සේදීමෙන් පසු සුදු ඇඳුම්වල අළු පැහැති ලප හෝ පැල්ලම් ඇතිවීම බහුලව දක්නට ලැබෙන ගැටලුවකි. මෙම ගැටලුව මඟහරවා ගැනීම සඳහා ජලයේ රසායන විද්‍යාව සහ රෙදි සෝදන යන්ත්‍රයේ යාන්ත්‍රණය නිවැරදිව වටහා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
අළු පැහැති ලප ඇතිවීමට හේතු වන රසායනික ක්‍රියාවලිය
සුදු රෙදිපිළි මත සේදීමෙන් පසුව අළු පැහැති ලප ඇතිවීම පිටුපස ප්‍රධාන හේතු කිහිපයක් පවතී. මෙයින් වඩාත්ම සුපුරුදු හේතුව වන්නේ දෘඩ ජලය (hard water) සහ රෙදි සෝදන ද්‍රව්‍ය අතර සිදුවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවයි. ජලයේ අධික ලෙස කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් අයන අඩංගු වන විට, ඒවා රෙදි සෝදන කුඩු හෝ දියර සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ද්‍රාව්‍ය නොවන ලවණ (soap scum) සාදයි. මෙම ලවණ රෙදිවල කෙඳි අතර රැඳී පවතින අතර කාලයත් සමඟ ඒවා අළු පැහැයට හැරේ.
මීට අමතරව, රෙදි මෘදුකාරක (fabric softeners) අධික ලෙස භාවිත කිරීම නිසාද මෙම තත්ත්වය ඇති විය හැක. රෙදි මෘදුකාරකවල අඩංගු කැටායන සර්ෆැක්ටන්ට් (cationic surfactants) රෙදි කෙඳි මතුපිට තුනී ස්ථරයක් සාදන අතර, එමඟින් අපිරිසිදු ද්‍රව්‍ය සහ තෙල් වර්ග පහසුවෙන් රඳවා ගනී. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සුදු ඇඳුම් මත අළු පැහැති තෙල් සහිත ලප මතු වේ.
ඛනිජ ලවණ මඟින් ඇති වූ ලප රසායනිකව ඉවත් කිරීම
ඛනිජ ලවණ සහ සබන් අවශේෂ නිසා ඇති වූ අළු පැහැති ලප ඉවත් කිරීම සඳහා ආම්ලික මාධ්‍යයක් අවශ්‍ය වේ. මෙහිදී සිට්‍රික් ඇසිඩ් (citric acid) හෝ සුදු විනාකිරි (acetic acid) භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය. මෙම දුර්වල අම්ල මඟින් රෙදි කෙඳිවල බැඳී ඇති කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් කාබනේට් ද්‍රාව්‍ය තත්ත්වයට පත් කරයි.
- උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීම: මෙම ප්‍රතික්‍රියාව වඩාත් සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා සෙල්සියස් අංශක 40 ත් 50 ත් අතර උණුසුම් ජලය භාවිත කරන්න. ඉහළ උෂ්ණත්වය මඟින් ඛනිජ ලවණවල ද්‍රාව්‍යතාව වැඩි කරයි.
- පෙඟවීම: අළු පැහැති ලප සහිත ඇඳුම් සිට්‍රික් ඇසිඩ් කුඩු මේස හැඳි දෙකක් දිය කළ උණුසුම් ජලයේ පැය එකහමාරක් පමණ පොඟවා තබන්න.
- භෞතික ක්‍රියාවලිය: පොඟවා ගැනීමෙන් පසු, කෙඳිවලට හානි නොවන පරිදි මෘදු ලෙස අතුල්ලමින් ලප ඇති ස්ථාන පිරිසිදු කරන්න. ඉන්පසු සාමාන්‍ය පරිදි පිරිසිදු ජලයෙන් සෝදා හරින්න.
