ඇඳුමකට කෝපි හැලුණු සැනින් කලබල වී එය ඇතිල්ලීම බොහෝ විට පැල්ලම තන්තු තුළට තදින් කිඳා බැසීමට හේතු වේ. කෝපි පැල්ලමක් සාර්ථකව ඉවත් කිරීමේ රහස පවතින්නේ නිවැරදි රසායනික ක්‍රියාවලිය සහ පියවර අනුපිළිවෙල තේරුම් ගැනීම තුළයි.
කෝපි පැල්ලම් පිටුපස ඇති විද්‍යාව සහ ටැනින් සංයෝග
කෝපි යනු කාබනික සංයෝග, විශේෂයෙන්ම ටැනින් (tannins) සහ පොලිෆෙනෝල් අඩංගු පානයකි. ටැනින් යනු ස්වාභාවික ඩයි වර්ගයක් ලෙස ක්‍රියා කරන රසායනික ද්‍රව්‍ය වන අතර, ඒවා රෙදිපිළිවල ඇති ප්‍රෝටීන සහ සෙලියුලෝස් තන්තු සමඟ පහසුවෙන් බන්ධන ඇති කරයි. උණුසුම් කෝපි රෙදි මතට වැටුණු විට, තාපය මගින් තන්තු ප්‍රසාරණය වන අතර එමඟින් ටැනින් අණුවලට රෙදි කඩ තුළට ගැඹුරට යාමට ඉඩ සැලසේ. පසුව රෙදි සිසිල් වන විට, මෙම අණු තන්තු තුළ සිර වේ. එම නිසා, කෝපි පැල්ලමක් ඉවත් කිරීමේදී ප්‍රධානතම ඉලක්කය වන්නේ මෙම ටැනින් බන්ධන බිඳ දැමීම සහ ඒවා තන්තුවලින් මුදා හැරීමයි.
පළමු පියවර: භෞතිකව අවශෝෂණය කර ගැනීම සහ සේදීම
කෝපි හැලුණු වහාම කළ යුතු වැදගත්ම දෙය වන්නේ පැල්ලම ඇතිල්ලීමෙන් වැළකී සිටීමයි. ඇතිල්ලීම මගින් පැල්ලම තන්තු අතර තවත් පැතිරී යන අතර, එය රෙදිකඩෙහි ගැඹුරටම තල්ලු වේ. ඒ වෙනුවට පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- කපු හෝ ලිනන් රෙදි කඩකින් තෙතමනය උරා ගැනීම: පිරිසිදු, වියළි සුදු පැහැති රෙදි කඩක් හෝ කඩදාසි තුවායක් පැල්ලම මත මෘදුව තබා තද කරන්න. මෙයින් අතිරික්ත කෝපි ද්‍රාවණය උරා ගනු ලැබේ.
- පසුපසින් සේදීම (Reverse Flushing): ඇඳුම කණපිට හරවා, පැල්ලම ඇති ස්ථානයට පිටුපසින් ගලා යන සිසිල් ජලය අල්ලන්න. මෙමගින් තන්තු තුළට කිඳා බැස ඇති කෝපි අංශු ආපසු පිටතට තල්ලු කර දමයි. කිසිවිටකත් මුලින්ම උණුසුම් ජලය භාවිතා නොකරන්න, මන්ද උණුසුම මගින් පැල්ලම ස්ථිර විය හැක.
දෙවන පියවර: සුදුසු පිරිසිදුකාරකයක් භාවිතයෙන් රසායනික ක්‍රියාවලිය ඇරඹීම
කෝපි පැල්ලම් යනු ආම්ලික පැල්ලම් කාණ්ඩයට අයත් වන බැවින්, ඒවා උදාසීන කිරීමට සහ දියකර හැරීමට සුදුසු පිරිසිදුකාරකයක් තෝරාගත යුතුය. මෙහිදී සබන් හෝ සාමාන්‍ය දියර රෙදි සෝදන ද්‍රව්‍යවල ඇති පෘෂ්ඨීය සක්‍රියකාරක (surfactants) වැදගත් කාර්යයක් ඉටු කරයි.
ලා පැහැති හෝ සුදු රෙදි සඳහා ඔක්සිජන් බ්ලීච් (oxygen bleach) අඩංගු ද්‍රාවණයක් ඉතා සුදුසුය. ඔක්සිජන් බ්ලීච් ජලය සමඟ මිශ්‍ර වූ විට සක්‍රීය ඔක්සිජන් මුදාහරින අතර, එමඟින් ටැනින් අණුවල වර්ණක රසායනිකව බිඳ දමයි. ඇල්මැරුණු ජලයට ඔක්සිජන් බ්ලීච් කුඩු ස්වල්පයක් දමා දියකර, පැල්ලම සහිත කොටස විනාඩි 15-30ක් පමණ ගිල්වා තබන්න. වර්ණවත් ඇඳුම් සඳහා, මෘදු දියර පිරිසිදුකාරකයක් සහ විනාකිරි (acetic acid) සමාන ප්‍රමාණවලින් මිශ්‍ර කර සාදාගත් ද්‍රාවණයක් භාවිතා කළ හැකිය. විනාකිරි මගින් ටැනින්වල ආම්ලික බන්ධන බිඳ හෙලීමට උපකාරී වේ.
තෙවන පියවර: මෘදු යාන්ත්‍රික ක්‍රියාවලිය සහ සේදීම
රසායනික ද්‍රව්‍ය ක්‍රියාත්මක වීමට ඉඩ හැරීමෙන් පසු, ඉතිරි වී ඇති පැල්ලම් කොටස් ඉවත් කිරීම සඳහා මෘදු යාන්ත්‍රික බලයක් යෙදිය යුතුය. මෙහිදී රළු බුරුසු භාවිතා කිරීමෙන් තන්තු වලට හානි විය හැක.
- මෘදු කෙඳි සහිත බුරුසුවක් හෝ පිරිසිදු ඇඟිලි තුඩු භාවිතයෙන්, පැල්ලමෙහි පිටත කෙළවරේ සිට මැද දෙසට මෘදුව අතුල්ලන්න. පිටත සිට මැදට අතුල්ලීමෙන් පැල්ලම තවදුරටත් පැතිරීම වළක්වයි.
- මින් පසු, ඇඳුම සාමාන්‍ය පරිදි රෙදි සෝදන යන්ත්‍රයක හෝ අතින් සෝදා හරින්න. රෙදි වර්ගයට ඔරොත්තු දෙන උපරිම උෂ්ණත්වයෙන් යුත් ජලය මෙහිදී භාවිතා කළ හැකිය (නමුත් පළමු පියවරේදී නොවේ).
අවසාන පරීක්ෂාව සහ වියළීම
කෝපි පැල්ලම සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වී ඇත්දැයි බැලීමට පෙර ඇඳුම වියළනයකට නොදමන්න. වියළනයේ ඇති අධික තාපය මගින් ඉතිරි වී ඇති සුළු පැල්ලමක් වුවද ස්ථිරවම රෙද්දට ඇලවීමට හේතු වේ. ඇඳුම ස්වාභාවික සුළඟින් වියළීමට ඉඩ හැර, පැල්ලම සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වී ඇති බව තහවුරු වූ පසු පමණක් ස්ථිරවම වියළා ගන්න. පැල්ලම තවමත් පවතී නම්, වියළීමට පෙර ඉහත පියවර නැවත නැවතත් සිදු කරන්න.
