ආහාර නරක් වීම වැළැක්වීම සහ එහි නැවුම් බව උපරිම අයුරින් රැකගැනීම සඳහා හුළං නොයන (hermetic) බඳුන් භාවිත කිරීම සරල එහෙත් විද්‍යාත්මකව ඉතා සාර්ථක ක්‍රමයකි. මෙම බඳුන් ක්‍රමවත්ව භාවිත කිරීමෙන් වාතය සහ තෙතමනය ආහාර සමඟ ගැටීම සම්පූර්ණයෙන්ම අවහිර කර, ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ගේ ක්‍රියාකාරිත්වය සහ ඔක්සිකරණ ක්‍රියාවලිය සැලකිය යුතු ලෙස මන්දගාමී කළ හැකිය. මෙම ලිපියෙන් භෞතික සහ රසායනික මූලධර්ම භාවිත කරමින් නිවැරදිව ආහාර කල්තබා ගන්නා ආකාරය පැහැදිලි කෙරේ.
ඔක්සිකරණය සහ ක්ෂුද්‍ර ජීවී වර්ධනය පාලනය කිරීමේ විද්‍යාව
ආහාර නරක් වීමට බලපාන ප්‍රධාන සාධක දෙකක් වන්නේ ඔක්සිජන් සහ තෙතමනයයි. වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් ආහාරවල ඇති මේදය, ලිපිඩ සහ එන්සයිම සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ඔක්සිකරණය (oxidation) සිදු කරයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආහාරවල රසය වෙනස් වී අමිහිරි ගන්ධයක් ඇති වන අතර එහි අඩංගු පෝෂ්‍ය පදාර්ථ විනාශ වී යයි. එමෙන්ම වායුගෝලීය තෙතමනය දිලීර (mold) සහ බැක්ටීරියා වර්ධනය වීමට කදිම රසායනික පරිසරයක් නිර්මාණය කරයි.
හර්මෙටික් බඳුනක් වසා දැමූ විට, එහි ඇති රබර් හෝ සිලිකන් මුද්‍රාව (silicone seal) මඟින් බාහිර වාතය ඇතුළු වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වයි. මෙහිදී බඳුන තුළ ඉතිරි වන සුළු ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය ක්ෂය වූ පසු, වායුගෝලීය ඔක්සිජන් මත යැපෙන සියලුම ගුවන්වාසි (aerobic) බැක්ටීරියාවලට තවදුරටත් වර්ධනය විය නොහැක. මෙය ආහාරවල කල්පැවැත්ම සාමාන්‍ය බඳුන්වලට වඩා දෙගුණයකින් හෝ තෙගුණයකින් වැඩි කිරීමට හේතු වේ.
ඝනීභවනය වැළැක්වීම: උෂ්ණත්වය පිළිබඳ භෞතික විද්‍යාව
බොහෝ දෙනෙකු සිදුකරන පොදු වැරැද්දක් වන්නේ පිසූ උණුසුම් ආහාර කෙලින්ම හර්මෙටික් බඳුන්වල බහා පියන වසා දැමීමයි. භෞතික විද්‍යාත්මක නියමයන්ට අනුව, උණුසුම් ආහාරවලින් පිටවන ජල වාෂ්ප, සිසිල් පියනේ ගැටීමේදී ඝනීභවනය (condensation) වී නැවත ජල බිංදු බවට පත්වේ. මෙම නිදහස් ජලය බඳුන පතුලේ රැඳී තිබීමෙන් දිලීර සහ බැක්ටීරියා වේගයෙන් වර්ධනය වීමට පටන් ගනී. මෙම ක්‍රියාවලිය වළක්වා ගැනීමට පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- සම්පූර්ණයෙන්ම සිසිල් වීමට ඉඩ හරින්න: ආහාර බඳුනට දැමීමට පෙර එය කාමර උෂ්ණත්වයට (room temperature) සම්පූර්ණයෙන්ම සිසිල් වන තෙක් විවෘතව තබන්න.
- තෙතමනය වියළා ගැනීම: එළවළු සහ කොළ වර්ග ගබඩා කිරීමට පෙර ඒවායේ මතුපිට ඇති තෙතමනය වියළි රෙදි කඩකින් හෝ පිරිසිදු කඩදාසියකින් සම්පූර්ණයෙන්ම පිසදා ඉවත් කරන්න.
- කඩදාසි තුවා භාවිතය: කොළ පැහැති එළවළු ගබඩා කිරීමේදී බඳුනේ පතුලට සහ ඉහළට කඩදාසි තුවායක් තැබීමෙන් ඉතිරි වන සුළු තෙතමනය පවා අවශෝෂණය කරගත හැක.
