ඇඳුම්වලින් කෝපි පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේ ඔප්පු වූ ක්‍රම

කෝපි පැල්ලමක් ඇඳුමක තැවරුණු වහාම එය ඉවත් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය නිවැරදිව ආරම්භ කිරීම රෙදිපිළිවල ආයු කාලය සුරැකීමට අත්‍යවශ්‍ය වේ. කෝපි වල අඩංගු කාබනික සංයෝග රෙදි නූල් සමඟ රසායනිකව බැඳීමට පෙර ක්‍රියාත්මක වීම මෙහිදී වඩාත්ම වැදගත් සාධකයයි.

කෝපි පැල්ලම්වල රසායනික ස්වභාවය සහ රෙදි කෙඳි සමඟ එහි බැඳීම

කෝපි යනු ටැනින් (tannins) ලෙස හඳුන්වන ස්වාභාවික පොලිෆෙනෝල් සංයෝගවලින් පොහොසත් ද්‍රව්‍යයකි. මෙම ටැනින් වර්ග රෙදිපිළිවල ඇති සෙලියුලෝස් (cotton සහ linen වැනි) හෝ ප්‍රෝටීන් (wool සහ silk වැනි) කෙඳි සමඟ පහසුවෙන් හයිඩ්‍රජන් බන්ධන සාදයි. පැල්ලම වියළීමට ඉඩ හැරියහොත්, වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර මෙම බන්ධන වඩාත් ශක්තිමත් සහ ස්ථිර සහසංයුජ බන්ධන බවට පත්වේ. එබැවින්, පැල්ලම වියළීමට පෙර එය දියකර හැරීම හෝ උදාසීන කිරීම කළ යුතුය. මීට අමතරව, කිරි හෝ සීනි අඩංගු කෝපි වර්ගවලින් ඇතිවන පැල්ලම්වල ප්‍රෝටීන සහ ලිපිඩ ද අඩංගು වන බැවින් ඒවා ඉවත් කිරීම සඳහා බහුවිධ පියවරයන් අවශ්‍ය වේ.

නැවුම් කෝපි පැල්ලම් සඳහා ක්ෂණික ක්‍රියාමාර්ගය: ප්‍රතිලෝම ක්ෂාලන ක්‍රමය

නැවුම් කෝපි පැල්ලමක් දුටු වහාම බොහෝ දෙනා කරන පොදු වැරැද්දක් වන්නේ එය රෙදි කැබැල්ලකින් හෝ තෙත් කඩදාසියකින් තදින් ඇතිල්ලීමයි. මෙයින් සිදුවන්නේ පැල්ලම තවදුරටත් රෙදි කෙඳි තුළට කාවැදීම සහ පැතිරීමයි. ඒ වෙනුවට පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:

• කේශාකර්ෂණ පීඩනය භාවිතයෙන් උරා ගැනීම: පිරිසිදු, වියළි මයික්‍රෝෆයිබර් රෙදි කැබැල්ලක් හෝ සුදු කඩදාසියක් පැල්ලම මත මෘදුව තබා අතිරික්ත කෝපි දියරය උරා ගැනීමට ඉඩ හරින්න. කිසිවිටකත් ඇතිල්ලීමෙන් වළකින්න.
• ප්‍රතිලෝම ක්ෂාලනය (Reverse Flushing): ඇඳුම කණපිට හරවා, පැල්ලම ඇති ස්ථානයට පිටුපසින් සීතල ගලා යන වතුර ධාරාවක් අල්ලන්න. මෙමඟින් රෙදි කෙඳි අතර රැඳී ඇති කෝපි අංශු කෙඳි තල්ලු කරමින් පිටතට ගලා යයි. ඉදිරිපසින් වතුර හැලීමෙන් සිදුවන්නේ අංශු තවදුත් ඇතුළට තල්ලු වීමයි.

වියළි සහ පැරණි පැල්ලම් සඳහා සර්ෆැක්ටන්ට් සහ කාබනික අම්ල භාවිතය

පැල්ලම වියළී ගොස් ඇත්නම්, සාමාන්‍ය ජලයෙන් පමණක් එය ඉවත් කළ නොහැක. මේ සඳහා පෘෂ්ඨික ආතතිය අඩු කරන සර්ෆැක්ටන්ට් (surfactants) සහ ටැනින් බන්ධන බිඳ දමන මෘදු කාබනික අම්ල අවශ්‍ය වේ.

1. සර්ෆැක්ටන්ට් ප්‍රතිකාරය

සාමාන්‍ය වර්ණ රහිත පිඟන් සෝදන දියරයක් (dye-free dish soap) මේ සඳහා ඉතා සුදුසුය. එහි අඩංගු සර්ෆැක්ටන්ට් අණු කෝපිවල ඇති ලිපිඩ සහ ටැනින් අංශු වටා මයිසෙල (micelles) සාදමින් ඒවා ජලයේ ද්‍රාව්‍ය තත්ත්වයට පත් කරයි. පැල්ලම මතට දියර බිංදු කිහිපයක් දමා ඇඟිලි තුඩුවලින් මෘදුව සම්බාහනය කරන්න. විනාඩි 5ක් පමණ තිබෙන්නට හැර සීතල වතුරෙන් සෝදා හරින්න.

