උණුසුම් ආහාර වේලක් සඳහා තර්මස් ආහාර බඳුනක් සැලසුම් කරන්නේ කෙසේද

උණුසුම් හා සෞඛ්‍යාරක්ෂිත දිවා ආහාරයක් කාර්යාලයේදී හෝ පාසැලේදී භුක්ති විඳීම සඳහා තාප පරිවාරක තර්මස් බඳුනක් (insulated food container) නිවැරදිව භාවිත කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මේ සඳහා භෞතික විද්‍යාත්මක නියමයන් සහ නිවැරදි ආහාර සූදානම් කිරීමේ ක්‍රමවේදයන් අවබෝධ කර ගැනීමෙන්, ආහාරයේ රසය මෙන්ම ගුණාත්මකභාවයද උපරිමයෙන් ආරක්ෂා කර ගත හැකිය.

තාප ගති විද්‍යාව සහ ආහාර ආරක්ෂණය

ආහාර උණුසුම්ව තබා ගැනීමේ ප්‍රධානතම අරමුණක් වන්නේ රසය රැක ගැනීමට අමතරව හානිකර බැක්ටීරියා වර්ධනය වීම වැළැක්වීමයි. ආහාර විද්‍යාවට අනුව, සෙල්සියස් අංශක 4 ත් 60 ත් අතර උෂ්ණත්ව පරාසය "අන්තරාදායක කලාපය" (danger zone) ලෙස හැඳින්වේ. මෙම උෂ්ණත්වයේදී බැක්ටීරියා සීඝ්‍රයෙන් ගුණනය වන බැවින්, ඔබේ ආහාරය පැය කිහිපයක් තිස්සේ මෙම පරාසයේ පැවතීම සෞඛ්‍යයට අහිතකර විය හැකිය. එබැවින් තර්මස් බඳුනක් තුළ ඇති ආහාරවල උෂ්ණත්වය සැමවිටම සෙල්සියස් අංශක 60 ට වඩා ඉහළ මට්ටමක පවත්වා ගත යුතුය.

උසස් තත්ත්වයේ තර්මස් බඳුන් සකස් කර ඇත්තේ ද්විත්ව බිත්ති සහිත මල නොබැඳෙන වානේ (double-wall stainless steel) මඟිනි. මෙම බිත්ති දෙක අතර ඇති හිස් අවකාශය හෙවත් වැකියුම් (vacuum) ස්ථරය මගින් තාපය සන්නයනය (conduction) සහ සංවහනය (convection) මගින් පරිසරයට කාන්දු වීම වළක්වයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම තාප පරිවාරක පද්ධතිය උපරිම කාර්යක්ෂමතාවයෙන් ක්‍රියාත්මක වීමට නම් පරිශීලකයා විසින් නිවැරදි ක්‍රමවේදයන් අනුගමනය කළ යුතුය.

තර්මස් බඳුන පූර්ව-රත් කිරීමේ විද්‍යාව

බොහෝ දෙනෙක් සිදුකරන පොදු වැරැද්දක් වන්නේ කාමර උෂ්ණත්වයේ පවතින තර්මස් බඳුනකට සෘජුවම උණුසුම් ආහාර ඇතුළත් කිරීමයි. මෙහිදී සිදු වන්නේ ආහාරයේ ඇති තාප ශක්තියෙන් කොටසක් බඳුනේ සිසිල් අභ්‍යන්තර බිත්ති රත් කිරීම සඳහා වේගයෙන් අවශෝෂණය වීමයි. මෙය තාප ගති විද්‍යාවේ පළමු නියමයට අනුව සිදුවන තාප සමතුලිතතාවයකි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආහාරයේ උෂ්ණත්වය ක්ෂණිකව පහත වැටේ.

මෙම ගැටලුව මඟහරවා ගැනීම සඳහා පූර්ව-රත් කිරීමේ (pre-heating) පියවර අනුගමනය කළ යුතුය:

• පළමුව, පිරිසිදු කේතලයක ජලය හොඳින් නටන තෙක් රත් කරන්න.
• උණුසුම් ජලය තර්මස් බඳුනට සම්පූර්ණයෙන්ම පුරවා වහාම එහි පියන තදින් වසා දමන්න.
• මල නොබැඳෙන වානේ බිත්තිවල උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමට සහ තාපය ගබඩා වීමට අවම වශයෙන් විනාඩි 5 ත් 10 ත් අතර කාලයක් ලබා දෙන්න.
• ආහාර ඇසිරීමට මොහොතකට පෙර බඳුනේ ඇති ජලය සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කර, ඇතුළත වියළා නොගෙන වහාම ආහාර ඇතුළත් කරන්න.

ආහාරවල ව්‍යුහය සහ විශිෂ්ඨ තාප ධාරිතාව

සියලුම ආහාර වර්ග එකම වේගයකින් තාපය රඳවා නොගනී. මෙයට හේතුව එක් එක් ද්‍රව්‍ය සතු විශිෂ්ඨ තාප ධාරිතාව (specific heat capacity) වෙනස් වීමයි. ජලය සතු විශිෂ්ඨ තාප ධාරිතාවය ඉතා ඉහළ බැවින්, ද්‍රව හෝ අර්ධ ද්‍රව ස්වභාවයක් ගන්නා ආහාර වියළි ආහාරවලට වඩා වැඩි කාලයක් තාපය රඳවා ගනී. උදාහරණයක් ලෙස, සුප්, ස්ටූ, හොදි සහිත ව්‍යංජන, සහ පරිප්පු වැනි ආහාර පැය 5-6 ක් යනතුරුත් ආරක්ෂිත උෂ්ණත්වයක පවත්වා ගත හැකිය.

