හොඳින් වාතාශ්‍රය ලැබෙන බඳුනක ලූනු සහ සුදු ලූනු කල් තබා ගැනීමේ විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේද

ලූනු සහ සුදු ලූනු දිගුකාලීනව නැවුම්ව තබා ගැනීම සඳහා නිවැරදි පරිසර තත්ත්වයන් සහ වාතාශ්‍රය පාලනය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. නිසි වායු සංසරණයක් නොමැති වීමෙන් ඇති වන තෙතමනය මෙම කුළුබඩු වර්ග ඉක්මනින් නරක් වීමට ප්‍රධානතම හේතුවයි.

සෛලීය ව්‍යුහය සහ සජලනය පාලනය කිරීමේ විද්‍යාව

ලූනු (Allium cepa) සහ සුදු ලූනු (Allium sativum) අස්වැන්න නෙළා ලබා ගත් පසුවද සජීවී සෛලීය ක්‍රියාවලීන් සිදු කරයි. මෙම ශාක කොටස් වාතයෙන් ඔක්සිජන් ලබා ගනිමින් සෛලීය ශ්වසනය (cellular respiration) සිදු කරන අතර, එහි අතුරු ඵල ලෙස කාබන් ඩයොක්සයිඩ්, තාපය සහ ජල වාෂ්ප පරිසරයට මුදා හරී. සංවෘත බඳුනක හෝ ප්ලාස්ටික් ඇසුරුමක මේවා ගබඩා කළ විට, මුදා හැරෙන ජල වාෂ්ප බඳුන තුළම රැඳී පවතී. මෙමගින් සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය අධික ලෙස ඉහළ යන අතර, එය දිලීර බීජාණු (fungal spores) සහ බැක්ටීරියා වර්ධනය වීමට කදිම පරිසරයක් නිර්මාණය කරයි. එබැවින් වායුගෝලීය පීඩනය සහ වායු සංසරණය ක්‍රමවත්ව පවත්වා ගැනීම මෙහිදී අතිශය තීරණාත්මක වේ.

මීට අමතරව, ලූනු සහ සුදු ලූනු වල අඩංගු සල්ෆර් සංයෝග (sulfur compounds) ඒවාට අනන්‍ය වූ සුවඳ සහ ස්වභාවික ප්‍රතිබැක්ටීරීය ගුණ ලබා දෙයි. නමුත් අධික තෙතමනය හමුවේ මෙම සංයෝග බිඳ වැටී පටක මෘදු වීම සිදුවේ. එමනිසා, සෛලීය මට්ටමින් සිදුවන ජල වාෂ්ප පිටවීම පාලනය කිරීමට නම් බාහිර පරිසරයේ ආර්ද්‍රතාවය 60%-70% අතර මට්ටමක පවත්වා ගත යුතුය.

වාතාශ්‍රය සහිත බඳුන්වල භෞතික විද්‍යාත්මක ක්‍රියාකාරීත්වය

නිසි පරිදි සැලසුම් කරන ලද සිදුරු සහිත සෙරමික්, මැටි (terracotta) හෝ ලෝහ දැල් බඳුන් ලූනු ගබඩා කිරීම සඳහා වඩාත් සුදුසු වේ. මැටි බඳුන්වල ඇති ස්වාභාවික සූක්ෂම සිදුරු මගින් පරිසරයේ ඇති අතිරික්ත තෙතමනය උරා ගන්නා අතරම, බඳුන තුළ සිසිල් උෂ්ණත්වයක් පවත්වා ගැනීමට උදවු වේ. සිදුරු සහිත මෝස්තරයක් සහිත බඳුන් මගින් බාහිර වාතය නිරන්තරයෙන් ඇතුළට ගලා යාමට සලස්වන අතර, එමගින් ලූනු මතුපිට ඇති වියළි පොත්ත (dry papery skin) වියළිව තබා ගැනීමට උපකාරී වේ. මෙම වියළි පොත්ත ස්වභාවික ආරක්ෂිත පටලයක් ලෙස ක්‍රියා කරමින් ඇතුළත ඇති සාරවත් කොටස් විජලනය වීමෙන් සහ බාහිර රෝග කාරකයන්ගෙන් ආරක්ෂා කරයි.

විද්‍යාත්මකව බලන කල, වාතාශ්‍රය සහිත බඳුනක සිදුවන්නේ ස්වභාවික සංවහන ක්‍රියාවලියකි (natural convection). බඳුන තුළ ඇති ලූනු මගින් නිපදවන උණුසුම් වාතය ඉහළට ගමන් කරන අතර, බඳුනේ පහළ සහ මැද ඇති සිදුරු හරහා සිසිල් වාතය ඇතුළට ගලා එයි. මෙම නිරන්තර වායු ප්‍රවාහය මගින් ලූනු මතුපිට තෙතමනය ඝනීභවනය වීම (condensation) සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වයි.

