ලාච්චු සහිත සයිඩ්-බයි-සයිඩ් (side-by-side) ශීතකරණයක් තුළ ආහාර ද්‍රව්‍ය ක්‍රමානුකූලව ගබඩා කිරීම මඟින් එහි කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීමට සහ ආහාර නරක් වීම අවම කිරීමට හැකි වේ. මෙම ලිපියෙන් භෞතික විද්‍යාත්මක සහ තාප ගතික මූලධර්මයන්ට අනුකූලව ඔබේ ශීතකරණයේ ලාච්චු සහ රාක්ක නිවැරදිව භාවිත කරන ආකාරය පිළිබඳව පැහැදිලි කරයි.
ශීතකරණය තුළ වායු සංසරණය සහ උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් හඳුනාගැනීම
සයිඩ්-බයි-සයිඩ් ශීතකරණවල සිරස් හැඩය හේතුවෙන් එහි ඉහළ සහ පහළ කොටස් අතර උෂ්ණත්ව වෙනස්කම් ඇති වේ. උණුසුම් වායුව ඉහළට ගමන් කරන අතර සිසිල් වායුව පහළට ගමන් කිරීමේ ස්වාභාවික භෞතික විද්‍යාත්මක මූලධර්මය (convection) මෙහිදී ක්‍රියාත්මක වේ. එබැවින් ශීතකරණයේ ඉහළම රාක්ක සාපේක්ෂව ස්ථාවර මෘදු උෂ්ණත්වයක් පවත්වා ගන්නා අතර, පහළ කොටස් වඩාත් සිසිල් වේ. දොරෙහි ඇති රාක්ක නිතර විවෘත කරන බැවින් එහි උෂ්ණත්වය නිරන්තරයෙන් වෙනස් වේ. මේ නිසා කිරි නිෂ්පාදන සහ නරක් නොවන සෝස් වර්ග වැනි දේ දොරෙහි තැබීම වඩාත් සුදුසුය.
ලාච්චුවල ආර්ද්‍රතා පාලනය (Humidity Control) ක්‍රියා කරන ආකාරය
බොහෝ නවීන සයිඩ්-බයි-සයිඩ් ශීතකරණවල විශේෂ ලාච්චු (crisper drawers) අඩංගු වන අතර, ඒවායේ ආර්ද්‍රතාව පාලනය කිරීම සඳහා කුඩා සිදුරු විවෘත කිරීමට සහ වැසීමට හැකි ස්ලයිඩරයක් පවතී. මෙහි රසායනික හා ජීව විද්‍යාත්මක පදනම වන්නේ විවිධ එළවළු සහ පළතුරු මඟින් නිකුත් කරන එතිලීන් (ethylene) වායුව සහ තෙතමනය පාලනය කිරීමයි.
- ඉහළ ආර්ද්‍රතා කලාපය (High Humidity): ස්ලයිඩරය සම්පූර්ණයෙන්ම වසා තැබූ විට ලාච්චුව තුළ තෙතමනය රඳා පවතී. මෙම පරිසරය නිවිති, ගෝවා සහ බ්‍රොකොලි වැනි කොළ පැහැති පලා වර්ග සහ එළවළු සඳහා වඩාත් සුදුසු වේ. තෙතමනය රඳා පැවතීමෙන් මෙම එළවළු වියළී යාම වැළකේ.
- පහත් ආර්ද්‍රතා කලාපය (Low Humidity): ස්ලයිඩරය විවෘත කළ විට වායු සංසරණය සිදු වී තෙතමනය පිටතට යයි. ඇපල්, පෙයාර්ස්, පැණි කොමඩු වැනි එතිලීන් වායුව වැඩිපුර නිකුත් කරන පළතුරු මෙහි ගබඩා කළ යුතුය. එමඟින් එම පළතුරු ඉක්මනින් කුණුවීම වැළකේ.
එතිලීන් වායුවේ රසායනික බලපෑම
පළතුරු ඉදුණු විට ඒවායින් ස්වාභාවිකවම එතිලීන් නැමැති වායුමය හෝමෝනය මුදා හරිනු ලැබේ. මෙම වායුව අවට ඇති අනෙකුත් එළවළු සහ පළතුරු ඉක්මනින් ඉදීමට සහ නරක් වීමට දායක වේ. උදාහරණයක් ලෙස, කෙසෙල් හෝ ඇපල් සමඟ කොළ පැහැති එළවළු එකට තැබුවහොත්, කොළ පැහැති පත්‍රවල ඇති ක්ලෝරෆිල් (chlorophyll) වර්ණකය වේගයෙන් ක්ෂය වී ඒවා කහ පැහැයට හැරේ. සයිඩ්-බයි-සයිඩ් ශීතකරණයක ඇති වෙන වෙනම පවතින ලාච්චු භාවිත කිරීමෙන් මෙම රසායනික ක්‍රියාවලිය පාලනය කර ගත හැකිය.
