ඇඳුම්වල ඇති දැඩි පැල්ලම් ඉවත් කිරීම සඳහා රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිත කිරීමේදී රෙදි පිළිවලට හානි නොවන සේ ආරක්ෂිත ක්‍රමවේද අනුගමනය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. නිවැරදි උෂ්ණත්වය, රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සහ රෙදි වර්ගය හඳුනා ගැනීම මෙහිදී තීරණාත්මක සාධක වේ.
රෙදි තන්තුවල රසායනික ව්‍යුහය හඳුනාගැනීම
ප්‍රබල පැල්ලම් ඉවත්කාරකයක් භාවිතා කිරීමට පෙර, අදාළ ඇඳුමේ අඩංගු රෙදි තන්තු වර්ගය පිළිබඳව මනා අවබෝධයක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. ස්වාභාවික තන්තු (කපු සහ ලිනන් වැනි සෙලියුලෝස් තන්තු) සහ කෘතිම තන්තු (පොලියෙස්ටර්, නයිලෝන් සහ ඇක්‍රිලික් වැනි) රසායනික ද්‍රව්‍ය කෙරෙහි දක්වන ප්‍රතිචාර එකිනෙකට බෙහෙවින් වෙනස් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, සක්‍රීය ඔක්සිජන් අඩංගු බ්ලීච් වර්ග ස්වාභාවික තන්තු සඳහා වඩාත් සුදුසු වන අතර, ක්ලෝරීන් අඩංගු ද්‍රව්‍ය මගින් සිල්ක් හෝ ලොම් වැනි සත්ව ප්‍රෝටීන තන්තු සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කළ හැකිය. රෙදි කඩෙහි ලේබලයේ ඇති තන්තු සංයුතිය පරීක්ෂා කිරීමෙන් රසායනික ද්‍රාවණයේ සාන්ද්‍රණය සහ භාවිත කළ යුතු උෂ්ණත්වය නිවැරදිව තීරණය කළ හැකිය. පැල්ලම පවතින රෙදි වර්ගයේ pH අගය දරාගැනීමේ හැකියාව ද මෙහිදී වැදගත් වේ. උදාහරණයක් ලෙස කපු රෙදි ආම්ලික ද්‍රාවණ නිසා දුර්වල වන අතර කෘතිම රෙදි ප්‍රබල ද්‍රාවක නිසා දියවී යා හැක.
සැඟවුණු ස්ථානයක පූර්ව පරීක්ෂාව සිදුකිරීම
ඕනෑම ප්‍රබල රසායනික ද්‍රව්‍යයක් ඇඳුමේ ප්‍රධාන සහ පෙනෙන කොටසට යෙදීමට පෙර, ඇඳුමේ ඇතුළත මැහුම් දාරයක් හෝ වාටියක් වැනි සැඟවුණු ස්ථානයක කුඩා බිඳුවක් යොදා පරීක්ෂා කිරීම අනිවාර්ය වේ. මෙමගින් රෙදිවල වර්ණ ගැලවී යාම (dye bleeding) හෝ තන්තු දුර්වල වී සිදුරු ඇති වීම වළක්වා ගත හැකිය. ද්‍රාවණය යොදා විනාඩි කිහිපයක් තබා, පිරිසිදු සුදු කපු රෙදි කැබැල්ලකින් එය මෘදුව තෙත මාත්තු කරන්න. ඇඳුමේ ඇති වර්ණකය සුදු රෙදි කැබැල්ලට කාන්දු වන්නේදැයි හොඳින් නිරීක්ෂණය කරන්න. කිසියම් හෝ ආකාරයකින් වර්ණය වෙනස් වීමක් හෝ තන්තු ඇදීමක් සිදු වුවහොත්, එම රසායනිකය මුළු පැල්ලම සඳහාම භාවිත කිරීමෙන් වැළකී සිටිය යුතුය. මෙම පරීක්ෂණය මගින් රසායනිකය සහ රෙදි වර්ණකය අතර සිදුවන අනවශ්‍ය ප්‍රතික්‍රියා කලින් හඳුනාගත හැක.
