ජම්ප් ස්ටාර්ට් පහසුකම සහිත පවර් බෑන්ක් ආරක්ෂිතව භාවිත කරන්නේ කෙසේද?

වාහනයක බැටරිය අක්‍රිය වූ විට ජම්ප් ස්ටාර්ට් පහසුකම සහිත පවර් බෑන්ක් (Jump Starter Power Bank) එකක් භාවිත කිරීම ඉතා පහසු මෙන්ම කාලය ඉතිරි කර දෙන විසඳුමකි. කෙසේ වෙතත්, මෙම කුඩා උපකරණ තුළ ඉහළ ශක්ති ඝනත්වයක් සහිත ලිතියම් බැටරි අඩංගු වන බැවින්, ඒවා වැරදි ලෙස භාවිත කිරීමෙන් බැටරියට හෝ වාහනයේ සංවේදී විද්‍යුත් පද්ධතියට බරපතල හානි සිදු විය හැකිය.

ලිතියම්-අයන් තාක්ෂණය සහ එහි ක්‍රියාකාරී රසායන විද්‍යාව

ජම්ප් ස්ටාර්ට් පවර් බෑන්ක් නිෂ්පාදනය කර ඇත්තේ ලිතියම්-පොලිමර් (Lithium-polymer) හෝ ලිතියම්-අයන් (Lithium-ion) තාක්ෂණයෙනි. මෙම බැටරිවලට ඉතා කෙටි කාලයක් තුළ විශාල විද්‍යුත් ධාරාවක් (Amperage) මුදා හැරීමේ සුවිශේෂී හැකියාව පවතී. සාමාන්‍යයෙන් මෝටර් රථයක එන්ජිම පණ ගැන්වීම සඳහා ඇම්පියර් 200 සිට 1000 දක්වා ඉහළ ක්ෂණික ධාරාවක් අවශ්‍ය වේ. මෙම ඉහළ ධාරාව සැපයීම සඳහා බැටරිය තුළ ඇති රසායනික ද්‍රව්‍ය ඉතා වේගයෙන් ප්‍රතික්‍රියා කරයි.

රසායනික මට්ටමින් බලන කල, මෙම උපකරණවල ඇති ලිතියම් අයන ඇනෝඩයේ සිට කැතෝඩය වෙත වේගයෙන් සංක්‍රමණය වෙමින් උපරිම ශක්තියක් ක්ෂණිකව මුදා හරියි. මෙම දැවැන්ත විද්‍යුත් ප්‍රවාහයේදී තාපය ජනනය වීම භෞතික විද්‍යාත්මක නියමයන්ට අනුව සිදුවන්නකි. උෂ්ණත්වය අධික ලෙස ඉහළ ගියහොත් "තාපජ විනාශය" (Thermal Runaway) නමින් හැඳින්වෙන ස්වයං-උත්ප්‍රේරක රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවක් සිදු විය හැකිය. මෙහිදී බැටරිය අභ්‍යන්තරයෙන්ම දහනය වීමට හෝ පිපිරීමට ලක් විය හැකි බැවින්, උපාංගයේ උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීම අතිශය වැදගත් වේ.

පියවරෙන් පියවර ආරක්ෂිතව සම්බන්ධ කිරීමේ අනුපිළිවෙල

විද්‍යුත් පරිපථයක් සම්පූර්ණ කිරීමේදී නිවැරදි අනුපිළිවෙල සහ භෞතික සම්බන්ධතා ආරක්ෂිතව තබා ගැනීම අනතුරු වළක්වා ගැනීමට ඇති එකම මඟයි. පහත පියවර ඉතා සැලකිල්ලෙන් අනුගමනය කරන්න:

