්යක්ෂමතාව ලබා ගැනීම සඳහා එය ලාච්චුවේ ප්රමාණයට මනාව ගැලපෙන සේ සකස් කරගත යුතුය. ස්ථාපනය කිරීමේදී පහත සඳහන් තාක්ෂණික පියවර අනුගමනය කරන්න:
- මිනුම් ලබා ගැනීම: ලාච්චුවේ ඇතුළත දිග සහ පළල ලෝහ මිනුම් පටියක් (steel tape measure) භාවිතයෙන් නිවැරදිව මැන ගන්න.
- සලකුණු කිරීම: පැදුරේ පිටුපස පැත්තේ පාලකයෙකු සහ පැන්සලක් ආධාරයෙන් රේඛා ඇඳ ගන්න. බොහෝ උසස් තත්ත්වයේ පැදුරුවල කැපීම පහසු කිරීම සඳහා කුඩා කොටු රටා (grid lines) මුද්රණය කර ඇත.
- කැපීම: තියුණු කතුරක් හෝ කටර් පිහියක් භාවිතයෙන් සලකුණු දිගේ ඒකාකාරීව කපන්න. දාර ඇද වීම වැළැක්වීමට මෙවලම මතුපිටට ලම්බකව තබා ගන්න.
- ස්ථාපනය: ලාච්චුවේ පතුල හොඳින් පිසදා වියළා ගත් පසු පැදුර අතුරන්න. එහි රටා සහිත පැත්ත ඉහළටද, සිනිඳු සහ ඇලෙන සුළු පැත්ත ලාච්චුවේ පතුලටද වන සේ තැබීමට වගබලා ගන්න.
දිගුකාලීන නඩත්තුව සහ පිරිසිදු කිරීම
කාලයත් සමඟ පැදුර මත දූවිලි හා කුඩා අංශු තැන්පත් වීම නිසා එහි ඝර්ෂණ ගුණය අඩු විය හැකිය. මෙය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා මාස කිහිපයකට වරක් පැදුර ඉවතට ගෙන මෘදු සබන් දියරයක් සහ ඇල්මැරුණු ජලය භාවිතයෙන් සෝදා හරින්න. දැඩි රසායනික ද්රව්ය හෝ බ්ලීච් භාවිතයෙන් වළකින්න, මන්ද ඒවායින් බහුඅවයවික ව්යුහය බිඳවැටිය හැකිය. සම්පූර්ණයෙන්ම වියළී ගිය පසු පමණක් නැවත ලාච්චුවට ඇතුළු කරන්න.