කුස්සියේ දුම් කවුළුවක (range hood) සක්රීය කාබන් ෆිල්ටරය නිසි වේලාවට මාරු කිරීම මඟින් නිවසේ වාතයේ ගුණාත්මකභාවය සහ උපකරණයේ කාර්යක්ෂමතාව උපරිම මට්ටමක පවත්වා ගත හැකිය. බොහෝ දෙනෙක් සිතන්නේ මෙම ෆිල්ටර වසර ගණනාවක් භාවිත කළ හැකි බවයි, නමුත් සැබෑව නම් ඒවායේ ක්රියාකාරීත්වය කාලයත් සමඟ ක්රමයෙන් අඩු වීමයි.
සක්රීය කාබන් ෆිල්ටරවල රසායනික ක්රියාකාරීත්වය
සක්රීය කාබන් ෆිල්ටර ක්රියා කරන්නේ "අධිශෝෂණය" (adsorption) නමැති රසායනික හා භෞතික ක්රියාවලිය හරහාය. මෙය සාමාන්ය අවශෝෂණය (absorption) වලට වඩා වෙනස් වේ. අවශෝෂණයේදී ද්රව්යයක් තවත් ද්රව්යයක් තුළට සම්පූර්ණයෙන්ම ඇතුල් වන අතර, අධිශෝෂණයේදී සිදු වන්නේ වායු හෝ ද්රව අංශු කාබන් පෘෂ්ඨය මත රඳවා ගැනීමයි. සක්රීය කාබන් යනු විශේෂ තාප පිරියම් කිරීමක් මඟින් අතිශයින්ම සියුම් සිදුරු මිලියන ගණනක් සහිතව සකස් කරන ලද ද්රව්යයකි. මෙම සිදුරු හේතුවෙන් ඉතා කුඩා කාබන් ග්රෑම් එකක වුවද වර්ග ප්රමාණය අතිවිශාල වේ.
උයන විට පිටවන දුම, වාෂ්ප සහ විවිධ සුවඳ අංශු (volatile organic compounds) මෙම සිදුරු තුළ සිරවේ. කාලයත් සමඟ මෙම කුඩා සිදුරු සියල්ලම අපද්රව්යවලින් පිරී යයි. සිදුරු සම්පූර්ණයෙන්ම පිරී ගිය පසු, කාබන් ෆිල්ටරයට තවදුරටත් අලුත් සුවඳ අංශු උරා ගැනීමට නොහැකි වන අතර, එමඟින් කුස්සියේ පවතින දුර්ගන්ධය ඉවත් කිරීමේ හැකියාව සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී යයි.
ෆිල්ටරය ප්රතිස්ථාපනය කළ යුතු බව හඳුනා ගන්නා ලකුණු
ඔබේ කුස්සියේ දුම් කවුළුවේ කාබන් ෆිල්ටරය මාරු කිරීමට කාලය පැමිණ ඇති බව හඳුනා ගැනීමට ක්රම කිහිපයක් තිබේ. පහත සඳහන් ලකුණු කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කරන්න:
- නොනැසී පවතින සුවඳ: උයා අවසන් වී පැය කිහිපයකට පසුවත් කුස්සියේ ආහාර පිසූ සුවඳ හෝ තෙල් සුවඳ දිගටම පවතින්නේ නම්, එයින් අදහස් වන්නේ කාබන් ෆිල්ටරය උපරිම ලෙස සංතෘප්ත වී ඇති බවයි.
- වාතය ගලායාම අඩු වීම: දුම් කවුළුව ක්රියාත්මක වන විට ඉන් පිටවන වාතයේ වේගය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වී ඇත්නම්, එයින් අදහස් වන්නේ ෆිල්ටරය අවහිර වී ඇති බවයි.
- අසාමාන්ය ශබ්දය: මෝටරය සාමාන්ය ප්රමාණයට වඩා වැඩි ශබ්දයකින් ක්රියා කරන්නේ නම්, එය වාතය ඇද ගැනීමට අපහසු වීම නිසා සිදුවන්නක් විය හැකිය.
- දෘශ්යමාන තෙල් තැන්පතු: ෆිල්ටරයේ මතුපිට අධික ලෙස තෙල් සහ දූවිලි තැන්පත් වී ඇත්නම්, එහි ක්රියාකාරී සිදුරු වැසී ගොස් ඇත.
