ළමුන්ගේ දිවා ආහාර වේල නැවුම්ව සහ ආකර්ෂණීයව තබා ගැනීම සඳහා කොටස් සහිත කෑම පෙට්ටි (Compartment lunch boxes) භාවිත කිරීම ඉතාමත් ප්රායෝගික ක්රමවේදයකි. ආහාරවල අඩංගු තෙතමනය, උෂ්ණත්වය සහ ඒවායේ රසායනික සංයුතිය එකිනෙකට මිශ්ර වීම වැළැක්වීම මඟින් ආහාර නරක් වීම අවම කර ගත හැකි ආකාරය පිළිබඳ විද්යාත්මක සහ ප්රායෝගික කරුණු මෙහිදී සාකච්ඡා කෙරේ.
තෙතමනය සංක්රමණය වීම සහ භෞතික වෙන්කිරීම්
ආහාර ඇසිරීමේදී මුහුණ දෙන ප්රධානතම ගැටලුවක් වන්නේ තෙතමනය සහිත ආහාරවලින් වියළි ආහාර වෙත ජලය සංක්රමණය වීමයි (Moisture migration). උදාහරණයක් ලෙස, තක්කාලි හෝ පිපිඤ්ඤා කැබලිවල ඇති ජලය, පාන් හෝ බිස්කට් වැනි වියළි ආහාරවලට උරා ගැනීමෙන් ඒවා සිනිඳු සහ වැගිරෙන සුළු ස්වභාවයකට පත්වේ. මෙය වළක්වා ගැනීමට භෞතික බාධක (Physical barriers) යෙදීම අත්යවශ්ය වේ.
සිලිකොන් කෝප්ප (Silicone cups) හෝ ආහාර සුරක්ෂිත ප්ලාස්ටික් කොටස් භාවිත කිරීමෙන් ජලය කාන්දු වීම සම්පූර්ණයෙන්ම නැවැත්විය හැකිය. තවද, තෙතමනය සහිත ආහාර ඇසිරීමට පෙර ඒවා හොඳින් වියළා ගැනීම හෝ මුද්රා තැබිය හැකි වෙනම කුඩා භාජන භාවිත කිරීම මඟින් කේශාකර්ෂණ ක්රියාවලිය (Capillary action) මඟින් ජල අණු ගමන් කිරීම වළක්වා ගත හැකිය.
එන්සයිමීය ඔක්සිකරණය සහ පලතුරු ආරක්ෂා කිරීම
ඇපල්, පෙයාර්ස් වැනි පලතුරු කපා විනාඩි කිහිපයක් ගත වන විට දුඹුරු පැහැ වීමට පටන් ගනී. මෙම ක්රියාවලිය එන්සයිමීය ඔක්සිකරණය (Enzymatic browning) ලෙස හැඳින්වේ. පලතුරුවල ඇති ෆීනෝල් සංයෝග ඔක්සිජන් සමඟ ප්රතික්රියා කිරීම මෙයට හේතුවයි. මෙය වැළැක්වීම සඳහා සරල රසායනික උපක්රමයක් භාවිත කළ හැකිය.
- ඇස්කෝබික් අම්ලය භාවිතය: ලෙමන් හෝ දොඩම් යුෂ ස්වල්පයක් කැපූ පලතුරු මතුපිට ආලේප කිරීමෙන් එහි pH අගය අඩු වන අතර, එමඟින් ඔක්සිකරණ එන්සයිම අක්රිය වේ.
- සේලයින් ද්රාවණය: ඉතා සිහින් ලුණු ද්රාවණයක (ජලය ලීටරයකට ලුණු තේ හැඳි භාගයක්) කැපූ පලතුරු විනාඩි කිහිපයක් ගිල්වා තැබීමෙන් ද ඔක්සිජන් සමඟ ඇති වන සම්බන්ධතාවය අවහිර කළ හැකිය.