ද්‍රව්‍ය තේරීම: වීදුරු සහ ප්ලාස්ටික් බඳුන් අතර වෙනස
ගබඩා කිරීම සඳහා බඳුන් තෝරාගැනීමේදී ඒවායේ රසායනික ව්‍යුහය පිළිබඳව සැලකිලිමත් විය යුතුය. වීදුරු (borosilicate glass) යනු කිසිදු රසායනික ද්‍රව්‍යයක් ආහාර සමඟ ප්‍රතික්‍රියා නොකරන අක්‍රිය (inert) ද්‍රව්‍යයකි. එමඟින් ආහාරවල ස්වාභාවික රසය සහ ගුණාත්මකභාවය ඒ අයුරින්ම රැකදේ. විශේෂයෙන්ම ආම්ලික ආහාර (acidic foods) ගබඩා කිරීම සඳහා වීදුරු බඳුන් වඩාත් සුදුසු වේ.
ප්ලාස්ටික් බඳුන් භාවිත කරන්නේ නම්, ඒවා අනිවාර්යයෙන්ම ආහාර සඳහා සුදුසු (food-grade) සහ රසායනික මුදාහැරීම්වලින් තොර (BPA-free) ඒවා විය යුතුය. කෙසේ වුවද, ප්ලාස්ටික් බඳුන් කාලයත් සමඟ සීරීම්වලට ලක්විය හැකි අතර, එම ක්ෂුද්‍ර සීරීම් තුළ බැක්ටීරියා සහ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් රැඳී සිටීමේ අවදානමක් පවතී. එම නිසා දිගුකාලීන සෞඛ්‍යාරක්ෂිත බව අතින් වීදුරු බඳුන් සැමවිටම ප්‍රමුඛස්ථානය ගනී.
සිලිකන් මුද්‍රා නඩත්තු කිරීම සහ පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රමවේදය
හර්මෙටික් බඳුනක සාර්ථකත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම රඳා පවතින්නේ එහි ඇති සිලිකන් මුද්‍රාවේ (silicone seal) නම්‍යශීලීභාවය සහ පිරිසිදුකම මතය. කාලයත් සමඟ මෙම මුද්‍රා අතර කුඩා ආහාර කැබලි, තෙල් හෝ තෙතමනය රැඳී කළු පැහැති දිලීර වර්ධනය විය හැකිය. මෙය වළක්වා ගැනීමට ක්‍රමානුකූල පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලියක් අත්‍යවශ්‍ය වේ.
- මුද්‍රාව ඉවත් කිරීම: සෑම භාවිතයකින්ම පසු සිලිකන් මුද්‍රාව පියනෙන් ප්‍රවේශමෙන් ගලවා ඉවත් කරන්න. ඒ සඳහා තියුණු ආයුධ භාවිත කිරීමෙන් වළකින්න.
- රසායනික නොවන පිරිසිදු කිරීම: ස්වාභාවික පිරිසිදුකාරකයක් ලෙස සෝඩියම් බයිකාබනේට් (baking soda) සහ විනාකිරි (acetic acid) මිශ්‍රණයක් භාවිත කර මෘදු බුරුසුවකින් මුද්‍රාව හොඳින් අතුල්ලන්න.
- වියළීම: මුද්‍රාව නැවත සවිකිරීමට පෙර එය සම්පූර්ණයෙන්ම වියළී ඇති බව තහවුරු කරගන්න. තෙතමනය සහිතව සවිකිරීමෙන් එහි තද බව බිඳ වැටිය හැක.
ආහාර වර්ගීකරණය සහ ගබඩා කිරීමේ පිළිවෙළ
සියලුම ආහාර වර්ග එකම ආකාරයට ගබඩා කළ නොහැක. උදාහරණයක් ලෙස, සමහර පලතුරු මඟින් එතිලීන් වායුව (ethylene gas) පිටකරන අතර එමඟින් අනෙකුත් ආහාර ඉක්මනින් ඉදීමට හෝ නරක් වීමට හේතු වේ. එබැවින් එතිලීන් පිටකරන ආහාර වෙනම හර්මෙටික් බඳුන්වල ගබඩා කළ යුතුය. වියළි ආහාර (ධාන්‍ය, පිටി වර්ග) බඳුන්වල බහා අඳුරු, වියළි ස්ථානයක තැබීමෙන් ඒවා මාස ගණනාවක් ආරක්ෂා කරගත හැක. පිසූ ආහාර ශීතකරණයේ තැබීමේදී උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් අවම වන පරිදි නිසි රාක්කවල ගබඩා කිරීමට වගබලා ගන්න.
