ආහාර ප්‍රමාණය සහ කොටස් අනුව දිවා ආහාර පෙට්ටියක් නිවැරදිව තෝරාගැනීම

දිවා ආහාරය සඳහා පිළියෙළ කරන ආහාරවල නැවුම් බව, රසය සහ පෝෂණය සුරක්ෂිතව තබා ගැනීමට නම්, ආහාර වේලෙහි පරිමාවට සහ එහි අඩංගු ද්‍රව්‍යවල ස්වභාවයට ගැළපෙන පරිදි දිවා ආහාර පෙට්ටියක් (lunch box) තෝරා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙමඟින් ආහාර එකිනෙක මිශ්‍ර වීම වැළැක්වෙන අතරම, උෂ්ණත්වය සහ තෙතමනය නිසි පරිදි පාලනය කිරීමට උපකාරී වේ.

ආහාර පරිමාව සහ පෙට්ටියේ ධාරිතාව ගණනය කිරීම

දිවා ආහාර පෙට්ටියක ප්‍රමාණය තෝරා ගැනීමේදී මූලික විද්‍යාත්මක පදනම වන්නේ එහි පරිමාව (මිලිලීටර් ප්‍රමාණය) සහ ඔබ පරිභෝජනය කරන ආහාරවල ඝනත්වයයි. සාමාන්‍යයෙන් වැඩිහිටියෙකුගේ ප්‍රධාන වේලක් සඳහා මිලිලීටර් 800 සිට 1200 දක්වා ධාරිතාවයකින් යුත් පෙට්ටියක් ප්‍රමාණවත් වේ. ධාන්‍ය වර්ග, එළවළු සහ ප්‍රෝටීන් අඩංගු ආහාර සඳහා අවශ්‍ය ඉඩ ප්‍රමාණයන් වෙනස් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, පිසූ බත් හෝ පැස්ටා වැනි පිෂ්ඨය අධික ආහාර කුඩා පරිමාවකින් වැඩි ශක්තියක් ලබා දෙන අතර, නැවුම් සලාද වැනි කෙඳි සහිත ආහාර සඳහා වැඩි ඉඩක් (ලොකු පරිමාවක්) අවශ්‍ය වේ. එබැවින්, පෙට්ටියේ ධාරිතාව තෝරා ගැනීමේදී ඔබ දිනපතා ගන්නා ආහාර වර්ගවල අනුපාතය සැලකිල්ලට ගත යුතුය.

කොටස් (Compartments) වල ක්‍රියාකාරිත්වය සහ කාන්දුවීම් වැළැක්වීමේ තාක්ෂණය

ආහාර පෙට්ටියක අභ්‍යන්තර කොටස් හෙවත් කෝෂ (compartments) මඟින් විවිධ ආහාර වර්ග එකිනෙක ස්පර්ශ වීම වළක්වයි. මෙය හුදෙක් සෞන්දර්යාත්මක පෙනුම සඳහා පමණක් නොව, රසායනික හා භෞතික හේතූන් මත වැදගත් වේ. තෙතමනය සහිත ආහාර (හොදි, සෝස් වර්ග) වියළි ආහාර (බැදපු දේවල්, පාන්) සමඟ මිශ්‍ර වූ විට, ආශ්‍රැත පීඩනය (osmotic pressure) සහ කේශාකර්ෂණ බලපෑම් හේතුවෙන් වියළි ආහාර බුරුල් වී එහි රසය වෙනස් වේ. උසස් ප්‍රමිතියෙන් යුත් ආහාර පෙට්ටිවල සිලිකන් මුද්‍රා (silicone seals) භාවිතා කරන්නේ මේ නිසාය. එක් එක් කොටස වටා වෙන වෙනම ක්‍රියා කරන සිලිකන් මුද්‍රා මඟින් වාතය සහ ද්‍රව කාන්දු වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වයි. කොටස් අතර ඇති බාධකයේ උස පෙට්ටියේ පියන දක්වාම තිබීම මෙහිදී ඉතා වැදගත් වේ.

ද්‍රව්‍යවල තාප සන්නායකතාව සහ සුරක්ෂිතතාව

ආහාර පෙට්ටිය නිෂ්පාදනය කර ඇති ද්‍රව්‍යය එහි උෂ්ණත්ව රඳවා ගැනීමේ හැකියාවට සෘජුවම බලපායි. ප්‍රධාන වශයෙන් ද්‍රව්‍ය වර්ග තුනක් මේ සඳහා බහුලව භාවිත වේ:

• පොලිප්‍රොපිලීන් (Polypropylene - PP): මෙය සැහැල්ලු මෙන්ම තාපයට ඔරොත්තු දෙන ප්ලාස්ටික් වර්ගයකි. මයික්‍රෝවේව් උඳුනක ආහාර රත් කිරීම සඳහා මෙය සුදුසු වන අතර, මෙහි තාප සන්නායකතාවය අඩු බැවින් ආහාර ඉක්මනින් සීතල නොවේ.
• මල නොබැඳෙන වානේ (Stainless Steel): සෞඛ්‍යාරක්ෂිත බව අතින් ඉතා ඉහළ ය. මෙහි තාප සන්නායකතාවය වැඩි බැවින්, පිටත උෂ්ණත්වය අනුව ආහාරයේ උෂ්ණත්වය ඉක්මනින් වෙනස් විය හැක. එබැවින් වානේ පෙට්ටි ද්විත්ව බිත්ති සහිත වැකියුම් (double-walled vacuum) තාක්ෂණයෙන් යුතුව තිබීම දිගු වේලාවක් ආහාර උණුවෙන් තබා ගැනීමට උපකාරී වේ.
• බෝරෝසිලිකේට් වීදුරු (Borosilicate Glass): රසායනිකව ඉතා ස්ථායී ද්‍රව්‍යයකි. ආහාරවල රසය හෝ සුවඳ උරා නොගන්නා අතර, ශීතකරණයේ සිට කෙලින්ම උඳුන වෙත ආරක්ෂිතව ගෙන යා හැක. කෙසේ වෙතත්, බරින් වැඩි වීම සහ බිඳීමේ අවදානම මෙහි ඇති ප්‍රධාන දුර්වලතාවයකි.

