තණකොළ පැල්ලම් ඩෙනිම් රෙදිවලින් ඉවත් කිරීම අපහසු වන්නේ ඒවායේ අඩංගු වර්ණකවල රසායනික ස්වභාවය නිසාවෙනි. මෙම ලිපියෙන් රෙදිපිළි රසායන විද්‍යාව ඇසුරින් ඩෙනිම්වල වර්ණයට හානි නොකර තණකොළ පැල්ලම් සාර්ථකව ඉවත් කරන ක්‍රමවේදය පැහැදිලි කරයි.
ඩෙනිම් තන්තු සහ තණකොළ පැල්ලම්වල රසායන විද්‍යාව
තණකොළවල ප්‍රධාන වශයෙන් අඩංගු වන්නේ හරිතප්‍රද (chlorophyll) වන අතර, එය ජලයේ දිය නොවන කාබනික වර්ණකයකි. මෙම වර්ණකය කපු තන්තු (cotton fibers) සමඟ ඉතා පහසුවෙන් රසායනිකව බැඳේ. මීට අමතරව ශාක යුෂවල අඩංගු ප්‍රෝටීන සහ ලිපිඩ මෙම බැඳීම තවත් ශක්තිමත් කරයි. ඩෙනිම් රෙදි සායම් කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ඉන්ඩිගෝ (indigo) වර්ණකය රෙදි නූල්වල මතුපිට පමණක් තැන්පත් වන බැවින්, රළු ලෙස ඇතිල්ලීම හෝ වැරදි රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිතය නිසා එම නිල් පැහැය පහසුවෙන්ම ගැලවී ගොස් සුදු පැහැති ලප ඇති විය හැක. එබැවින්, මෙම ක්‍රියාවලියේදී අප අනුගමනය කළ යුත්තේ සායම් ආරක්ෂා කරමින් හරිතප්‍රද අණු පමණක් දියකර හැරීමේ උපක්‍රමයයි.
නිවැරදි ද්‍රාවක සහ ප්‍රතික්‍රියාකාරක තෝරා ගැනීම
ඩෙනිම් රෙදියේ වර්ණය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා සුදුසුම ක්‍රමය වන්නේ හරිතප්‍රද දිය කළ හැකි නමුත් ඉන්ඩිගෝ සායම්වලට බලපෑමක් නොකරන ද්‍රාවකයක් භාවිතා කිරීමයි. මේ සඳහා අයිසොප්‍රොපයිල් ඇල්කොහොල් (isopropyl alcohol) හෝ එතනෝල් (ethanol) ඉතා සුදුසුය. ඇල්කොහොල් මගින් හරිතප්‍රද වර්ණකයේ ඇති ලිපිඩ පටලය දිය කර හරින අතර එමඟින් පැල්ලම තන්තු වලින් නිදහස් වේ. තවත් සාර්ථක ක්‍රමයක් වන්නේ එන්සයිම (enzymes) අඩංගု දියර සේදුම් කාරක භාවිතයයි. විශේෂයෙන් ප්‍රෝටියේස් (protease) සහ ඇමයිලේස් (amylase) එන්සයිම අඩංගු සේදුම් ද්‍රව්‍ය මගින් තණකොළ යුෂවල ඇති ප්‍රෝටීනමය බැඳීම් සාර්ථකව බිඳ දමනු ලබයි. මෙහිදී ක්ලෝරීන් අඩංගු බ්ලීචිං ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකී සිටිය යුතුය, මන්ද ඒවා මගින් ඩෙනිම් වර්ණය සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර දමයි.
පියවරෙන් පියවර පැල්ලම ඉවත් කිරීමේ තාක්ෂණය
ඩෙනිම් රෙද්දට හානි නොවන පරිදි ක්‍රමානුකූලව පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේ පියවර පහත පරිදි වේ:
- පූර්ව පරීක්ෂණය: පිරිසිදු කිරීම ආරම්භ කිරීමට පෙර, කලිසමේ නොපෙනෙන ඇතුළත වාටියක් මත ඇල්කොහොල් බිංදුවක් තබා කපු පුළුන් කැබැල්ලකින් තෙරපා වර්ණය ලේසර් වේදැයි පරීක්ෂා කරන්න.
