රෙදිපිළි මත ඇති වන පැල්ලම් සාර්ථකව ඉවත් කිරීම රඳා පවතින්නේ රෙදි කෙඳිවල ස්වභාවය සහ පැල්ලම සාදා ඇති ද්රව්යයේ රසායනික ව්යුහය නිවැරදිව හඳුනා ගැනීම මතය. වැරදි උෂ්ණත්වයක් හෝ නුසුදුසු ද්රාවකයක් භාවිත කිරීමෙන් පැල්ලම රෙදි කඩ තුළට ස්ථිරවම කිඳා බැසීමට ඉඩ ඇත.
පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේ මූලික රසායනික මූලධර්ම
රසායන විද්යාවේදී රන්වන් රීතිය වන්නේ "සමාන දේ සමාන දේ දිය කරයි" යන්නයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ජලයේ දියවන පැල්ලම් ජලය පදනම් කරගත් ද්රාවක මගින්ද, තෙල් සහිත පැල්ලම් කාබනික හෝ ලිපිඩ දිය කළ හැකි ද්රාවක මගින්ද ඉවත් කළ යුතු බවයි. නිදසුනක් ලෙස, එළවළු තෙල් හෝ ග්රීස් වැනි ලිපිඩ සහිත පැල්ලම් ජලයෙන් පමණක් ඉවත් කළ නොහැක. ඒවා ඉවත් කිරීම සඳහා සර්ෆැක්ටන්ට් හෙවත් පෘෂ්ඨීය ක්රියාකාරී ද්රව්ය අඩංගු සේදුම්කාරක භාවිත කළ යුතුය. මෙම ද්රව්යවල ඇති අණුක ව්යුහය එක් අතකින් තෙල් අංශු සමඟද, අනෙක් අතින් ජල අණු සමඟද බැඳී පවතිමින් තෙල් අංශු රෙදි කෙඳිවලින් ඉවත් කර ජලය සමඟ මිශ්ර කරයි.
රෙදි වර්ගය අනුව ප්රතිකාර තෝරාගැනීම
සෑම රෙදි වර්ගයකටම එකම ආකාරයේ රසායනික ද්රව්ය හෝ තාපය ඔරොත්තු නොදේ. එම නිසා, පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේදී රෙදි කෙඳිවල ස්වභාවය පිළිබඳව සැලකිලිමත් වීම අත්යවශ්ය වේ.
- ස්වාභාවික සෙලියුලෝස් කෙඳි (කපු සහ ලිනන්): මෙම කෙඳි වර්ග ඉතා ශක්තිමත් වන අතර ඉහළ උෂ්ණත්වයන්ට සහ ක්ෂාරීය ද්රව්යවලට හොඳින් ඔරොත්තු දෙයි. එබැවින්, ඔක්සිජන් බ්ලීච් වැනි රසායනික ද්රව්ය මේ සඳහා භාවිත කළ හැකිය. කෙසේ වෙතත්, ප්රබල අම්ල මගින් සෙලියුලෝස් කෙඳි දුර්වල විය හැක.
- ස්වාභාවික ප්රෝටීන කෙඳි (සේද සහ ලොම්): සේද සහ ලොම් සත්ව ප්රෝටීන වලින් සමන්විත වන බැවින් ඒවා ඉතා සංවේදීය. ඉහළ ක්ෂාරීය ද්රව්ය හෝ ක්ලෝරීන් බ්ලීච් භාවිතය මගින් මෙම කෙඳි සම්පූර්ණයෙන්ම දියවී යාමට හෝ විනාශ වීමට ඉඩ ඇත. මේ සඳහා සැමවිටම මධ්යස්ථ pH අගයක් ඇති ද්රව්ය සහ අඩු උෂ්ණත්වයන් (සෙල්සියස් අංශක 30ට අඩු) භාවිත කළ යුතුය.
- කෘතිම කෙඳි (පොලියෙස්ටර් සහ නයිලෝන්): මෙම රෙදි වර්ග තෙල් සහ ග්රීස් පැල්ලම් පහසුවෙන් උරා ගනී. පොලියෙස්ටර් රෙදි අධික තාපයට සංවේදී බැවින්, උණුසුම් ජලය භාවිත කිරීමේදී කෙඳි ඇකිලීමට හෝ විකෘති වීමට ඉඩ ඇත. මධ්යස්ථ උණුසුම් ජලය සහ සුදුසු සර්ෆැක්ටන්ට් භාවිතය වඩාත් සුදුසුය.
පැල්ලම් වර්ගීකරණය සහ ඒවා ඉවත් කිරීමේ ක්රමවේද
පැල්ලම් ඒවායේ රසායනික සංයුතිය අනුව ප්රධාන කාණ්ඩ තුනකට බෙදිය හැකිය. එක් එක් කාණ්ඩය සඳහා විශේෂිත වූ ක්රමවේදයන් භාවිත කළ යුතුය.
1. ප්රෝටීන පදනම් කරගත් පැල්ලම් (ලේ, බිත්තර, කිරි නිෂ්පාදන)
මෙම පැල්ලම් සඳහා කිසිවිටකත් උණුසුම් ජලය භාවිත නොකළ යුතුය. උණුසුම මගින් ප්රෝටීන කැටි ගැසීමකට ලක් වන අතර, එමගින් පැල්ලම රෙදි කෙඳි සමඟ ස්ථිරවම බැඳී යයි. මේ සඳහා සැමවිටම සිසිල් ජලය භාවිත කළ යුතුය. එන්සයිම අඩංගු සේදුම්කාරක මගින් ප්රෝටීන අණු කුඩා කොටස්වලට කඩා දමා පහසුවෙන් ඉවත් කිරීමට උපකාරී වේ.
