වාෂ්ප උත්පාදක ස්තිරික්කයක් (steam generator iron) යනු සාමාන්‍ය ස්තිරික්කයකට වඩා වැඩි පීඩනයකින් සහ වේගයකින් වාෂ්ප පිට කරන උපාංගයකි. මෙහිදී සිදුවන අධික තාපය සහ තෙතමනය නිවැරදිව කළමනාකරණය නොකළහොත් රෙදිපිළිවල කෙඳි ඇකිලීම, වර්ණය වෙනස් වීම හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වීම සිදුවිය හැකිය.
වාෂ්ප පීඩනය සහ රෙදි කෙඳිවල භෞතික විද්‍යාව
වාෂ්ප උත්පාදනය මඟින් රෙදි සකසන්නේ කෙසේද යන්න තේරුම් ගැනීමට එහි ඇති භෞතික විද්‍යාව අවබෝධ කර ගැනීම වැදගත්ය. අධික පීඩනයකින් යුත් වාෂ්ප රෙදි කෙඳි (fibers) අතරින් ගමන් කරන විට, එම කෙඳිවල ඇති පොලිමර් දාමයන් ලිහිල් වේ. මෙය කෙඳිවල හැඩය නැවත සැකසීමට උපකාරී වේ. නමුත් මෙම ක්‍රියාවලියේදී රෙදි වර්ගය අනුව අවශ්‍ය වන තාපය සහ වාෂ්ප ප්‍රමාණය වෙනස් වේ.
උදාහරණයක් ලෙස, සෙලියුලෝස් අඩංගු ස්වභාවික කෙඳි (කපු සහ ලිනන්) සඳහා ඉහළ උෂ්ණත්වයක් සහ වැඩි වාෂ්ප ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වේ. නයිලෝන් හෝ පොලියෙස්ටර් වැනි කෘතිම කෙඳි තාපයට අතිශයින් සංවේදී වන අතර, අධික උෂ්ණත්වයකදී ඒවා දිය වී යාමට හෝ හැකිලීමට ඉඩ ඇත. එබැවින්, එක් එක් රෙදි වර්ගයට ගැළපෙන පරිදි උපාංගයේ සැකසුම් වෙනස් කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
රෙදි වර්ග වර්ගීකරණය සහ අනුපිළිවෙලින් මැදීම
ඇඳුම් මැදීම ආරම්භ කිරීමට පෙර ඒවායේ ද්‍රව්‍යමය ස්වභාවය අනුව වර්ගීකරණය කිරීම වැදගත් පියවරකි. සැමවිටම අඩුම උෂ්ණත්වයක් අවශ්‍ය වන රෙදිවලින් ආරම්භ කර ක්‍රමයෙන් ඉහළ උෂ්ණත්වයන් අවශ්‍ය වන ඇඳුම් දක්වා ගමන් කරන්න. මෙයට හේතුව ස්තිරික්කයක් සිසිල් වීමට වඩා ඉක්මනින් රත් වීමයි.
- කෘතිම රෙදි (Synthetics): පොලියෙස්ටර්, ඇක්‍රිලික් සහ නයිලෝන් වැනි රෙදි මැදීමේදී උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 110 ට වඩා අඩුවෙන් තබා ගත යුතුය. මෙහිදී වාෂ්ප භාවිතය අවම කරන්න හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කරන්න.
- සේද සහ ලොම් (Silk and Wool): මේවා සත්ව ප්‍රෝටීනවලින් සමන්විත වන බැවින් සෘජු තාපයට සංවේදී වේ. සේද රෙදි මැදීමේදී ඇඳුම ඇතුල් පැත්ත හරවා මෘදු වාෂ්ප ප්‍රමාණයක් භාවිතා කරමින් මැදිය යුතුය. ලොම් රෙදි සඳහා උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 150 සීමාවේ තබා ගනිමින්, වාෂ්ප මඟින් කෙඳි ලිහිල් කිරීම සිදු කළ යුතුය.
- කපු සහ ලිනන් (Cotton and Linen): මේවා සඳහා ඉහළ තාපයක් (සෙල්සියස් අංශක 180-200) සහ උපරිම වාෂ්ප පීඩනයක් අවශ්‍ය වේ. වියළි කපු කෙඳි ලිහිල් කිරීමට වාෂ්ප ඉතා වැදගත් වේ.
හානි වැළැක්වීම සඳහා ක්‍රමවේද සහ චලනයන්
වාෂ්ප උත්පාදකයක් භාවිතා කිරීමේදී නිවැරදි චලන රටාවන් පවත්වා ගැනීම වැදගත්ය. කිසිවිටකත් ස්තිරික්කය එකම ස්ථානයක තබාගෙන නොසිටින්න. නිරන්තරයෙන් හා ඒකාකාරී වේගයකින් එය චලනය කළ යුතුය. අධික ලෙස තෙරපීම වෙනුවට උපාංගයේ බර සහ වාෂ්ප පීඩනය මඟින් රැලි හැරීමට ඉඩ හරින්න.