උෂ්ණත්වය, ආලෝකය සහ පරිසර රසායනය පාලනය කිරීම

ලූනු සහ සුදු ලූනු ගබඩා කිරීමේදී උෂ්ණත්වය සහ ආලෝකය සෘජුවම බලපායි. සෘජු සූර්යාලෝකය මගින් ශාක සෛලවල ඇති ප්‍රභාසංස්ලේෂක ප්‍රතිග්‍රාහක උත්තේජනය කරන අතර, එමගින් ලූනු ගෙඩිවලින් කොළ පැහැති පැළ මතුවීම (sprouting) ආරම්භ වේ. පැළවීමත් සමග ලූනු ගෙඩියේ ඇති පෝෂ්‍ය පදාර්ථ සහ ජලය එම පැළය වර්ධනය වීමට වැය වන බැවින්, එහි රසය සහ ගුණාත්මකභාවය සීඝ්‍රයෙන් පහත වැටේ. එබැවින්, බඳුන සැමවිටම සෘජු ආලෝකයෙන් තොර, සිසිල් සහ අඳුරු ස්ථානයක තැබිය යුතුය.

බොහෝ දෙනෙකු සිදු කරන පොදු වැරදීමක් වන්නේ ලූනු ශීතකරණය තුළ ගබඩා කිරීමයි. ශීතකරණය තුළ ඇති අධික සීතල (සාමාන්‍යයෙන් සෙල්සියස් අංශක 4 ට අඩු) නිසා ලූනු වල ඇති පිෂ්ඨය සරල සීනි බවට පරිවර්තනය වේ. මෙම රසායනික වෙනස නිසා ලූනු මෘදු වන අතර, ශීතකරණයේ ඇති අධික ආර්ද්‍රතාවය හේතුවෙන් ඒවා ඉතා ඉක්මනින් කුණුවීමට පටන් ගනී. එබැවින් කාමර උෂ්ණත්වයේ (සෙල්සියස් අංශක 15 ත් 20 ත් අතර) වියළි පරිසරයක් මේ සඳහා වඩාත් සුදුසු වේ.

නිවැරදිව ගබඩා කිරීමේ පියවර සහ ක්‍රමවේද

ලූනු සහ සුදු ලූනු බඳුනක ඇසිරීමේදී ක්‍රමවත් පිළිවෙතක් අනුගමනය කිරීම වැදගත් වේ:

• වියළි බව පරීක්ෂා කිරීම: ගබඩා කිරීමට පෙර ලූනු සහ සුදු ලූනු වල පිටත පොත්ත සම්පූර්ණයෙන්ම වියළි පරඬැල් තත්වයේ පවතින බව තහවුරු කර ගන්න. තෙතමනය සහිත ලූනු කිසිවිටකත් බඳුනට නොදැමිය යුතුය.
• ලිහිල්ව ඇසිරීම: බඳුන තුළ ලූනු එකිනෙක තද වන සේ අධික ලෙස පුරවන්න එපා. ලිහිල්ව ඇසිරීම මගින් සෑම ලූනු ගෙඩියක් අතරින්ම වාතය ගලා යාමට අවශ්‍ය ඉඩකඩ සැලසේ.
• වෙන්කර තැබීම: ලූනු සහ සුදු ලූනු අර්තාපල් (potato) වැනි වෙනත් අල වර්ග සමග එකම බඳුනක ගබඩා නොකරන්න. අර්තාපල් මගින් ස්වභාවිකව නිකුත් කරන එතිලීන් (ethylene) වායුව සහ තෙතමනය හේතුවෙන් ලූනු ඉක්මනින් පැළවීම සහ නරක් වීම සිදුවේ.
• ක්‍රමවත් පරීක්ෂාව: අවම වශයෙන් සති දෙකකට වරක්වත් බඳුන පරීක්ෂා කර, මෘදු වූ හෝ නරක් වීමට පටන් ගෙන ඇති ලූනු ඉවත් කරන්න. එක් නරක් වූ ඒකකයකින් නිකුත් වන දිලීර බීජාණු මුළු බඳුන පුරාම පැතිර යා හැක.

ගබඩා බඳුන නඩත්තු කිරීම සහ සනීපාරක්ෂාව

භාවිතා කරන බඳුන වරින් වර පිරිසිදු කිරීම ඉතා වැදගත් වේ. බඳුනේ පතුලේ එකතු වන වියළි පොතු කොටස් සහ දූවිලි දිලීර බීජාණු සඳහා තෝතැන්නක් විය හැක. රසායනික පිරිසිදුකාරක වෙනුවට ස්වභාවික විෂබීජ නාශකයක් ලෙස සබන් මිශ්‍ර මෘදු ජලය හෝ විනාකිරි ස්වල්පයක් භාවිතා කර බඳුන සෝදා පිරිසිදු කර ගන්න. ඉන්පසු එය නැවත භාවිතා කිරීමට පෙර සූර්යාලෝකයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වියළා ගැනීමට වගබලා ගන්න. මෙමගින් බඳුන තුළ ඇති විය හැකි ක්ෂුද්‍ර ජීවී වර්ධනයන් සම්පූර්ණයෙන්ම පාලනය කළ හැක.