වියළි සුනඛ ආහාරවල නැවුම්බව සහ පෝෂණ ගුණය රැකගැනීම සඳහා නිවැරදිව ගබඩා කිරීම සහ ක්රමවත් ලෙස මාත්රා කිරීම අත්යවශ්ය වේ. වාතය, තෙතමනය සහ ආලෝකය වැනි බාহිර සාධක නිසා ආහාරවල අඩංගು මේද ඔක්සಿಕරණය වී ඒවායේ ගුණාත්මකභාවය සීඝ්රයෙන් පහත වැටිය හැක.
තෙල් ඔක්සිකරණය සහ තෙතමනය පාලනය කිරීමේ විද්යාව
වියළි සුනඛ ආහාර (kibble) නිෂ්පාදනයේදී ඒ සඳහා විවිධ මේද වර්ග සහ තෙල් වර්ග එකතු කරනු ලැබේ. විශේෂයෙන්ම ඔමේගา-3 සහ ඔමේගา-6 වැනි අත්යවශ්ය මේද අම්ල සුරතලුන්ගේ සම සහ ලොම්වල සෞඛ්යයට ඉතා වැදගත් වේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම අසංතෘප්ත මේද අම්ල (unsaturated fatty acids) වායුගෝලීය ඔක්සිජන් සමඟ ඉතා සංවේදීව ප්රතික්රියා කරයි. මෙම රසායනික ක්රියාවලිය ඔටෝ-ඔක්සිඩේෂන් (auto-oxidation) ලෙස හැඳින්වේ. මෙහිදී නිදහස් රැඩිකලුන් (free radicals) නිපදවෙන අතර, ඒවා ආහාරයේ ඇති පෝෂ්ය පදාර්ථ විනාශ කරමින් විෂ සහිත සංයෝග බවට පත්වේ. වාතය නිරන්තරයෙන් බඳුන තුළට ගලා යන්නේ නම්, මෙම ක්රියාවලිය වේගවත් වේ. තවද, ආර්ද්රතාවය (humidity) 60% ට වඩා වැඩි වූ විට, වියළි ආහාරවල ජල ක්රියාකාරීත්වය (water activity) ඉහළ යයි. මෙය ක්ෂුද්ර ජීවීන්ට සහ දිලීර වලට වර්ධනය වීමට අවශ්ය තෙතමනය සපයයි. එබැවින්, වාතය ඇතුළු නොවන පරිදි සිලිකොන් මුද්රාවක් (silicone seal) සහිත බඳුනක් භාවිත කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
ආරක්ෂිත බඳුන් සඳහා සුදුසු ද්රව්ය තෝරාගැනීම
ආහාර ගබඩා කිරීම සඳහා තෝරාගන්නා බඳුනේ රසායනික සංයුතිය ඉතා වැදගත් වේ. සාමාන්ය ප්ලාස්ටික් බඳුන්වල අඩංගು විය හැකි තැලේට (phthalates) හෝ බිස්ෆීනෝල් ඒ (BPA) වැනි රසායනික ද්රව්ය කාලයත් සමඟ ආහාර තුළට කාන්දු විය හැක. ප්ලාස්ටික් බඳුනක් තෝරාගැනීමේදී එහි පතුලේ ඇති ප්රතිචක්රීකරණ සංකේතය (recycling triangle) පරීක්ෂා කළ යුතුය. අංක 5 (PP - Polypropylene) සහ අංක 2 (HDPE - High-Density Polyethylene) සංකේත සහිත ප්ලාස්ටික් ආහාර සඳහා වඩාත්ම ආරක්ෂිත සහ ස්ථාවර ප්ලාස්ටික් වර්ග වේ. ඒවායේ ඉහළ තාප ප්රතිරෝධීතාවයක් සහ රසායනික ස්ථායීතාවයක් ඇත. මීට වෙනස්ව, ලෝහ බඳුන් භාවිත කරන්නේ නම්, ඒවා උසස් තත්ත්වයේ මල නොබැඳෙන වානේ (grade 304 stainless steel) විය යුතුය. මල නොබැඳෙන වානේ පෘෂ්ඨයක් මත බැක්ටීරියා රැඳී සිටීමේ සම්භාවිතාව ඉතා අඩුය. තවද, පාරජම්බුල කිරණ (UV rays) මඟින් ආහාරවල ඇති විටමින් වර්ග බිඳවැටීම වළක්වා ගැනීම සඳහා, බඳුන සූර්යාලෝකය සෘජුව නොවැටෙන, සිසිල් සහ අඳුරු ස්ථානයක තැබිය යුතුය.