ඔබ වියළි ආහාර (බත්, පැස්ටා හෝ රොටි වැනි) රැගෙන යාමට බලාපොරොත්තු වන්නේ නම්, පහත සඳහන් උපක්‍රම භාවිත කළ හැකිය:

• වියළි ආහාරවලට උණුසුම් සෝස් වර්ගයක් හෝ ඝන හොදි වර්ගයක් මිශ්‍ර කරන්න.
• ආහාරය බඳුනට දැමීමට පෙර එය ඉතා ඉහළ උෂ්ණත්වයකට (වාෂ්ප පිටවන තෙක්) රත් කරන්න.
• වියළි ආහාර අතර ඇති හිස් අවකාශයන් අවම වන පරිදි තදින් ඇසුරුම් කරන්න.

උපරිම තාපය රැකගන්නා ඇසිරීමේ තාක්ෂණය

ආහාර ඇසිරීමේදී අනුගමනය කරන තාක්ෂණය තාපය රඳවා ගැනීමේ කාලය තීරණය කරන තීරණාත්මක සාධකයකි. ආහාර තර්මස් බඳුනට ඇතුළු කිරීමට පෙර, එය සාමාන්‍යයෙන් අනුභව කරන උෂ්ණත්වයට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයකට රත් කළ යුතුය. ආහාරය උදුනක් මත හෝ මයික්‍රෝවේව් උදුනක් තුළ හොඳින් රත් කර ගන්න. මයික්‍රෝවේව් උදුනක් භාවිතා කරන්නේ නම්, ආහාරය මැද සහ බාහිර කොටස් ඒකාකාරව රත් වන පරිදි හොඳින් හැඳි ගෑමට වගබලා ගන්න.

ආහාර ඇසුරුම් කිරීමේදී බඳුනේ ඉහළ කොටසෙහි වාතය සඳහා ඉතිරි වන ඉඩ ප්‍රමාණය අවම කළ යුතුය. වාතය යනු තාපය සන්නයනය කිරීමට දායක විය හැකි මාධ්‍යයකි. බඳුන පිරී පවතින විට තාපය අහිමි වීමේ වේගය අඩු වේ. කෙසේ වෙතත්, පියන වැසීමේදී ආහාර පිටතට ගලා යාම වැළැක්වීම සඳහා සහ ආරක්ෂිතව පියන මුද්‍රා තැබීම සඳහා ඉහළින් සෙන්ටිමීටර 1-2 ක පමණ සුළු ඉඩක් ඉතිරි කරන්න. පියන වසා දැමූ පසු, ආහාර වේල අනුභව කරන තෙක් කිසිම විටෙක පියන විවෘත නොකරන්න. එක් වරක් පියන විවෘත කළහොත්, ඇතුළත ඇති රන්වන් තාපය වාෂ්ප සමග පරිසරයට ක්ෂණිකව මුදා හැරේ.

තර්මස් බඳුනේ ද්‍රව්‍යමය නඩත්තුව සහ සනීපාරක්ෂාව

තර්මස් බඳුනක ආයු කාලය සහ එහි තාප පරිවාරක khảතාව දිගුකාලීනව පවත්වා ගැනීම සඳහා නිවැරදි නඩත්තුව අත්‍යවශ්‍ය වේ. බඳුනේ පියනෙහි ඇති සිලිකොන් මුද්‍රාව (silicone gasket) තාපය පිටවීම වැළැක්වීමේ ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. මෙම සිලිකොන් වළල්ල කාලයත් සමඟ ලිහිල් වුවහොත් හෝ එහි කුණු තැන්පත් වුවහොත්, වාතය කාන්දු වීම නිසා තාපය වේගයෙන් පිටතට ගලා යයි. එබැවින් සෑම භාවිතයකින්ම පසු සිලිකොන් මුද්‍රාව ගලවා මද උණුසුම් වතුර සහ මෘදු සබන් යොදා පිරිසිදු කළ යුතුය.

මල නොබැඳෙන වානේ අභ්‍යන්තර බිත්ති පිරිසිදු කිරීමේදී රළු ලෝහමය ස්ක්‍රබර් (steel wool) හෝ ක්ලෝරීන් අඩංගු ප්‍රබල රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් වැළකිය යුතුය. මේවා මගින් වානේ බිත්ති මත ඇති විය හැකි සියුම් සීරීම් (micro-scratches) තුළ ආහාර කොටස් සහ බැක්ටීරියා රැඳී පැවතිය හැකි අතර, එය පසුකාලීනව දුර්ගන්ධයක් ඇති වීමට හේතු වේ. බඳුනේ ඇති පැල්ලම් සහ ගන්ධයන් ඉවත් කිරීම සඳහා සෝඩියම් බයිකාබනේට් (baking soda) සහ මද උණුසුම් ජල මිශ්‍රණයක් භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසු සහ ආරක්ෂිත ක්‍රමවේදයකි.