සුමට හෝ දිලිසෙන සුලු මතුපිටක් සහිත රෙදි (උදාහරණයක් ලෙස කළු පැහැති ඇඳුම් හෝ සේද රෙදි) මැදීමේදී රෙදි කැබැල්ලක් (pressing cloth) ඇඳුම මත තබා මැදීමෙන් ඇඳුමේ දිලිසෙන ස්වභාවයක් ඇති වීම වළක්වා ගත හැකිය. එමෙන්ම, සිරස් අතට වාෂ්ප කිරීමේ (vertical steaming) තාක්ෂණය භාවිතා කරමින් සියuම් කබා හෝ ඇඳුම් එල්ලා තිබියදීම රැලි ඉවත් කළ හැකිය. මෙහිදී ස්තිරික්කයේ ලෝහ තහඩුව ඇඳුමේ නොගෑවෙන සේ සෙන්ටිමීටර කිහිපයක් ඈතින් තබා ගත යුතුය.
වාෂ්ප උත්පාදක තාක්ෂණය සහ සාමාන්‍ය ස්තිරික්ක අතර වෙනස
සාමාන්‍ය ස්තිරික්කයකදී ජලය රත් වන්නේ එහි ලෝහ තහඩුව මත සෘජුවමය. නමුත් වාෂ්ප උත්පාදකයකදී ජලය වෙනම බොයිලේරුවක් (boiler) තුළ රත් වී ඉහළ පීඩනයක් සහිත වියළි වාෂ්ප ලෙස නළයක් මාර්ගයෙන් ස්තිරික්කයේ තහඩුව වෙත පැමිණේ. මෙමඟින් රෙදිපිළිවලට එකවර විශාල වාෂ්ප ප්‍රමාණයක් ලැබෙන අතර, රෙදි කෙඳි ඉක්මනින් ලිහිල් වේ. මෙම ක්‍රියාවලියේදී කෙඳිවලට හානි නොවීමට නම්, වාෂ්ප මුදා හැරීමේ බොත්තම අඛණ්ඩව තද කරගෙන සිටීම වෙනුවට තත්පර කිහිපයක කෙටි කාල පරාසයන් තුළ වාෂ්ප මුදා හැරීම සිදු කළ යුතුය.
ඇඳුම් මැදීමේ ලෑල්ලේ (Ironing Board) වැදගත්කම සහ ඝනීභවනය පාලනය
අධික වාෂ්ප ප්‍රමාණයක් නිකුත් වන විට, එම වාෂ්ප ඇඳුම හරහා ගොස් ඇඳුම් මැදීමේ ලෑල්ල මත ඝනීභවනය (condensation) වීමට පටන් ගනී. ලෑල්ලේ ඇති රෙදි ආවරණය තෙත් වීමෙන් ඇඳුම්වල තෙතමනය රැඳී තිබීමට ඉඩ ඇත. තෙත් වූ ඇඳුම් මැදීමෙන් පසු ඒවායේ කෙඳි නැවත හැකිලීමට ලක් වේ. එබැවින් වාෂ්ප කාන්දු විය හැකි, දැල් සහිත මතුපිටක් (mesh top) සහිත සහ වාෂ්ප උරා ගන්නා විශේෂිත ඇඳුම් මැදීමේ ලෑල්ලක් භාවිතා කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මැදීම අවසන් වූ වහාම ඇඳුම් ඇඳීමෙන් හෝ අල්මාරියේ තැබීමෙන් වළකින්න. කෙඳිවල හැඩය ස්ථාවර වීමට සහ තෙතමනය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වීමට ඇඳුම් ස්වභාවික වාතයට නිරාවරණය කර විනාඩි කිහිපයක් සිසිල් වීමට ඉඩ හරින්න.
ජලයේ ගුණාත්මකභාවය සහ රසායනික තැන්පතු පාලනය
වාෂ්ප උත්පාදක ස්තිරික්කයක කාර්යක්ෂමතාව සහ ඇඳුම්වල ආරක්ෂාව කෙරෙහි ඔබ භාවිතා කරන ජලයේ ගුණාත්මකභාවය සෘජුවම බලපායි. ඛනිජ ලවණ අධික දෘඩ ජලය (hard water) භාවිතා කිරීමෙන් කැල්සියම් කාබනේට් (calcium carbonate) තැන්පතු උපාංගය තුළ ජනනය වේ. මෙම තැන්පතු වාෂ්ප සිදුරු අවහිර කරන අතර, පසුව වාෂ්ප සමඟ පිටතට පැමිණ ඇඳුම් මත කහ හෝ දුඹුරු පැහැති පැල්ලම් ඇති කරයි.
මෙය වළක්වා ගැනීම සඳහා ඛනිජ ඉවත් කළ ජලය (demineralized water) හෝ ආස්‍රැත ජලය (distilled water) භාවිතා කිරීම සුදුසුය. කිසිවිටකත් සුවඳ විලවුන් හෝ රසායනික ද්‍රව්‍ය අඩංගု ජලය ස්තිරික්කයට නොදමන්න. මන්දයත් ඒවා රත් වූ විට රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සිදුවී රෙදිවල කෙඳිවලට ස්ථිර හානි සිදු විය හැකි බැවිනි. නිතිපතා උපාංගයේ ඇති කැල්සියම් එකතු වන කොටස පිරිසිදු කිරීම මඟින් එහි ආයු කාලය මෙන්ම රෙදිපිළිවල සුරක්ෂිතතාවද තහවුරු කළ හැකිය.