උෂ්ණත්වය පාලනය සහ තාප ගති විද්යාව
ආහාරවල ක්ෂුද්ර ජීවී වර්ධනය සීමා කිරීම සඳහා උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීම අතිශය වැදගත් වේ. සෙල්සියස් අංශක 5 සිට 60 දක්වා වූ උෂ්ණත්ව සීමාව බැක්ටීරියා වේගයෙන් වර්ධනය වන කලාපය ලෙස හැඳින්වේ. එබැවින්, සිසිල්ව තැබිය යුතු ආහාර සහ උණුසුම්ව තැබිය යුතු ආහාර වෙන වෙනම කළමනාකරණය කළ යුතුය. මේ සඳහා තාප පරිවාරක බෑග් (Insulated bags) සහ අයිස් පැකට් භාවිත කිරීම අත්යවශ්ය වේ. පළතුරු සහ යෝගට් වැනි ආහාර ඇසිරීමට පෙර ශීතකරණයේ තබා සිසිල් කිරීමෙන් ඒවායේ තාප ධාරිතාව (Thermal capacity) ඉහළ නංවා ගත හැකි අතර, එමඟින් දිගු වේලාවක් ඒවා නැවුම්ව පවතී.
ආහාර ඇසිරීමේ නිවැරදි අනුපිළිවෙල
කෑම පෙට්ටියක් ඇසිරීමේදී ගුරුත්වාකර්ෂණය සහ චලනය හේතුවෙන් ආහාර පොඩි වීම වැළැක්වීම සඳහා ක්රමානුකූල ශිල්පීය ක්රම භාවිත කළ යුතුය. බරින් වැඩි සහ ඝනත්වයෙන් ඉහළ ආහාර (උදාහරණ ලෙස තම්බන ලද අල හෝ ඝන පලතුරු) පෙට්ටියේ පහළ කොටසේ හෝ වෙනම විශාල කොටස්වල අඩංගු කළ යුතුය. සැහැල්ලු සහ පහසුවෙන් හැඩය වෙනස් වන ආහාර ඉහළින් හෝ කුඩා කොටස්වල තද නොවන සේ තැන්පත් කළ යුතුය. ආහාර අතර හිස්තැන් අවම කිරීම මඟින් ප්රවාහනයේදී සිදුවන සෙලවීම් නිසා ආහාර එකිනෙක ගැටී පොඩි වීම වළක්වා ගත හැකිය.
සිලිකොන් මුද්රා සහ ප්ලාස්ටික් කොටස් පිරිසිදු කිරීමේ රසායන විද්යාව
කොටස් සහිත කෑම පෙට්ටිවල ඇති සිලිකොන් රබර් මුද්රා (Silicone seals) තුළ තෙතමනය රැඳී තිබීම නිසා දිලීර සහ බැක්ටීරියා වර්ධනය වීමේ ඉහළ අවදානමක් පවතී. කාබනික ද්රව්ය සහ තෙල් තැන්පතු ඉවත් කිරීම සඳහා නිසි රසායනික ක්රමවේද අනුගමනය කළ යුතුය. සෝඩියම් බයිකාබනේට් (Baking soda) යනු දුර්ගන්ධය සහ තෙල් පැල්ලම් ඉවත් කිරීමට සුදුසු මෘදු භාෂ්මික ද්රව්යයකි. සෝඩියම් බයිකාබනේට් ස්වල්පයක් ජලය සමඟ මිශ්ර කර සාදාගන්නා පේස්ට් එකක් සිලිකොන් මුද්රා මත ආලේප කර විනාඩි 15ක් පමණ තබා සේදීමෙන් දිලීර බීජාණු විනාශ වේ. එමෙන්ම, විනාකිරි (ඇසිටික් අම්ලය) භාවිතයෙන් බැක්ටීරියා නාශක ක්රියාවලියක් සිදු කළ හැකි අතර, එය ප්ලාස්ටික් මතුපිට සීරීමට ලක් නොකර පිරිසිදු කිරීමට උපකාරී වේ.