දෛනික භාවිතයේදී මාරු කළ යුතු සාමාන්ය කාල රාමුව
කාබන් ෆිල්ටරයක් මාරු කළ යුතු කාලය ඔබ උයන ආකාරය සහ වාර ගණන මත කෙලින්ම රඳා පවතී. සාමාන්යයෙන්, දිනපතා උයන නිවසක සක්රීය කාබන් ෆිල්ටරය මාස 3 ත් 4 ත් අතර කාලයකදී මාරු කළ යුතුය. කලාතුරකින් උයන නිවසක මෙය මාස 6 ක් දක්වා භාවිත කළ හැකිය.
විශේෂයෙන්ම තෙල් අධික ආහාර බැදීම, කුළුබඩු බහුලව භාවිත කිරීම සහ මස් හෝ මාළු නිතර පිසීම සිදු කරන්නේ නම්, ෆිල්ටරය ඉක්මනින් පිරී යයි. එවැනි තත්ත්වයන් යටතේ මාස 2 ကින් පමණ ෆිල්ටරය මාරු කිරීමට සිදු විය හැකිය. එමෙන්ම, කුස්සියේ ඇති ආර්ද්රතාවය (humidity) ද කාබන් සිදුරු අවහිර කිරීමට බලපායි. ජල වාෂ්ප අධික ලෙස කාබන් මතුපිට රැඳෙන විට, සුවඳ අංශු රඳවා ගැනීමට ඇති ඉඩකඩ සීමා වේ.
කාබන් ෆිල්ටරයේ ආයු කාලය දීර්ඝ කර ගැනීමේ ක්රමවේද
කාබන් ෆිල්ටරය නිතර නිතර මාරු කිරීමට සිදුවීම වළක්වා ගැනීමට සහ එහි කාර්යක්ෂමතාව උපරිම කිරීමට අනුගමනය කළ හැකි සරල පියවර කිහිපයක් මෙන්න:
- ලෝහමය ග්රීස් ෆිල්ටරය පිරිසිදුව තබා ගැනීම: කාබන් ෆිල්ටරයට පෙර වාතය ගමන් කරන්නේ ලෝහමය ග්රීස් ෆිල්ටරය (grease filter) හරහාය. මෙම ලෝහමය ෆිල්ටරය අවම වශයෙන් මසකට වරක්වත් උණු වතුර සහ මේද දියකරන සබන් යොදා පිරිසිදු කළ යුතුය. එමඟින් තෙල් අංශු කාබන් ෆිල්ටරය වෙත යාම වළක්වා ගත හැකිය.
- පසු-ධාවන කාලය (Post-run function): උයා අවසන් වූ පසුත් විනාඩි 10-15 ක් පමණ දුම් කවුළුව ක්රියාත්මක වීමට ඉඩ හරින්න. මෙමඟින් කාබන් ෆිල්ටරය තුළ රැඳී ඇති තෙතමනය සම්පූර්ණයෙන්ම වියළී යන අතර, පුස් සහ බැක්ටීරියා වර්ධනය වීම වැළකේ.
- නිවැරදි වාතාශ්රය පවත්වා ගැනීම: උයන අතරතුර කුස්සියේ ජනේලයක් සුළු වශයෙන් විවෘත කර තැබීමෙන් කාබන් ෆිල්ටරය මත ඇති වන අධික පීඩනය අඩු කළ හැකිය.
සමහර උසස් කාබන් ෆිල්ටර නැවත භාවිත කළ හැකි පරිදි සකසා ඇත. මේවා ජලයෙන් සෝදා, සෙල්සියස් අංශක 100 ක පමණ උෂ්ණත්වයකින් යුත් පෝරණුවක (oven) තබා තෙතමනය ඉවත් කර නැවත සක්රීය (regenerate) කළ හැකිය. නමුත් සාමාන්ය භාවිතයෙන් පසු ඉවතලන ෆිල්ටර කිසිවිටකත් සේදීම නොකළ යුතුය, මන්ද ජලය මඟින් එහි රසායනික ව්යුහය සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කරන බැවිනි.
