ලා පැහැති රෙදිවල තැවරෙන කෝපි පැල්ලම් ඉතා ඉක්මනින් රෙදි කෙඳි තුළට කා වැදී ස්ථිර පැල්ලමක් බවට පත්විය හැකිය. මෙවැනි පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේදී රසායන විද්‍යාත්මක මූලධර්ම සහ නිවැරදි උෂ්ණත්වය භාවිත කිරීමෙන් රෙදිවලට හානි නොකර පැල්ලම් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරගත හැකිය.
කෝපි පැල්ලම්වල රසායනික ස්වභාවය සහ රෙදිවලට වන බලපෑම
කෝපිවල අඩංගු ප්‍රධාන වර්ණකය වන්නේ ටැනින් (tannins) නමැති කාබනික සංයෝගයයි. ටැනින් යනු ශාකමය පොලිෆෙනෝල් කාණ්ඩයක් වන අතර, ඒවා ස්වභාවිකවම රෙදි කෙඳි (විශේෂයෙන් කපු සහ ලිනන් වැනි සෙලියුලෝස් කෙඳි) සමඟ ශක්තිමත් හයිඩ්‍රජන් බන්ධන ඇති කරයි. මීට අමතරව කෝපිවල ඇති ආම්ලිකතාවය හේතුවෙන් පැල්ලම රෙදි කෙඳි තුළ ස්ථාවර වීමට උත්සාහ කරයි. පැල්ලම වියළීමට ඉඩ හැරියහොත් හෝ උණුසුම් ජලයට නිරාවරණය කළහොත්, මෙම රසායනික බන්ධන තවත් ශක්තිමත් වී පැල්ලම ස්ථිර වර්ණකයක් බවට පත්වේ. එම නිසා, කෝපි පැල්ලමක් ඉවත් කිරීමේදී ප්‍රධානතම රීතිය වන්නේ වර්ණක බන්ධන බිඳ දැමීම සහ රෙදි කෙඳිවලින් ඒවා මුදා හැරීමයි.
පැල්ලම නැවුම්ව තිබියදී කළ යුතු ක්ෂණික පියවර
කෝපි හැලුණු වහාම ක්‍රියාත්මක වීම ඉතා වැදගත්ය. කිසිවිටෙකත් පැල්ලම ඇති ස්ථානය තදින් ඇතිල්ලීම නොකළ යුතුය. ඇතිල්ලීම මඟින් සිදු වන්නේ කෝපි වර්ණක රෙදි කෙඳි අතරට තවත් ගැඹුරට තල්ලු වීම සහ පැල්ලමේ වපසරිය පුළුල් වීමයි. ඒ වෙනුවට, පිරිසිදු සුදු පැහැති කපු රෙදි කැබැල්ලක් හෝ අවශෝෂක කඩදාසියක් (paper towel) පැල්ලම මත තබා තෙරපන්න. මෙහිදී කේශාකර්ෂණ බලය (capillary action) මඟින් රෙදි කඩදාසිය වෙත කෝපි දියරය ඇදී යයි. ඉන්පසු, රෙදිකඩෙහි පිටුපසින් සීතල වතුර ධාරාවක් ගලා යාමට සලස්වන්න. ජලය පිටුපසින් ඉදිරියට ගලා යාම මඟින් රෙදි කෙඳි අතර රැඳී ඇති කෝපි අංශු පහසුවෙන් ඉවතට තල්ලු වේ. කිසිවිටෙකත් මෙහිදී උණුසුම් ජලය භාවිත නොකරන්න, මන්ද උණුසුම මඟින් ටැනින් ප්‍රෝටීන සමඟ බද්ධ වී පැල්ලම තහවුරු කරයි.
ලා පැහැති රෙදි සඳහා සුදුසු රසායනික ප්‍රතිකාර
ස්වභාවික සෙලියුලෝස් කෙඳිවලින් කෝපි පැල්ලම් ඉවත් කිරීම සඳහා මෘදු ආම්ලිකතාවයක් සහිත ද්‍රාවණ භාවිත කළ හැකිය. සුදු විනාකිරිවල අඩංගු මෘදු ඇසිටික් අම්ලය (acetic acid) මඟින් ටැනින් බන්ධන ලිහිල් කරයි. ප්‍රතිකාරය සඳහා, සුදු විනාකිරි කොටස් එකකට සිසිල් ජලය කොටස් දෙකක් මිශ්‍ර කර ද්‍රාවණයක් සකසා ගන්න. මෙම ද්‍රාවණය පැල්ලම මත ආලේප කර විනාඩි 5-10ක් පමණ රැඳෙන්නට හරින්න. මීට අමතරව, දියර රෙදි සෝදන සබන් (liquid detergent) වල අඩංගු පෘෂ්ඨීය ක්‍රියාකාරී ද්‍රව්‍ය (surfactants) මඟින් තෙල් සහිත හෝ නොවන අපිරිසිදු අංශු වට කර ඒවා ජලයේ ද්‍රාව්‍ය තත්ත්වයට පත් කරයි. මෘදු දියර සබන් බින්දුවක් පැල්ලම මත ආලේප කර ඇඟිලි තුඩුවලින් මෘදුව රවුම් හැඩයට පිරිමදින්න.