උෂ්ණත්වය සහ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා කාලය
රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවල වේගය සහ සඵලතාවය උෂ්ණත්වය මත සෘජුවම රඳා පවතී. උණුසුම් ජලය මගින් පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව වේගවත් කරන නමුත්, අධික උෂ්ණත්වය නිසා ඇතැම් පැල්ලම් වර්ග ස්ථිර ලෙස තන්තුවලට බැඳී යා හැක. උදාහරණයක් ලෙස ප්‍රෝටීන් සහිත පැල්ලම් (ලේ, බිත්තර, කිරි හෝ සත්ව ස්‍රාවයන් වැනි) උණුසුම් ජලය හමුවේ කැටි ගැසී තන්තු තුළ ස්ථිරව තැන්පත් වේ. එබැවින් එන්සයිම අඩංගු පැල්ලම් ඉවත්කාරක භාවිතා කිරීමේදී සෙල්සියස් අංශක 30 ත් 40 ත් අතර මද උණුසුම් හෝ සීතල ජලය භාවිතා කිරීම විද්‍යාත්මකව නිවැරදි වේ. රසායනික ද්‍රව්‍යය ඇඳුම මත තබා තැබීමේ කාලය (dwell time) කෙරෙහි ද දැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතුය. නියමිත කාල සීමාව ඉක්මවා රසායනික ද්‍රව්‍ය තැබීමෙන් රෙදි තන්තු බිඳ වැටීමකට ලක් විය හැක.
යාන්ත්‍රික බලය සහ නිවැරදිව පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේ තාක්ෂණය
පැල්ලමක් ඉවත් කිරීමේදී රෙදි එකිනෙක තදින් ඇතිල්ලීම හෝ රළු බුරුසු භාවිත කිරීම කිසිසේත් නොකළ යුතුය. තදින් ඇතිල්ලීම මගින් පැල්ලම තන්තු තුළට තවදුරටත් කිඳා බැසීමට සහ රෙදි මතුපිට සීරීමට ලක් වීමට හේතු වේ. ඒ වෙනුවට භෞතික විද්‍යාත්මක මූලධර්ම මත පදනම් වූ පහත සඳහන් ක්‍රමානුකූල පියවර අනුගමනය කරන්න:
- තෙත මාත්තු කිරීම (Blotting): පැල්ලම පවතින ප්‍රදේශයේ පිටත කෙළවරේ සිට ඇතුළත දෙසට පිරිසිදු මයික්‍රෝෆයිබර් රෙදි කැබැල්ලකින් තෙත මාත්තු කරන්න. මෙමගින් පැල්ලම තවදුරටත් පැතිරී යාම වළක්වයි.
- කේශාකර්ෂණ බලය භාවිතය (Capillary Action): පැල්ලම ඇති ස්ථානයට යටින් හොඳින් ජලය උරා ගන්නා සුළු සුදු කඩදාසි හෝ රෙදි කඩක් තබා, ඉහළින් පැල්ලම් ඉවත්කාරකය යොදන්න. එවිට දියවන ලද කුණු කොටස් පහළ ඇති කඩදාසියට උරා ගනු ලැබේ.
- ප්‍රතිලෝම සේදීම (Reverse Flushing): පැල්ලම සේදීමේදී, පැල්ලම වැදුණු පැත්තෙන් නොව, රෙදිකඩෙහි පිටුපස පැත්තෙන් ජලය විදීම සිදු කරන්න. මෙමගින් කුණු අංශු තන්තු අතරින් පිටතට තල්ලු කර හැරේ.
ආරක්ෂිත පරිසරය සහ රසායනික මිශ්‍රණ අවදානම
ප්‍රබල පැල්ලම් ඉවත් කරන්නන් භාවිත කිරීමේදී ශ්වසන පද්ධතිය, සම සහ ඇස් ආරක්ෂා කර ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙම ද්‍රව්‍යවල අඩංගු වාෂ්පශීලී කාබනික සංයෝග සහ වායූන් ආශ්වාස කිරීමෙන් වැළකීම සඳහා හොඳින් වාතාශ්‍රය ලැබෙන විවෘත පරිසරයක හෝ ජනේල විවෘත කළ කාමරයක වැඩ කටයුතු කරන්න. රසායනික ද්‍රව්‍ය සෘජුවම සමෙහි ස්පර්ශ වීම වැළැක්වීමට නයිට්‍රයිල් (nitrile) අත්වැසුම් පැළඳීම අනිවාර්ය වේ. වඩාත්ම වැදගත් කරුණ වන්නේ, කිසිවිටකත් විවිධ වර්ගයේ පිරිසිදුකාරක රසායනික ද්‍රව්‍ය එකිනෙක මිශ්‍ර නොකිරීමයි. උදාහරණයක් ලෙස, ඇසිඩ් වර්ග සහ ක්ලෝරීන් අඩංගු බ්ලීච් මිශ්‍ර වීමෙන් අතිශය විෂ සහිත ක්ලෝරීන් වායුව නිපදවෙන අතර, එය පෙනහළු වලට බරපතල හානි සිදු කළ හැකිය.
