වීදුරු ඇතුළුතයක් සහිත තර්මෝස් බඳුන් බීම වර්ගවල රසය උපරිමයෙන් රැකදීමට සමත් වුවද, ඒවායේ ඇති සියුම් වීදුරු ස්ථරය වැරදි භාවිතය නිසා පහසුවෙන්ම ඉරිතලා හෝ පුපුරා යා හැක. මෙම ලිපියෙන් වීදුරු තර්මෝස් බඳුනක් දිගුකාලීනව සහ ආරක්ෂිතව භාවිතා කිරීමේ විද්යාත්මක ක්රමවේදයන් පැහැදිලි කරයි.
තාප කම්පනය යනු කුමක්ද සහ එය සිදුවන්නේ ඇයි?
වීදුරු බඳුනක් බිඳී යාමට ප්රධානතම හේතුවක් වන්නේ තාප කම්පනයයි (Thermal Shock). වීදුරු යනු තාපය සෙමින් සන්නයනය කරන ද්රව්යයකි. ඔබ ඉතා සීතල වීදුරු මතුපිටකට උණුසුම් ජලය වත් කළ විට, ජලය සෘජුවම ස්පර්ශ වන ඇතුළු පැත්ත වේගයෙන් ප්රසාරණය වීමට උත්සාහ කරයි. නමුත් පිටත පැත්ත තවමත් පවතින්නේ සීතල තත්වයේ බැවින් එය ප්රසාරණය නොවේ. මෙම අසමාන ප්රසාරණය නිසා වීදුරුව තුළ දැඩි අභ්යන්තර ආතතියක් නිර්මාණය වන අතර, එම ආතතිය දරාගත නොහැකි වූ විට වීදුරුව ක්ෂණිකව පුපුරා යයි.
පූර්ව-උණුසුම් කිරීමේ සහ පෙර-සිසිල් කිරීමේ ක්රමවේදය
උෂ්ණත්වයේ හදිසි වෙනස්වීම් වළක්වා ගැනීම සඳහා පියවරෙන් පියවර තාප සංක්රාන්තිය සිදු කළ යුතුය. උණුසුම් බීම වර්ගයක් දැමීමට පෙර සැමවිටම තර්මෝස් බඳුන පූර්ව-උණුසුම් කරන්න:
- පළමුව මද උණුසුම් ජලය ස්වල්පයක් බඳුනට දමා තත්පර 30 සිට 60 දක්වා කාලයක් තබන්න. මෙයින් වීදුරු මතුපිට උෂ්ණත්වය ක්රමයෙන් ඉහළ යයි.
- එම ජලය ඉවත් කර, ඉන්පසු අවශ්ය උණුසුම් පානය බඳුනට ප්රවේශමෙන් පුරවන්න.
- සීතල පාන වර්ග දැමීමේදී ද මේ හා සමානවම පළමුව සාමාන්ය සීතල ජලය දමා බඳුන සිසිල් කර පසුව අයිස් සහිත පාන වර්ග එකතු කරන්න.
යාන්ත්රික හානි සහ ක්ෂුද්ර ඉරිතැලීම් වළක්වා ගැනීම
වීදුරු මතුපිට සිදුවන ඉතා කුඩා සීරීමක් පවා පසුව සිදුවන විශාල පිපිරීමකට මග පාදයි. මේ නිසා දෛනික භාවිතයේදී පහත කරුණු කෙරෙහි විශේෂයෙන් සැලකිලිමත් වන්න:
- ලෝහ හැඳි භාවිතයෙන් වැළකීම: සීනි හෝ කිරි මිශ්ර කිරීම සඳහා ලෝහ හැඳි බඳුන තුළට දමා කලතන්න එපා. ලෝහය වීදුරුවේ වැදීමෙන් පියවි ඇසට නොපෙනෙන ක්ෂුද්ර ඉරිතැලීම් ඇති විය හැක. ඒ වෙනුවට ලී හෝ ප්ලාස්ටික් හැඳි භාවිතා කරන්න.
- දැඩි ඝන ද්රව්ය සෘජුවම ඇතුළත් නොකිරීම: අයිස් කැට වැනි දැඩි ද්රව්ය සෘජුවම හිස් තර්මෝස් බඳුනට නොදමන්න. පළමුව දියර වර්ගය දමා පසුව අයිස් කැට ප්රවේශමෙන් එක් කරන්න.
නිවැරදිව පිරිසිදු කිරීමේ රසායන විද්යාව
තර්මෝස් බඳුන පිරිසිදු කිරීමේදී රළු බුරුසු හෝ ලෝහමය සීරීම් මෙවලම් කිසිවිටෙකත් භාවිතා නොකළ යුතුය. ඒවායින් වීදුරු ආලේපනය සීරීමට ලක්වේ. වඩාත් සුදුසු ක්රමය වන්නේ ස්වාභාවික රසායනික ප්රතික්රියා මගින් අපද්රව්ය ඉවත් කිරීමයි. තේ හෝ කෝපි පැල්ලම් ඉවත් කිරීම සඳහා සෝඩියම් බයිකාබනේට් (Baking Soda) හෝ සිට්රික් ඇසිඩ් (Citric Acid) තේ හැඳි දෙකක් මද උණුසුම් ජලය සමග මිශ්ර කර බඳුන තුළ පැය කිහිපයක් තබන්න. ඉන්පසු මෘදු ස්පොන්ජ් බුරුසුවක් භාවිතයෙන් සෝදා හරින්න. මෙමගින් යාන්ත්රික පීඩනයකින් තොරව ඉතා පහසුවෙන් බඳුන පිරිසිදු කරගත හැක.
වීදුරු තර්මෝස් භාවිතයේ රසායනික වාසි
ලෝහමය තර්මෝස් බඳුන්වලට වඩා වීදුරු තර්මෝස් බඳුන් තෝරා ගැනීමට ප්රධානතම හේතුවක් වන්නේ වීදුරු සතු ඉහළ රසායනික නිෂ්ක්රියතාවයි. මල නොබැඳෙන වානේ බඳුන්වල ඇසිඩ් අඩංගු දියර වර්ග (උදාහරණ ලෙස දෙහි යුෂ, තැඹිලි යුෂ හෝ තක්කාලි සුප්) තැබූ විට ලෝහය සමග සුළු රසායනික ප්රතික්රියාවක් ඇති විය හැක. මෙයින් පානයෙහි රසය වෙනස් වනවා පමණක් නොව සෞඛ්යයට ද අහිතකර විය හැක. නමුත් වීදුරු මතුපිට කිසිදු අම්ලයක් හෝ භෂ්මයක් සමග රසායනිකව ප්රතික්රියා නොකරන බැවින් පානයේ සැබෑ රසය සහ ගුණය ඒ අයුරින්ම රැකදෙයි.
ගබඩා කිරීම සහ දෛනික නඩත්තුව
භාවිතයෙන් පසු තර්මෝස් බඳුන වියළීමට තැබීමේදී එය සම්පූර්ණයෙන්ම වසා නොතැබිය යුතුය. තෙතමනය රැඳී තිබීමෙන් බැක්ටීරියා සහ අච්චු වර්ධනය විය හැක. පියන විවෘත කර වාතාශ්රය ලැබෙන සේ උඩුකුරුව තබන්න. කිසිවිටෙකත් වීදුරු තර්මෝස් බඳුනක් මයික්රෝවේව් උඳුනක හෝ පිඟන් සෝදන යන්ත්රයක පිරිසිදු නොකරන්න. එහි ඇති දැඩි කම්පන සහ අධික තාපය වීදුරු ව්යුහය බිඳ දැමීමට සමත් වේ.