කෙඳි වර්ගය අනුව ප්‍රතිකාර වෙනස් වන ආකාරය
කපු (cotton) සහ ලිනන් (linen) වැනි ශාකමය කෙඳි ඉහළ ආම්ලිකතාවයට සහ ඔක්සිජන්කරණයට හොඳින් ඔරොත්තු දෙන නමුත්, සේද (silk) හෝ ලොම් (wool) වැනි සත්වමය ප්‍රෝටීන කෙඳි සඳහා විනාකිරි වැනි අම්ල භාවිතයේදී ප්‍රවේශම් විය යුතුය. ප්‍රෝටීන කෙඳි ඉතා සංවේදී බැවින්, ඒවායේ පැල්ලම් ඉවත් කිරීමට මධ්‍යස්ථ pH අගයක් (pH neutral) ඇති එන්සයිම සහිත ප්‍රක්ෂාලක පමණක් භාවිත කළ යුතුය.
ඔක්සිජන් ප්‍රක්ෂාලක මඟින් පැල්ලම් විසුරුවා හැරීම
පැල්ලම තරමක් වියළී ගොස් ඇත්නම් හෝ තදින් පවතී නම්, ඔක්සිජන් බ්ලීච් (oxygen bleach / sodium percarbonate) භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය. ක්ලෝරීන් අඩංගු බ්ලීච් මඟින් ලා පැහැති රෙදි කහ පැහැ ගැන්වීමට හෝ කෙඳි දුර්වල කිරීමට ඉඩ ඇති බැවින්, ඔක්සිජන් බ්ලීච් භාවිතය වඩාත් ආරක්ෂිත වේ. ඔක්සිජන් බ්ලීච් උණුසුම් ජලයේ දිය කළ විට සක්‍රීය ඔක්සිජන් බුබුළු මුදා හරියි. මෙම ඔක්සිජන්කරණ ක්‍රියාවලිය (oxidation) මඟින් කෝපිවල ඇති වර්ණක අණු රසායනිකව බිඳ දමා ඒවා වර්ණ රහිත සංයෝග බවට පත් කරයි. ලා පැහැති ඇඳුම මෙම ඔක්සිජන් බ්ලීච් ද්‍රාවණයක පැයක් පමණ පොඟවා තබා පසුව සාමාන්‍ය පරිදි සෝදා හරින්න.
පියවරෙන් පියවර සේදීමේ ක්‍රමවේදය සහ වියළීම
පැල්ලම ඉවත් කිරීමේ රසායනික ප්‍රතිකාරවලින් පසුව, රෙදි සෝදන යන්ත්‍රයේ හෝ අතින් සේදීමේදී නිවැරදි පියවර අනුගමනය කළ යුතුය:
- පළමුව, පැල්ලම් ඉවත් කරන්නා සෝදා හැරීම සඳහා සීතල ජලය භාවිත කරන්න.
- ඇඳුමේ ලේබලයේ සඳහන් උපරිම උෂ්ණත්වයට අනුව (නමුත් සෙල්සියස් අංශක 40 නොඉක්මවන සේ) මඳ උණුසුම් ජලයෙන් ඇඳුම සෝදන්න.
- රෙදි වියළනයට (dryer) ඇතුළු කිරීමට පෙර පැල්ලම සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වී ඇත්දැයි පරීක්ෂා කරන්න. පැල්ලම ඉතිරිව තිබියදී වියළනයට දැමුවහොත්, එහි ඇති අධික උෂ්ණත්වය පැල්ලම සදහටම රෙද්දට කා වද්දනු ඇත.
- පැල්ලම සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වන තුරු ස්වභාවික හිරු එළියෙන් වියළා ගැනීම වඩාත් සුදුසුය. හිරු එළියේ ඇති පාරජම්බුල කිරණ (UV rays) මඟින් ස්වභාවික සුදු කිරීමේ ක්‍රියාවලියක් සිදු කරයි.