ආහාර ද්‍රව්‍ය වර්ගීකරණය සහ රාක්ක සැකැස්ම
ශීතකරණයේ ක්‍රියාකාරිත්වය උපරිම කිරීමට සහ බැක්ටීරියා ව්‍යාප්තිය වැළැක්වීමට (cross-contamination) ආහාර ද්‍රව්‍ය තැබීමේදී නිවැරදි අනුපිළිවෙලක් අනුගමනය කළ යුතුය. පිසින ලද ආහාර සහ අනුභවයට සූදානම් ආහාර නිතරම ඉහළ රාක්කවල තැබිය යුතුය. අමු මස් සහ මාළු වැනි ද්‍රව්‍ය සෑම විටම පහළම රාක්කයේ හෝ ඒ සඳහා වෙන් කර ඇති විශේෂිත සිසිල් ලාච්චුවක ගබඩා කළ යුතුය. මෙයට හේතුව අමු මස්වලින් කාන්දු විය හැකි යුෂ අනෙකුත් ආහාර මතට වැටීම වැළැක්වීමයි.
තාප සන්නායකතාව සහ බහාලුම් තේරීම
ශීතකරණය තුළ ආහාර ගබඩා කිරීමේදී බහාලුම්වල ද්‍රව්‍යමය ස්වභාවය (material properties) ද වැදගත් වේ. වීදුරු බහාලුම්වල තාප සන්නායකතාව (thermal conductivity) ප්ලාස්ටික් බහාලුම්වලට වඩා වැඩි බැවින්, ඒවා ඉක්මනින් සිසිල් වන අතර උෂ්ණත්ව විචලනයන්ට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ඉහළය. එමෙන්ම වීදුරු මතුපිට සිදුරු රහිත බැවින් බැක්ටීරියා සහ දුර්ගන්ධය රැඳී තිබීමේ සම්භාවිතාව ඉතා අඩුය. ප්ලාස්ටික් බහාලුම් භාවිත කරන්නේ නම්, ඒවා ආහාර සඳහා ආරක්ෂිත (BPA-free) ද්‍රව්‍යවලින් නිමවා ඇති බව තහවුරු කර ගත යුතුය.
වායු සංසරණය සඳහා නිවැරදි ඉඩක් තැබීම
පැහැදිලි ප්ලාස්ටික් හෝ වීදුරු බහාලුම් භාවිත කිරීමෙන් ශීතකරණය වඩාත් පිරිසිදුව තබා ගත හැකිය. මෙම බහාලුම් තැබීමේදී ශීතකරණයේ පිටුපස බිත්තියට සම්පූර්ණයෙන්ම හේත්තු නොකිරීමට වගබලා ගන්න. පිටුපස ඇති වායු සිදුරු වැසී ගියහොත් වායු සංසරණය අඩාල වී ශීතකරණය පුරා අසමාන උෂ්ණත්වයන් ඇති විය හැකිය. බහාලුම් අතර අවම වශයෙන් සෙන්ටිමීටර දෙකක හෝ තුනක පමණ ඉඩක් තැබීමෙන් සිසිල් වායුව නිදහසේ සංසරණය වීමට ඉඩ සැලසේ.
නඩත්තු කිරීම සහ පිරිසිදු කිරීමේ රසායන විද්‍යාව
සෑම සති දෙකකට වරක් ශීතකරණය පිරිසිදු කිරීම රෙකමදාරු කරනු ලැබේ. මෙහිදී කෘතිම රසායනික සේදුම් කාරක වෙනුවට, සෝඩියම් බයිකාබනේට් (baking soda) සහ උණුසුම් ජලය මිශ්‍රණයක් භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය. සෝඩියම් බයිකාබනේට් මඟින් ශීතකරණය තුළ ඇති වන අම්ලමය දුර්ගන්ධයන් උදාසීන කරන අතර බැක්ටීරියා වර්ධනය පාලනය කරයි. වීදුරු රාක්ක පිරිසිදු කිරීමට පෙර ඒවා කාමර උෂ්ණත්වයට පත් වීමට ඉඩ හරින්න; එසේ නොමැති නම් උණුසුම් ජලය වැදීමෙන් තාප කම්පනය (thermal shock) නිසා වීදුරු පුපුරා යාමට ඉඩ ඇත.