• පළමු පියවර: උපකරණය සූදානම් කිරීම. ජම්ප් ස්ටාර්ට් පවර් බෑන්ක් එකෙහි අවම වශයෙන් 50% කවත් ආරෝපණයක් (Charge) පවතින බව තහවුරු කරගන්න. බැටරිය ඉදිමී, ඉරිතලා හෝ දියර කාන්දු වී ඇත්නම් කිසිවිටකත් එය භාවිත නොකරන්න.
• දෙවන පියවර: බැටරි අග්‍ර පිරිසිදු කිරීම. විද්‍යුත් සන්නායකතාව උපරිම කිරීමට නම්, බැටරි අග්‍රවල පවතින සල්ෆේට් තැන්පතු හෝ මලකඩ ඉවත් කළ යුතුය. මලකඩ නිසා විද්‍යුත් ප්‍රතිරෝධය (Resistance) ඉහළ යන අතර, එමඟින් අවශ්‍ය ධාරාව ගලා යාම වළක්වයි. සන්නායකතාව වැඩි කිරීමට සුදුසු බුරුසුවක් ආධාරයෙන් අග්‍ර පිරිසිදු කරන්න.
• තෙවන පියවර: කේබල් සම්බන්ධ කිරීමේ අනුපිළිවෙල. ප්‍රථමයෙන් රතු පැහැති ක්ලිප් එක (ධන අග්‍රය / +) වාහනයේ බැටරියේ ධන අග්‍රයට සම්බන්ධ කරන්න. ඉන්පසුව කළු පැහැති ක්ලිප් එක (ඍණ අග්‍රය / -) වාහනයේ බැටරියේ ඍණ අග්‍රයට හෝ වාහනයේ ලෝහමය රාමුවට (Ground) සම්බන්ධ කරන්න.
• සිව්වන පියවර: පවර් බෑන්ක් එක ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ එන්ජිම පණ ගැන්වීම. කේබල් නිවැරදිව සම්බන්ධ කළ පසු පමණක් ජම්ප් ස්ටාර්ට් පවර් බෑන්ක් උපාංගය ක්‍රියාත්මක කරන්න. වාහනයේ එන්ජිම තත්පර 3-5 ක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ පණ ගැන්වීමට උත්සාහ කරන්න. එන්ජිම ක්‍රියාත්මක නොවන්නේ නම්, නැවත උත්සාහ කිරීමට පෙර විනාඩි 2-3 ක් පමණ පද්ධතිය සිසිල් වීමට ඉඩ හරින්න.

කෙටි පරිපථ සහ ප්‍රතිලෝම ධ්‍රැවීයතාවේ අවදානම

විද්‍යුත් ධාරාව සැමවිටම ගමන් කරන්නේ අවම ප්‍රතිරෝධයක් සහිත කෙටිම මාර්ගයෙනි. ඔබ රතු සහ කළු ක්ලිප් එකිනෙක ස්පර්ශ කළහොත් විශාල කෙටි පරිපථයක් (Short Circuit) ඇතිවේ. මෙය ක්ෂණිකව දැඩි ගිනි පුපුරු ඇතිවීමට සහ පවර් බෑන්ක් එකෙහි අභ්‍යන්තර ලිතියම් සෛල ස්ථිරවම විනාශ වීමට හේතු වේ.

එසේම, ධන සහ ඍණ අග්‍ර මාරු කර සම්බන්ධ කිරීම (Reverse Polarity) මඟින් විශාල විද්‍යුත් විභව වෙනසක් ඇතිවන අතර, එය වාහනයේ ඇති සංවේදී ඉලෙක්ට්‍රොනික පාලන ඒකක (ECU) සහ සෙන්සර් පද්ධති සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කිරීමට සමත් වේ. නවීන ජම්ප් ස්ටාර්ටර්වල මේ සඳහා ආරක්ෂිත ස්මාර්ට් කේබල් (Smart Cables) සහ අනතුරු ඇඟවීමේ සංඥා පද්ධති සපයා තිබුණද, සැමවිටම අතින් සිදුකරන පිරික්සුම වඩාත් ආරක්ෂිත වේ.

නඩත්තුව සහ දිගුකාලීන ගබඩා කිරීමේ රීති

ලිතියම් බැටරිවලය රසායනික ස්ථාවරත්වය රැඳී පවතින්නේ පරිසර උෂ්ණත්වය මතය. වාහනයක උපකරණ පෙට්ටිය (Glove Box) හෝ පසුපස ගමන් මලු බහාලුම (Trunk) ගිම්හාන කාලයේදී අධික ලෙස රත් විය හැකිය. සෙල්සියස් අංශක 60 ට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයකදී බැටරියේ ආයු කාලය වේගයෙන් අඩු වන අතර ස්වයං-විසර්ජනය (Self-discharge) වේගවත් වේ. එම නිසා, කිසිවිටකත් මෙම උපකරණ සෘජු සූර්යාලෝකය වැටෙන ස්ථානවල හෝ අධික උෂ්ණත්වයක් සහිත පරිසරයක ගබඩා නොකරන්න.

උපාංගය සැමවිටම වියළි, සිසිල් සහ සෙවන සහිත ස්ථානයක ගබඩා කරන්න. සෑම මාස 3-6 කට වරක් එහි ආරෝපණ මට්ටම පරීක්ෂා කර නැවත ආරෝපණය කරන්න. 0% දක්වා සම්පූර්ණයෙන්ම බැසයාමට ඉඩ හැරීමෙන් ලිතියම් සෛලවල රසායනික ධාරිතාව ස්ථිරවම අඩුවීමට හේතු විය හැක.