ස්ටේන්ලස් ස්ටීල් (Stainless Steel) ලිපි පෙට්ටියක් යනු නිවසක බාහිර පෙනුමට අලංකාරයක් සහ වටිනාකමක් එක් කරන අංගයකි. කෙසේ වෙතත්, නිරන්තරයෙන් වැසි ජලයට, වායුගෝලීය දූවිල්ලට සහ ඇඟිලි සලකුණු වලට නිරාවරණය වීම නිසා එහි මතුපිට පහසුවෙන්ම අවපැහැ ගැන්වී, ඉරි සහ දිය සලකුණු ඇති විය හැක. මෙම මතුපිට සීරීම්වලින් තොරව සහ කිසිදු ඉරක් ඉතිරි නොකර පිරිසිදු කරගැනීම සඳහා ලෝහයේ භෞතික හා රසායනික ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීම අත්යවශ්ය වේ.
ස්ටේන්ලස් ස්ටීල් මතුපිටෙහි රසායන විද්යාව
ස්ටේන්ලස් ස්ටීල් යනු සරල ලෝහයක් නොවේ; එය ප්රධාන වශයෙන් යකඩ, කාබන් සහ අවම වශයෙන් 10.5% ක ක්රෝමියම් (Chromium) අඩංගು මිශ්ර ලෝහයකි. ක්රෝමියම් වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සමඟ ප්රතික්රියා කර මතුපිට අතිශයින්ම තුනී, නොපෙනෙන ක්රෝමියම් ඔක්සයිඩ් (Chromium Oxide) ස්ථරයක් සාදයි. මෙය 'පැසිවේෂන් ස්ථරය' (Passivation Layer) ලෙස හැඳින්වේ. මෙම ස්ථරය ලෝහය මලකඩ කෑමෙන් ආරක්ෂා කරයි. කෙසේ වෙතත්, ක්ලෝරීන් (Chlorine) අඩංගු පිරිසිදුකාරක හෝ රළු භෞතික බලපෑම් මගින් මෙම ආරක්ෂිත ස්ථරයට හානි සිදු විය හැක. එබැවින්, ලිපි පෙට්ටිය පිරිසිදු කිරීමේදී මෘදු සහ ලෝහයට හිතකර රසායනික ක්රමෝපායන් භාවිත කළ යුතුය.
නිවැරදිව පිරිසිදු කිරීමේ පියවර සහ ශිල්පීය ක්රම
ස්ටේන්ලස් ස්ටීල් මතුපිටක් පිරිසිදු කිරීමේදී තාක්ෂණය සහ භාවිත කරන ද්රව්යවල අනුපිළිවෙල ඉතා වැදගත් වේ. පහත සඳහන් පියවර අනුගමනය කිරීමෙන් ඔබට දිදුලන ප්රතිඵලයක් ලබා ගත හැක.
1. ලෝහයේ දිශානතිය (Grain Direction) හඳුනා ගැනීම
ඕනෑම ස්ටේන්ලස් ස්ටීල් මතුපිටක් දෙස සමීපව බැලූ විට, එහි ඉතා සියුම් රේඛා රටාවක් දැකිය හැකිය. මෙය 'ලෝහයේ ධාන්ය' හෙවත් Grain ලෙස හැඳින්වේ. සැමවිටම පිරිසිදු කිරීම සහ වියළීම කළ යුත්තේ මෙම රේඛා දිවෙන දිශාවට සමාන්තරවය. රවුම් හැඩයට හෝ හරස් අතට පිසදැමීමෙන් කුඩා දූවිලි අංශු මතුපිට සීරීමට ලක් කරන අතර, ආලෝකය පරාවර්තනය වීමේදී කැපී පෙනෙන ඉරි සහ පැල්ලම් මතු කරයි.
2. මතුපිට ඇති දූවිලි සහ තෙල් ඉවත් කිරීම
පළමු පියවර ලෙස මතුපිට ඇති දූවිලි අංශු ඉවත් කළ යුතුය. මේ සඳහා මඳ උණුසුම් ජලය සහ මෘදු, උදාසීන පීඑච් (Neutral pH) අගයක් සහිත සබන් දියරයක් භාවිතා කළ හැකිය. මෙහිදී සර්ෆැක්ටන්ට් (Surfactants) ක්රියාකාරීත්වය මඟින් ඇඟිලිවලින් තැන්පත් වන ලිපිඩ (තෙල්) සහ දූවිලි අංශු ජලය සමඟ මිශ්ර කර පහසුවෙන් ඉවත් කරයි. මෘදු මයික්රෝෆයිබර් (Microfiber) රෙදි කැබැල්ලක් මෙම ද්රාවණයෙන් තෙත් කර, ලෝහයේ දිශාවට මෘදුව පිසදමන්න.