කාබනික අපද්‍රව්‍ය සහ තෙල් පැල්ලම් සඳහා ඔක්සිකරණ ක්‍රියාවලිය
ඇතැම් අළු පැහැති ලප ඇතිවන්නේ ශරීරයෙන් පිටවන තෙල් හෝ රෙදි සෝදන යන්ත්‍රයේ රැඳී ඇති ග්‍රීස් වැනි කාබනික ද්‍රව්‍ය නිසාය. මේවා ඉවත් කිරීම සඳහා ඔක්සිජන් බ්ලීච් (oxygen bleach හෝ sodium percarbonate) භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය. ක්ලෝරීන් බ්ලීච් භාවිත කිරීමෙන් සුදු රෙදි කහ පැහැයට හැරීමට හැකි බැවින්, ඔක්සිජන් බ්ලීච් සැමවිටම ආරක්ෂිත වේ.
ඔක්සිජන් බ්ලීච් ජලය සමඟ මිශ්‍ර වූ විට හයිඩ්‍රජන් පෙරොක්සයිඩ් සහ සෝඩා ඈෂ් මුදා හරී. මෙම ක්‍රියාවලියේදී නිදහස් වන සක්‍රීය ඔක්සිජන් පරමාණු, අළු පැහැති ලප ඇති කරන කාබනික අණු ඔක්සිකරණය කර ඒවායේ ව්‍යුහය බිඳ දමයි. මෙහිදී ජලයේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 50 ට වඩා වැඩි විය යුතුය. මන්දයත් ඔක්සිජන් බ්ලීච් සක්‍රීය වීමට ඉහළ උෂ්ණත්වයක් අවශ්‍ය වන බැවිනි. රෙදිපිළි මෙම ද්‍රාවණයේ අවම වශයෙන් පැය දෙකක්වත් පොඟවා තැබීමෙන් උපරිම ප්‍රතිඵල ලබා ගත හැක.
රෙදි සෝදන යන්ත්‍රය පිරිසිදු කිරීම සහ නඩත්තුව
බොහෝ විට සුදු ඇඳුම්වල අළු පැහැති ලප ඇතිවීමට ප්‍රධානතම මූලාශ්‍රය වන්නේ රෙදි සෝදන යන්ත්‍රයේ අභ්‍යන්තර බෙරය (drum) සහ නල පද්ධතිය තුළ එකතු වී ඇති අපිරිසිදු ද්‍රව්‍යයි. යන්ත්‍රයේ ක්‍රියාකාරිත්වය නිසි පරිදි පවත්වා නොගැනීමෙන් රෙදි සේදීමේදී මෙම අපද්‍රව්‍ය නැවත රෙදිවල තැන්පත් වේ.
මෙය වළක්වා ගැනීම සඳහා මසකට වරක් රෙදි සෝදන යන්ත්‍රය හිස්ව ක්‍රියාත්මක කර පිරිසිදු කළ යුතුය. සෙල්සියස් අංශක 90 ක ඉහළ උෂ්ණත්වයකින් යුත් චක්‍රයක් (cycle) තෝරාගෙන, රෙදි සෝදන කුඩු යොදන ලාච්චුවට සිට්‍රික් ඇසිඩ් ග්‍රෑම් 100 ක් හෝ සෝඩියම් කාබනේට් එක් කර යන්ත්‍රය ක්‍රියාත්මක කරන්න. මෙමඟින් යන්ත්‍රය තුළ ඇති හුණුගල් තැන්පතු (limescale) සහ රැඳී ඇති තෙල් තට්ටු සම්පූර්ණයෙන්ම දිය වී ඉවත් වේ. එමෙන්ම රෙදි සෝදන යන්ත්‍රයේ රබර් මුද්‍රාව (gasket) නිතිපතා වියළි රෙදි කැබැල්ලකින් පිසදැමීම ද අත්‍යවශ්‍ය වේ.
පිරිසිදු සුදු පැහැය රැකගැනීම සඳහා කෙටි පියවර මාලාව
- නිවැරදි ප්‍රමාණය භාවිතය: රෙදි සෝදන කුඩු හෝ දියර නියමිත ප්‍රමාණයට වඩා අධික ලෙස භාවිත නොකරන්න.
- වර්ග කිරීම: සුදු ඇඳුම් සැමවිටම පාට ඇඳුම්වලින් වෙන් කර වෙනමම සෝදන්න.
- ජලයේ උෂ්ණත්වය: සුදු රෙදි සේදීමේදී හැකි සෑම විටම කෙඳිවලට ඔරොත්තු දෙන උපරිම උෂ්ණත්වය (සෙල්සියස් අංශක 40-60) භාවිත කරන්න.