2. කාබනික අම්ල මඟින් ටැනින් බන්ධන බිඳදැමීම

සුදු විනාකිරි (dilute acetic acid) හෝ ලෙමන් යුෂ (citric acid) වල ඇති ආම්ලිකතාවය ටැනින් සහ රෙදි කෙඳි අතර ඇති රසායනික බැඳීම් ලිහිල් කිරීමට උපකාරී වේ. විනාකිරි සහ ජලය 1:2 අනුපාතයට මිශ්‍ර කර, එම ද්‍රාවණය පැල්ලම මත ආලේප කරන්න. විනාඩි 10ක් පමණ ක්‍රියාත්මක වීමට හැර මෘදු බුරුසුවකින් කෙඳිවල දිශාවට පමණක් පිරිමැද සෝදා හරින්න.

උෂ්ණත්වයේ බලපෑම සහ විවිධ රෙදි වර්ග සඳහා විශේෂ උපදෙස්

කෝපි පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේදී ජලයේ උෂ්ණත්වය තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. බොහෝ දෙනෙක් සිතන්නේ උණු වතුරෙන් ඕනෑම පැල්ලමක් ඉක්මනින් ඉවත් කළ හැකි බවයි. නමුත් කෝපි වලට කිරි හෝ ක්‍රීම් එකතු කර ඇත්නම්, උණු වතුර භාවිතය මඟින් කිරිවල ඇති ප්‍රෝටීන (කැසීන් සහ ලැක්ටල්බියුමින්) රෙදි කෙඳි සමඟ තදින් තැන්පත් වේ (coagulation). එම නිසා, කිරි සහිත කෝපි පැල්ලම් සඳහා සෑම විටම මුලින්ම සීතල වතුර භාවිතා කළ යුතුය.

එසේම, සිල්ක් (silk) සහ ලොම් (wool) වැනි ප්‍රෝටීන් කෙඳි සහිත සියුම් ඇඳුම් සඳහා ප්‍රබල අම්ල හෝ ඔක්සිජන් බ්ලීච් වර්ග භාවිත නොකළ යුතුය. එවැනි ඇඳුම් සඳහා pH අගය උදාසීන (neutral pH) දියර සබන් වර්ගයක් සහ ඇල්මැරුණු ජලය පමණක් භාවිතා කර මෘදුව පිරිසිදු කිරීම වඩාත් ආරක්ෂිත වේ. සෙලියුලෝස් කෙඳි සහිත කපු (cotton) සහ ලිනන් (linen) රෙදි සඳහා ඉහළ උෂ්ණත්වයන් සහ ඔක්سيජන්කරණ ප්‍රතිකාර වඩාත් සාර්ථකව යෙදිය හැකිය.

ඔක්සිජන්කරණය මඟින් මුරණ්ඩු පැල්ලම් ඉවත් කිරීම

ඉහත ක්‍රමවලින් පසුවද කහ හෝ දුඹුරු පැහැති අවශේෂයක් ඉතිරිව ඇත්නම්, රසායනික ඔක්සිජන්කරණ ක්‍රියාවලියක් අවශ්‍ය වේ. මේ සඳහා ක්ලෝරීන් අඩංගು නොවන ඔක්සිජන් බ්ලීච් (oxygen bleach / sodium percarbonate) හෝ 3% හයිඩ්‍රජන් පෙරොක්සයිඩ් (hydrogen peroxide) භාවිතා කළ හැක.

මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය මඟින් ක්‍රියාකාරී ඔක්සිජන් පරමාණු මුදාහරින අතර, ඒවා කෝපි පැල්ලමේ ඇති වර්ණක අණුවල (chromophores) ව්‍යුහය වෙනස් කරයි. එමඟින් වර්ණය නැති වී යයි. උණුසුම් ජලයට (රෙදි වර්ගයට ඔරොත්තු දෙන උපරිම උෂ්ණත්වයෙන්) ඔක්සිජන් බ්ලීච් කුඩු ස්වල්පයක් එක් කර ඇඳුම පැයක් පමණ පොඟවා තබන්න. පසුව සාමාන්‍ය පරිදි සෝදා හරින්න. සේදීමෙන් පසු ඇඳුම වියළනයට (dryer) දැමීමට පෙර පැල්ලම සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වී ඇත්දැයි පරීක්ෂා කරන්න. මන්දයත් වියළනයේ තාපය මඟින් ඉතිරිව ඇති ඕනෑම පැල්ලමක් ස්ථිරවම තැන්පත් විය හැකි බැවිනි.