3. දිය පැල්ලම් සහ සුදු ලප (Mineral Deposits) ඉවත් කිරීම
වැසි ජලය හෝ නළ ජලය වියළී යාමෙන් පසු ලිපි පෙට්ටිය මත කැල්සියම් කාබනේට් වැනි ඛනිජ ලවණ තැන්පත් වීමෙන් සුදු පැහැති දිය පැල්ලම් ඇති වේ. මෙම ලවණ ඉවත් කිරීම සඳහා මෘදු අම්ලයක් අවශ්ය වේ. මේ සඳහා ආසවනය කළ සුදු විනාකිරි (Distilled White Vinegar) සහ ජලය 1:1 අනුපාතයට මිශ්ර කර භාවිතා කළ හැක. විනාකිරිවල ඇති ඇසිටික් අම්ලය (Acetic Acid) මඟින් මෙම ඛනිජ බැඳීම් බිඳ හෙළන අතර, ලෝහයට හානි නොකර පැල්ලම් දිය කර හරියි.
සේදීම, වියළීම සහ දිගුකාලීන ආරක්ෂාව
පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු ඉතිරි වන රසායනික ද්රව්ය ඉවත් කිරීම සහ නව පැල්ලම් ඇතිවීම වැළැක්වීම අවසන් පියවර වේ.
ආසවනය කළ ජලයෙන් සේදීම
නළ ජලයේ විවිධ ඛනිජ ලවණ අඩංගු බැවින්, අවසන් වරට සේදීමේදී ආසවනය කළ ජලය (Distilled Water) භාවිතා කිරීම වඩාත් සුදුසුය. මෙයින් සබන් සහ විනාකිරි ඉතිරි කොටස් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වන අතර, වියළීමේදී අලුතින් ඛනිජ පැල්ලම් ඇති නොවේ.
සම්පූර්ණයෙන්ම වියළා ගැනීම
ජල බින්දු මතුපිට ස්වභාවිකව වියළීමට ඉඩ නොදෙන්න. වියළි, පිරිසිදු මයික්රෝෆයිබර් රෙදි කැබැල්ලක් භාවිතයෙන් වහාම ජලය පිසදමා වියළා ගන්න. මයික්රෝෆයිබර් රෙදිවල ඇති සියුම් කෙඳි මඟින් ජලය සහ ඉතිරි වී ඇති ඉතා සියුම් කුණු අංශු කාර්යක්ෂමව උරා ගනී.
ආරක්ෂිත ස්ථරයක් යෙදීම
පිරිසිදු කර වියළා ගත් පසු, ලිපි පෙට්ටිය මත ඇඟිලි සලකුණු සහ ජල බින්දු රැඳීම වැළැක්වීම සඳහා ආරක්ෂිත බාධකයක් (Hydrophobic Barrier) සෑදිය හැකිය. මේ සඳහා පිරිසිදු ඛනිජ තෙල් (Mineral Oil) හෝ ස්වාභාවික ඔලිව් තෙල් බින්දුවක් වියළි රෙදි කැබැල්ලකට ගෙන, ලෝහයේ දිශාවට ඉතා තුනී ස්ථරයක් ලෙස තවරන්න. මෙය මතුපිට ජලයට ප්රතිරෝධී කරන අතර, දූවිලි හා ඇඟිලි සලකුණු ඇලීම වළක්වයි.
වළක්වා ගත යුතු පොදු වැරදි
ලිපි පෙට්ටියේ දිගුකාලීන පැවැත්ම සඳහා පහත සඳහන් දේවලින් වළකින්න:
- යකඩ කම්බි පිරිසිදුකාරක (Steel Wool) හෝ රළු ස්පන්ජ් භාවිත නොකරන්න. ඒවා මගින් ක්රෝමියම් ඔක්සයිඩ් ආරක්ෂිත ස්ථරය සීරීමට ලක් වී ලෝහය මලකඩ කෑමට හේතු විය හැක.
- ක්ලෝරීන් බ්ලීච් (Chlorine Bleach) හෝ හයිඩ්රොක්ලෝරික් අම්ලය අඩංගු පිරිසිදුකාරක භාවිත නොකරන්න. ක්ලෝරීන් අයන මඟින් ස්ටේන්ලස් ස්ටීල් මතුපිට කුඩා සිදුරු (Pitting corrosion) ඇති කරයි.
- රවුම් හැඩයට පිසදැමීමෙන් වළකින්න; එයින් මතුපිට ආලෝකය පරාවර්තනය වන ආකාරය වෙනස් වී ඉරි පැහැදිලිව දර්ශනය වේ.