මොඩියුලර් (Modular) සහ ස්ථාවර කොටස්වල ඇති වෙනස්කම්

දිවා ආහාර පෙට්ටි ප්‍රධාන වශයෙන් ආකාර දෙකකින් පැමිණේ: ස්ථාවර අභ්‍යන්තර බිත්ති සහිත පෙට්ටි සහ ඉවත් කළ හැකි හෝ වෙනස් කළ හැකි මොඩියුලර් කොටස් සහිත පෙට්ටි. ස්ථාවර කොටස් සහිත පෙට්ටි පිරිසිදු කිරීමට පහසු වන අතර, ද්‍රව කාන්දු වීම වැළැක්වීම සඳහා වඩාත් විශ්වාසදායක වේ. කෙසේ වෙතත්, මොඩියුලර් කොටස් මඟින් ඔබට අවශ්‍ය පරිදි එදිනෙදා ආහාර වේලෙහි ස්වභාවය අනුව ඉඩ ප්‍රමාණය වෙනස් කර ගැනීමට නම්‍යශීලී බවක් (flexibility) ලබා දේ. උදාහරණයක් ලෙස, යම් දිනක ඔබට විශාල සැන්ඩ්විච් එකක් රැගෙන යාමට අවශ්‍ය නම්, මැද කොටස ඉවත් කර සම්පූර්ණ ඉඩම භාවිතා කළ හැක. නමුත් මොඩියුලර් කොටස්වල පහළින් ද්‍රව කාන්දු වීමේ ප්‍රවණතාව වැඩි බැවින්, වියළි ආහාර සඳහා පමණක් ඒවා භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය.

ආහාර ඇසිරීමේ නිවැරදි අනුපිළිවෙල සහ උෂ්ණත්ව කළමනාකරණය

උණුසුම් සහ සීතල ආහාර එකම පෙට්ටියක අසුරන විට උෂ්ණත්ව සමතුලිතතාවය පවත්වා ගැනීම අභියෝගයකි. උණුසුම් ආහාර වලින් නිකුත් වන වාෂ්ප, සීතල සලාද කොළ මැලවී යාමට හේතු වේ. එබැවින්, පහත සඳහන් ක්‍රමවේදයන් අනුගමනය කිරීම වැදගත් වේ:

• පූර්ව සිසිලනය හෝ රත් කිරීම: ආහාර පෙට්ටියට ඇතුළු කිරීමට පෙර උණුසුම් ආහාර කාමර උෂ්ණත්වයට පත් වීමට ඉඩ හරින්න. නැතහොත් සලාද වැනි සීතල ආහාර වෙනම කුඩා සිසිලන බෑගයක දමා රැගෙන යන්න.
• ඝනත්වය අනුව ඇසිරීම: බරින් වැඩි සහ ඝන ආහාර (උදාහරණයක් ලෙස තැම්බූ අල, බත්) පෙට්ටියේ පතුලේ ද, සැහැල්ලු ආහාර (කොළ වර්ග, පළතුරු) ඉහළින් ද තැන්පත් කරන්න.
• හිස් අවකාශය අවම කිරීම: පෙට්ටිය තුළ වාතය පිරී ඇති හිස් අවකාශය වැඩි වන තරමට, තාපය පිටවීම වේගවත් වේ. එබැවින් ඔබේ ආහාර ප්‍රමාණයට වඩා විශාල නොවන නිවැරදි ප්‍රමාණයේ පෙට්ටියක් තෝරා ගැනීම උෂ්ණත්වය රැක ගැනීමට අත්‍යවශ්‍ය වේ.

පිරිසිදු කිරීම සහ සෞඛ්‍යාරක්ෂිත බව රැකගැනීමේ රසායන විද්‍යාව

නිසි පරිදි පිරිසිදු නොකරන ලද ආහාර පෙට්ටිවල බැක්ටීරියා සහ දිලීර වර්ධනය වීමේ අවදානමක් පවතී. විශේෂයෙන් සිලිකන් මුද්‍රා සහ පෙට්ටියේ කොන් වල ආහාර කොටස් රැඳී තිබිය හැක. ප්ලාස්ටික් (PP) පෙට්ටිවල ඇති තෙල් සහිත ස්වභාවය ඉවත් කිරීම සඳහා සාමාන්‍ය සබන් සේදීමට අමතරව උණුසුම් ජලය සහ සෝඩියම් බයිකාබනේට් (baking soda) මිශ්‍රණයක් භාවිත කළ හැක. සෝඩියම් බයිකාබනේට් මඟින් ප්ලාස්ටික් සිදුරු තුළ රැඳී ඇති ගන්ධයන් සහ අම්ල උදාසීන කරයි. මල නොබැඳෙන වානේ පෙට්ටි පිරිසිදු කිරීම වඩාත් පහසු වන අතර, ඒවායේ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට රැඳී සිටිය හැකි සිදුරු නොමැති තරම්ය. කිසිවිටෙකත් සිලිකන් මුද්‍රා පිරිසිදු කිරීම සඳහා තියුණු ආයුධ භාවිතා නොකළ යුතු අතර, එයින් සිලිකන් පටලයට හානි වී එහි කාන්දු නොවන ස්වභාවය නැති වී යා හැක.