- ද්‍රාවකය යෙදීම: පැල්ලම සහිත කොටස යටින් පිරිසිදු සුදු තුවායක් හෝ කඩදාසි පටියක් තබන්න. ඉන්පසු අයිසොප්‍රොපයිල් ඇල්කොහොල් පොඟවන ලද කපු පුළුන් කැබැල්ලක් ගෙන පැල්ලම මත මෘදුව තෙරපන්න. මෙහිදී පිටත සිට ඇතුළත දෙසට තෙරපීම මගින් පැල්ලම අවට ප්‍රදේශයට පැතිරීම වළක්වා ගත හැක.
- එන්සයිම ක්‍රියාවලිය: මෘදු එන්සයිම දියර සේදුම්කාරක බිංදු කිහිපයක් පැල්ලම මත තවරා ඇඟිලි තුඩුවලින් මෘදුව රවුම් හැඩයට පිරිමදින්න. විනාඩි 10 ත් 15 ත් අතර කාලයක් රසායනික ක්‍රියාවලිය සිදුවීමට ඉඩ හරින්න.
- සීතල ජලයෙන් සේදීම: රෙදි සෝදන යන්ත්‍රයට දැමීමට පෙර, පැල්ලම පැවති ප්‍රදේශය සීතල ධාවනය වන ජලයෙන් හොඳින් සෝදා හරින්න.
යාන්ත්‍රික බලපෑම සහ උෂ්ණත්වයේ වැදගත්කම
රෙදි සේදීමේදී අප යොදන යාන්ත්‍රික බලය (friction) සහ ජලයේ උෂ්ණත්වය පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේ ප්‍රතිඵලයට සෘජුවම බලපායි. කිසිම විටක තද කෙඳි සහිත බුරුසු හෝ රළු ලෙස ඇතිල්ලීම් සිදු නොකළ යුතුය. ඩෙනිම් නූල්වල ඇති වර්ණකය භෞතික ඝර්ෂණය නිසා පහසුවෙන් ගැලවී යයි. එමෙන්ම, උණුසුම් ජලය භාවිතයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකී සිටිය යුතුය. උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 40 ට වඩා වැඩි වූ විට ශාක ප්‍රෝටීන ඩෙනිම් කපු තන්තු සමඟ ස්ථිරව බැඳී පැල්ලම ඉවත් කිරීම තවදුරටත් අපහසු කරයි. එබැවින් සැමවිටම සෙල්සියස් අංශක 30 හෝ ඊට අඩු සීතල ජලය පමණක් භාවිතා කරන්න.
කපු තන්තු සහ කේශාකර්ෂණ ක්‍රියාවලිය
ඩෙනිම් රෙදි නිපදවනු ලබන්නේ ස්වාභාවික කපු තන්තු වලිනි. කපු තන්තු සතු සිදුරු සහිත ස්වභාවය නිසා දියර වර්ග ඉතා වේගයෙන් උරා ගැනීමේ හැකියාවක් පවතී. තණකොළ පැල්ලමක් ඇති වූ වහාම ශාක යුෂ මෙම තන්තු අභ්‍යන්තරයට කේශාකර්ෂණ ක්‍රියාවලිය මගින් ඇදී යයි. පැල්ලම වියළීමට පෙර ප්‍රතිකාර කිරීම වඩාත් සාර්ථක වන්නේ එබැවිනි. පැල්ලම වියළි ගියහොත්, වර්ණක අණු කපු සෙලියුලෝස් දාමයන් සමඟ ශක්තිමත් හයිඩ්‍රජන් බන්ධන සාදයි. මෙම බන්ධන බිඳ දැමීම සඳහා රසායනික ද්‍රාවක ක්‍රියාකාරීත්වය අත්‍යවශ්‍ය වන අතර, නිවැරදි තාක්ෂණය භාවිතයෙන් තන්තු වලට හෝ සායම් වලට හානි නොකර මෙම බැඳීම් ලිහිල් කළ හැක.
ඩෙනිම් ආරක්ෂා කරගැනීමේ කෙටි පියවර ලැයිස්තුව
- නොකළ යුතු දෑ: ක්ලෝරීන් බ්ලීච් භාවිතය, රළු බුරුසු වලින් ඇතිල්ලීම සහ උණුසුම් ජලය භාවිතය.
- කළ යුතු දෑ: අයිසොප්‍රොපයිල් ඇල්කොහොල් මගින් තෙරපා ඉවත් කිරීම, එන්සයිම දියර සේදුම්කාරක භාවිතය, සීතල ජලය භාවිතය සහ කලිසම කණපිට හරවා සේදීම.
