නාන කුටීරවල ඇති ජල පැල්ලම් සහ සබන් මලකඩ ඉවත් කිරීම සඳහා භාවිත කරන පිරිසිදුකාරකවල රසායනික ක්‍රියාවලිය අවබෝධ කර ගැනීමෙන්, මතුපිටට හානි නොකර අවම වෙහෙසකින් උපරිම පිරිසිදුකමක් ලබා ගත හැකිය.
ජල පැල්ලම් සහ සබන් මලකඩ සෑදීමේ විද්‍යාත්මක පදනම
නාන කුටීරවල වීදුරු සහ ටයිල් මත බැඳෙන සුදු පැහැති තැන්පතු ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකින් සමන්විත වේ. පළමුවැන්න නම් දෘඪ ජලයේ අඩංගු කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් කාබනේට් (හුණුගල් තැන්පතු) වේ. දෙවැන්න සබන් සමඟ මෙම ඛනිජ ලවණ රසායනිකව ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් සෑදෙන සබන් මලකඩයි (soap scum). කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් අයන සබන්වල ඇති ස්ටියරේට් වැනි මේද අම්ල සමඟ බැඳී ජලයේ දිය නොවන ලවණ සාදයි. මෙම රසායනික සංයෝග වීදුරු මතුපිට මයික්‍රොස්කොපික් සිදුරු තුළ දැඩිව ඇලී පවතින බැවින් සාමාන්‍ය ජලයෙන් පමණක් සෝදා හැරීමට නොහැකි වේ. එය ඉවත් කිරීම සඳහා විශේෂිත රසායනික බිඳවැටීමක් අවශ්‍ය වේ.
පිරිසිදුකාරක මගින් මෙම බැඳීම් බිඳ දමන ආකාරය
නාන කුටීර පිරිසිදුකාරක සකස් කර ඇත්තේ මෙම අද්‍රාව්‍ය තැන්පතු රසායනිකව දියකර හැරීමටය. මේ සඳහා ප්‍රධාන රසායනික සංරචක තුනක් ක්‍රියාත්මක වේ:
- කාබනික අම්ල (Organic Acids): සිට්‍රික් අම්ලය (citric acid) හෝ ලැක්ටික් අම්ලය (lactic acid) වැනි මෘදු කාබනික අම්ල මගින් කැල්සියම් කාබනේට් දියකර ජලයේ ද්‍රාව්‍ය කැල්සියම් ලවණ බවට පත් කරයි. මෙම අම්ල වීදුරු හෝ පිඟන් මැටිවලට හානි නොකර හුණු තැන්පතු කාර්යක්ෂමව දිය කර දමයි.
- පෘෂ්ඨීය ක්‍රියාකාරී ද්‍රව්‍ය (Surfactants): මෙම ද්‍රව්‍යවලට ජලකාමී (hydrophilic) සහ මේදකාමී (lipophilic) අන්ත දෙකක් පවතී. ඒවා මතුපිට ඇති තෙල්, සබන් සහ කුණු කොටස් වටකරමින් ඒවා ජල අණු සමඟ බැඳී දියවීමට සලස්වයි.
- චීලේටින් කාරක (Chelating Agents): මෙමගින් දෘඪ ඛනිජ අයන (කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම්) ග්‍රහණය කරගෙන ඒවා නැවත මතුපිට තැන්පත් වීම වළක්වයි. මෙමගින් පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය වඩාත් වේගවත් වේ.
උෂ්ණත්වය, කාලය සහ භෞතික ක්‍රියාවලියේ බලපෑම
ඕනෑම රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවකදී මෙන්ම, පිරිසිදු කිරීමේදීද කාලය සහ උෂ්ණත්වය තීරණාත්මක සාධක වේ. පිරිසිදුකාරක ද්‍රව්‍යය මතුපිට ඉසීමෙන් පසු විනාඩි කිහිපයක් රඳවා තැබීම (dwelling time) අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙම කාලය තුළ අම්ල සහ සුර්ෆැක්ටන්ට් මගින් ඛනිජ බැඳීම් ලිහිල් කරනු ලබයි. මඳ උණුසුම් ජලය භාවිත කිරීමෙන් රසායනික ප්‍රතික්‍රියා වේගවත් වන අතර මේද ද්‍රව්‍ය දියවීම පහසු වේ.
යාන්ත්‍රික පිරිසිදු කිරීමේදී රළු ස්පොන්ජ් හෝ කම්බි කූරු භාවිත කිරීමෙන් වීදුරු මතුපිට සියුම් සීරීම් ඇති විය හැක. මෙම සීරීම් තුළ පසුව ජලය සහ කුණු පහසුවෙන් තැන්පත් වේ. ඒ වෙනුවට මෘදු මයික්‍රොෆයිබර් රෙද්දක් භාවිත කළ යුතුය. පිසදැමීමේදී ඉහළ සිට පහළට "S" හැඩයේ රටාවකට පිසදැමීමෙන් අපිරිසිදු ද්‍රව්‍ය නැවත පිරිසිදු කළ ස්ථානවල තැන්පත් වීම වළක්වා ගත හැකිය.
pH අගය සහ මතුපිට ආරක්ෂාව පිළිබඳ වැදගත්කම
නාන කුටීර පිරිසිදුකාරකවල pH අගය සාමාන්‍යයෙන් ආම්ලික වේ. මෙම ආම්ලිකතාවය හුණු සහ සබන් මලකඩ ඉවත් කිරීමට අත්‍යවශ්‍ය වුවද, ඇතැම් සංවේදී මතුපිට සඳහා එය හානිකර විය හැකිය. උදාහරණයක් ලෙස, ස්වාභාවික කිරිගරුඬ (marble) හෝ හුණුගල් සහිත මතුපිටවල් ආම්ලික පිරිසිදුකාරක මගින් සීරීමට හෝ විඛාදනයට ලක් විය හැක. එම නිසා, එවැනි සංවේදී මතුපිට සඳහා උදාසීන pH අගයක් ඇති විශේෂිත පිරිසිදුකාරක හෝ චීලේටින් කාරක පමණක් අඩංගු සූත්‍රගත කිරීම් භාවිත කළ යුතුය. වීදුරු සහ ක්‍රෝමියම් ආලේපිත කරාම සඳහා ආම්ලික පිරිසිදුකාරක ඉතා ආරක්ෂිත සහ ඵලදායී වේ.
දිගුකාලීන නඩත්තුව සහ වීදුරු ආරක්ෂා කිරීමේ ක්‍රම
පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු වීදුරු මතුපිට ජල බින්දු රැඳී තිබීම වැළැක්වීම සඳහා ජලභීතික (hydrophobic) තාක්ෂණය භාවිත කළ හැකිය. ජලභීතික ආලේපනයක් මගින් වීදුරුව මත ජලය රැඳීම වළක්වා, එය වේගයෙන් පහළට ගලා යාමට සලස්වයි. සෑම භාවිතයකින්ම පසු වයිපරයක් (squeegee) මගින් ජලය ඉවත් කිරීමෙන් ඛනිජ ලවණ තැන්පත් වීමට ඇති ඉඩකඩ සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි කළ හැකිය. මෙමගින් නිතර නිතර රසායනික පිරිසිදුකාරක භාවිත කිරීමේ අවශ්‍යතාවය අවම වේ.