2. ටැනින් සහ වර්ණක පැල්ලම් (තේ, කෝපි, වයින්, පළතුරු යුෂ)
මෙවැනි පැල්ලම් වල අඩංගු වර්ණක රෙදි කෙඳි සමඟ හයිඩ්රජන් බන්ධන ඇති කරයි. නැවුම් පැල්ලමක් නම්, වහාම සීතල ජලයෙන් සෝදා හැරීම කළ යුතුය. ඉන්පසු ඔක්සිජන් මත පදනම් වූ බ්ලීච් භාවිත කර වර්ණක අණුවල රසායනික ව්යුහය වෙනස් කිරීමෙන් ඒවා අවර්ණ කළ හැකිය. ඇසිටික් අම්ලය (සුදු විනාකිරි) වැනි මෘදු අම්ලයක් භාවිත කිරීමෙන්ද ටැනින් පැල්ලම් ලිහිල් කළ හැක.
3. ලිපිඩ සහ තෙල් පැල්ලම් (තෙල්, බටර්, මේකප්)
තෙල් පැල්ලම් ඉවත් කිරීම සඳහා සර්ෆැක්ටන්ට් සහ උණුසුම් ජලය (රෙදි වර්ගයට ඔරොත්තු දෙන උපරිම උෂ්ණත්වය) අත්යවශ්ය වේ. මුලින්ම පිරිසිදු කඩදාසියකින් අතිරික්ත තෙල් උරා ගැනීමට සැලැස්විය යුතුය. ඉන්පසු සාන්ද්රිත ද්රව සේදුම්කාරකයක් සෘජුවම පැල්ලම මත ආලේප කර මිනිත්තු කිහිපයක් තැබීමෙන් තෙල් අංශු බිඳ හෙලීමට හැකි වේ.
නිවැරදි යාන්ත්රික චලනය: තැලීම සහ උරා ගැනීම
බොහෝ දෙනෙක් සිදුකරන පොදු වැරැද්දක් නම් පැල්ලම රෙදි කඩ මත තදින් ඇතිල්ලීමයි. මෙමගින් පැල්ලම රෙදි කෙඳි තුළට තවදුරටත් කා වැදීම සහ පැතිරීම සිදු වේ. නිවැරදි ක්රමය වන්නේ පැල්ලම පිටතින් ඇතුළට දෙසට තල්ලු කරමින් පිරිසිදු සුදු රෙදි කැබැල්ලක් හෝ කඩදාසියක් මගින් උරා ගැනීමට සැලැස්වීමයි. මේ සඳහා මෘදු බුරුසුවක් භාවිත කරන්නේ නම්, රෙදි කෙඳිවලට හානි නොවන පරිදි ඉතා සැහැල්ලුවෙන් තට්ටු කිරීම පමණක් සිදු කළ යුතුය.
ජලයේ දෘඪතාව සහ සේදීමේ ක්රියාවලිය කෙරෙහි එහි බලපෑම
සේදීමට ගන්නා ජලයේ අඩංගු කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් අයන ප්රමාණය (ජලයේ දෘඪතාව) පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේ කාර්යක්ෂමතාව කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් ඇති කරයි. දෘඪ ජලය භාවිත කිරීමේදී, සේදුම්කාරකවල ඇති සර්ෆැක්ටන්ට් ද්රව්ය මෙම ලෝහ අයන සමඟ ප්රතික්රියා කර අද්රාව්ය ලවණ සාදයි. මෙය පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේ ක්රියාවලිය අඩාල කරනවා පමණක් නොව, රෙදි මත අළු පැහැති තැන්පතු ඉතිරි කිරීමටද හේතු වේ. මෙම ගැටලුව මඟහරවා ගැනීම සඳහා ජලය මෘදු කරන ද්රව්ය හෝ සෝඩියම් කාබනේට් සුළු ප්රමාණයක් සේදීමේ ක්රියාවලියට එකතු කළ හැකිය. එමගින් කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් අයන අවක්ෂේප කර සේදුම්කාරකයට නිදහසේ ක්රියා කිරීමට ඉඩ සලසයි.
පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේ පියවරෙන් පියවර පිරික්සුම් ලැයිස්තුව
පැල්ලමක් සාර්ථකව ඉවත් කිරීම සඳහා පහත සඳහන් තාක්ෂණික පියවර අනුගමනය කිරීම වැදගත් වේ:
- ක්ෂණික ප්රතිචාරය: පැල්ලම වියළීමට පෙර හැකි ඉක්මනින් ක්රියාත්මක වන්න. වියළි පැල්ලම් ඉවත් කිරීම රසායනිකව වඩාත් අපහසු වේ.
- අතිරික්තය ඉවත් කිරීම: ද්රව හෝ ඝන ද්රව්ය තියුණු නොවන හැන්දක් හෝ පිහියක් භාවිතයෙන් මෘදුව ඉවත් කරගන්න.
- පරීක්ෂා කිරීම: රසායනික ප්රතිකාරය රෙදි කැබැල්ලේ නොපෙනෙන කුඩා කොටසකට (උදාහරණයක් ලෙස ඇතුළු මැහුම් පාරක්) යොදා වර්ණය වෙනස් වේදැයි පරීක්ෂා කරන්න.
- පිටුපසින් සේදීම: පැල්ලම දියකර හැරීමේදී, රෙදි කැබැල්ලේ පිටුපස පැත්තෙන් ජල ප්රවාහය හෝ ද්රාවකය යෙදීමෙන් පැල්ලම කෙඳි අතරින් පහසුවෙන් ඉවතට තල්ලු වේ.