සුරක්ෂිතව ආහාර මාත්රා කිරීමේ තාක්ෂණය
බොහෝ දෙනෙක් නොදන්නා කරුණක් නම්, ආහාර බඳුනෙන් ඉවතට ගන්නා ආකාරය අනුවද ආහාර නරක් විය හැකි බවයි. ආහාර ගැනීමට භාවිත කරන උපකරණය පිරිසිදු නොවේ නම්, එමඟින් බැක්ටීරියා බඳුන තුළට ඇතුළු වේ. උදාහරණයක් ලෙස, සෙල්සියස් අංශක 20-30 අතර උෂ්ණත්වයකදී සහ සුළු තෙතමනයක් ඇති විට, බැක්ටීරියා ගහනය සෑම විනාඩි 20 කට වරක්ම දෙගුණ විය හැක. එබැවින්, බඳුන තුළට අත දැමීමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකිය යුතුය. ලෝහමය හැන්දක් භාවිත කිරීම මෙයට හොඳම විසඳුමයි. ලෝහ පෘෂ්ඨයන් පහසුවෙන් පිරිසිදු කළ හැකි අතර, ඒවායේ සිදුරු රහිත (non-porous) ස්වභාවය නිසා ක්ෂුද්ර ජීවීන්ට රැඳී සිටීමට ඉඩක් නොලැබේ. තවද, සෑම විටම මැනීමේ හැන්ද භාවිතයෙන් පසුව බඳුනෙන් පිටත වෙනම පිරිසිදු ස්ථානයක තැබිය යුතුය. එය බඳුන ඇතුළතම තැබීමෙන්, හැන්දේ මතුපිට ඇති විය හැකි දූවිලි හෝ තෙතමනය ආහාර සමඟ මිශ්ර විය හැක.
මුල් ඇසුරුම සමඟ ගබඩා කිරීමේ තාක්ෂණය
විද්යාත්මකව බලන කල, වියළි සුනඛ ආහාර එහි මුල් ඇසුරුම (original packaging) සමඟම බඳුන තුළ තැබීම වඩාත්ම ආරක්ෂිත ක්රමයයි. නිෂ්පාදකයන් විසින් මෙම ඇසුරුම් සකස් කරනු ලබන්නේ තෙතමනය සහ වාතය ඇතුළු නොවන පරිදි විශේෂිත ස්ථර කිහිපයකින් යුත් තාක්ෂණයකිනි. ආහාර කෙලින්ම බඳුනට වත් කරනවා වෙනුවට, මුල් බෑගය මුද්රා තැබූ බඳුන තුළට දැමීමෙන් වාසි කිහිපයක් ලැබේ:
- බඳුනේ බිත්ති මත තෙල් තැන්පත් වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකේ. මේ නිසා බඳුන නිතර පිරිසිදු කිරීමට අවශ්ය නොවේ.
- ආහාරවල නැවුම්බව සහ සුවඳ දිගුකාලීනව සුරක්ෂිත වේ.
- නිෂ්පාදනය පිළිබඳ තොරතුරු (කල් ඉකුත් වීමේ දිනය සහ කාණ්ඩ අංකය) ඕනෑම වේලාවක පරීක්ෂා කිරීමට හැකියාව ලැබේ.
බඳුන නිසි ලෙස පිරිසිදු කිරීමේ පියවර
නව ආහාර තොගයක් බඳුනට දැමීමට පෙර පෙර පැවති ආහාරවල ඉතිරි වූ කොටස් සහ තෙල් තට්ටු සම්පූර්ණයෙන්ම පිරිසිදු කළ යුතුය. පැරණි තෙල් තට්ටු බඳුනේ බිත්තිවල රැඳී තිබීමෙන් ඒවා ඉක්මනින් නරක් වී අලුත් ආහාර ද දූෂණය කළ හැක. පිරිසිදු කිරීම සඳහා පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- පළමුව බඳුන සම්පූර්ණයෙන්ම හිස් කරන්න.
- උණුසුම් ජලය සහ මෘදු, සුවඳක් නොමැති සේදුම් දියරයක් යොදා බිත්ති සහ පියන හොඳින් අතුල්ලන්න.
- රසායනික අපද්රව්ය ඉතිරි නොවන සේ පිරිසිදු ජලයෙන් කිහිප වරක් සෝදා හරින්න.
- ආහාර නැවත පිරවීමට පෙර බඳුන සම්පූර්ණයෙන්ම වියළී යන තෙක් සෙවන සහිත ස්ථානයක තබන්න. සුළු හෝ තෙතමනයක් පැවතීම පුස් වර්ධනය වීමට හේතු වේ.
මෙම සරල නමුත් විද්යාත්මක පියවර අනුගමනය කිරීමෙන් ඔබේ සුරතලාගේ ආහාරවල පෝෂණ ගුණය සහ නැවුම්බව උපරිම අයුරින් සුරක්ෂිත කරගත හැක.
