ඇඳුම්වල තැවරෙන තෙල් පැල්ලම් සාමාන්‍ය සේදීමකින් පමණක් ඉවත් කිරීම ඉතා අපහසු කාර්යයකි. තෙල් සහ ජලය අතර ඇති රසායනික නොගැලපීම නිසා මෙම පැල්ලම් රෙදි කෙඳි සමඟ තදින් බැඳී පවතින අතර, සේදීමට පෙර නිවැරදිව පූර්ව ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් පමණක් රෙදි කෙඳිවලට හානි නොකර ඒවා සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කළ හැකිය.
තෙල් පැල්ලම් රෙදිවල රැඳීමට හේතුවන රසායනික පසුබිම
තෙල් යනු ජලභීතික (hydrophobic) ද්‍රව්‍යයකි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ තෙල් අණු ජල අණු සමඟ ආකර්ෂණය නොවන අතර ඒවා සැමවිටම ජලයෙන් විකර්ෂණය වීමට උත්සාහ කරන බවයි. සාමාන්‍ය රෙදි සෝදන කුඩු සහ ජලය පමණක් භාවිතා කළ විට, ජලයට තෙල් අණු රෙදි කෙඳි අතරින් ගලවා ඉවත් කිරීමට නොහැකි වන්නේ මේ හේතුව නිසාය. තෙල්වල ඇති මෙම ලිපිඩ අණු රෙදිවල කපු හෝ කෘතිම කෙඳි සමඟ ශක්තිමත් බන්ධන සාදයි. විශේෂයෙන් කෘතිම රෙදි වර්ග (පොලියෙස්ටර් වැනි) තෙල් අණු සඳහා ඉහළ ආකර්ෂණයක් දක්වන බැවින් එම පැල්ලම් ඉවත් කිරීම වඩාත් අභියෝගාත්මක වේ. එමනිසා, සේදීමේ ක්‍රියාවලියට පෙර තෙල් අණුවල ව්‍යුහය බිඳ දැමීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
සේදීමට පෙර පූර්ව ප්‍රතිකාර ක්‍රියාවලියේ විද්‍යාව
සාර්ථකව තෙල් පැල්ලමක් ඉවත් කිරීම සඳහා අප විසින් පෘෂ්ඨීය ක්‍රියාකාරී ද්‍රව්‍ය (surfactants) භාවිතා කළ යුතුය. පෘෂ්ඨීය ක්‍රියාකාරී ද්‍රව්‍ය සතුව අද්විතීය රසායනික ව්‍යුහයක් ඇත. එහි එක් කෙළවරක් ජලකාමී (hydrophilic) වන අතර අනෙක් කෙළවර ජලභීතික (hydrophobic) හෙවත් තෙල්වලට ආකර්ෂණය වන සුළු වේ. අප පැල්ලම මතට මෙවැනි ද්‍රව්‍යයක් යෙදූ විට, එහි තෙල්කාමී කෙළවර තෙල් අණු වටා බැඳී මිසෙල (micelles) නමින් හඳුන්වන කුඩා ගෝලාකාර ව්‍යුහයන් සාදයි. මෙමගින් තෙල් අණු රෙදි කෙඳිවලින් වෙන් කර ජලය සමඟ මිශ්‍ර විය හැකි තත්වයට පත් කරයි. මෙම ක්‍රියාවලිය පිරිසිදු කිරීමේ රසායන විද්‍යාවේ පදනම වේ.
පියවරෙන් පියවර තෙල් පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේ තාක්ෂණය
තෙල් පැල්ලමක් දුටු වහාම ක්‍රියාත්මක වීම ඉතා වැදගත්ය. පැල්ලම පැරණි වන තරමට එය රෙදි කෙඳි තුළට තදින් කා වැදී ඉවත් කිරීමට අපහසු වේ. පැල්ලම ඉවත් කිරීමේදී පහත සඳහන් ක්‍රමානුකූල පියවර අනුගමනය කරන්න:
- වැඩිපුර ඇති තෙල් උරාගැනීම: පැල්ලම තැවරුණු වහාම පිරිසිදු සුදු කඩදාසියක් (paper towel) හෝ කපු රෙදි කැබැල්ලක් භාවිතයෙන් රෙදි මත ඇති අතිරික්ත තෙල් මෘදුව තෙරපමින් උරාගන්න. මෙහිදී කිසිසේත් රෙදි කැබැල්ල එහා මෙහා ඇතිල්ලීම නොකළ යුතුය. එසේ කිරීමෙන් පැල්ලම තවදුරටත් රෙදි පුරා පැතිරී යා හැක. අවශ්‍ය නම්, පැල්ලම මතට ඉරිඟු පිටි (cornstarch) හෝ ටැල්කම් පවුඩර් ස්වල්පයක් දමා විනාඩි කිහිපයක් තබන්න. එමගින් කෙඳි අතර ඇති තෙල් උරාගනු ලැබේ.
- පූර්ව ප්‍රතිකාර දියරය යෙදීම: පැල්ලම මතට සාන්ද්‍ර පෘෂ්ඨීය ක්‍රියාකාරී ද්‍රව්‍යයක් (උදාහරණයක් ලෙස සාමාන්‍ය භාජන සෝදන දියර) බින්දු කිහිපයක් යොදන්න. භාජන සෝදන දියර නිපදවා ඇත්තේ විශේෂයෙන්ම ආහාරවල අඩංගු තෙල් සහ මේද ඉවත් කිරීම සඳහා බැවින් එය ඇඳුම්වල තෙල් පැල්ලම් සඳහාද ඉතා සාර්ථකව යොදාගත හැක.
- මෘදු යාන්ත්‍රික ක්‍රියාකාරිත්වය: ඔබේ ඇඟිලි තුඩු හෝ මෘදු කෙඳි සහිත පිරිසිදු බුරුසුවක් භාවිතයෙන් ඉතා මෘදුව රවුම් ආකාරයට දියරය පැල්ලම මත අතුල්ලන්න. රෙදි කෙඳිවලට හානි නොවන පරිදි ඉතා සෙමින් මෙම කාර්යය කළ යුතුය. මෙහි අරමුණ වන්නේ පූර්ව ප්‍රතිකාර දියරය රෙදි කෙඳි අතරට හොඳින් කා වැද්දීමයි.
- රැඳී සිටීමට හැරීම: දියරය යෙදීමෙන් පසු විනාඩි 10 ත් 15 ත් අතර කාලයක් රෙදි කැබැල්ල එලෙසම තබන්න. මෙම කාලය තුළ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව සිදුවී තෙල් අණු රෙදි කෙඳිවලින් ගිලිහී යෑම ආරම්භ වේ.
උෂ්ණත්වය සහ සේදීමේ ක්‍රියාවලිය
තෙල්වල රසායනික ස්වභාවය අනුව උෂ්ණත්වය පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය කෙරෙහි සෘජුවම බලපායි. බොහෝ මේද වර්ග කාමර උෂ්ණත්වයේදී ඝන හෝ අර්ධ ඝන තත්වයේ පවතී. උණුසුම් ජලය මගින් මෙම ඝන තෙල් ද්‍රව තත්වයට පත් කරන අතර, එමගින් පෘෂ්ඨීය ක්‍රියාකාරී ද්‍රව්‍යවලට තෙල් අණු සමඟ පහසුවෙන් ප්‍රතික්‍රියා කිරීමට මග පාදයි. එබැවින්, රෙදි සේදීමේ ලේබලයේ දක්වා ඇති උපරිම ආරක්ෂිත උෂ්ණත්වය යටතේ උණුසුම් ජලයෙන් ඇඳුම සේදීම සිදු කරන්න. කෙසේ වුවද, සිල්ක් හෝ ලොම් වැනි සිනිඳු රෙදි වර්ග සඳහා උණුසුම් ජලය භාවිතයෙන් වැළකිය යුතු අතර ඒ සඳහා මඳ උණුසුම් ජලය භාවිතා කළ යුතුය.
පැරණි තෙල් පැල්ලම් සඳහා විශේෂ ක්‍රමවේද
ඇඳුමේ තැවරුණු තෙල් පැල්ලම වියළී ගොස් පැරණි වී ඇත්නම්, එය ඉවත් කිරීම සඳහා තෙල් අණු නැවත සක්‍රීය කළ යුතුය. මේ සඳහා පැල්ලම මතට නැවතත් ද්‍රව වාහකයක් හෝ ඔක්සිජන් බ්ලීච් (oxygen bleach) වැනි රසායනික උත්ප්‍රේරකයක් යොදා පූර්ව ප්‍රතිකාරය නැවත සිදු කළ හැක. පැල්ලම සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වී ඇති බව තහවුරු වන තෙක් රෙදි වියළනයකට (dryer) ඇතුළු කිරීමෙන් වළකින්න. මන්දයත්, වියළනයේ ඇති අධික තාපය නිසා ඉතිරිව ඇති තෙල් පැල්ලම් රෙදි කෙඳි සමඟ ස්ථිරවම බැඳී යා හැකි බැවිනි.
රෙදි කෙඳිවල ආරක්ෂාව සහ සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණු
විවිධ රෙදි වර්ග තෙල් සහ පිරිසිදුකාරක ද්‍රව්‍ය සමඟ දක්වන ප්‍රතිචාර වෙනස් වේ. කපු සහ ලිනන් වැනි ස්වභාවික රෙදිවලට වැඩි උෂ්ණත්වයක් දරාගත හැකි වුවද, පොලියෙස්ටර්, නයිලෝන් වැනි කෘතිම රෙදිවල තෙල් පැල්ලම් ඉතා ඉක්මනින් ස්ථාවර වන බැවින් ඒවා කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතුය. කිසිවිටකත් රෙදි විරංජනය කරන සැර ක්ලෝරින් අඩංගු රසායනික ද්‍රව්‍ය සෘජුවම තෙල් පැල්ලම් මතට භාවිත නොකරන්න. මන්දයත් එමගින් රෙදිවල වර්ණයට හානි සිදුවිය හැකි බැවිනි. සැමවිටම මෘදු සහ ක්‍රමානුකූල රසායනික ක්‍රමවේදයන් කෙරෙහි විශ්වාසය තැබීම දිගුකාලීනව ඇඳුම්වල පැවැත්ම තහවුරු කරයි.
