නාන කාමරයේ ඇති ෂවර් තිරය මත සබන් සේදුම්, ඛනිජ ලවණ සහ ක්ෂුද්ර ජීවීන් පහසුවෙන් තැන්පත් වන බැවින්, එය නිවැරදි රසායනික ක්රමවේදයන්ට අනුව පිරිසිදු කිරීම සහ වියළා ගැනීම නාන කාමරයේ සෞඛ්යාරක්ෂිත බව රැක ගැනීමට අත්යවශ්ය වේ. මෙම ලිපියෙන් ෂවර් තිරවල ද්රව්යමය ස්වභාවය, ඒවා අපිරිසිදු වීමේ රසායනික පසුබිම සහ පිරිසිදු කිරීමේ ක්රමවේදයන් විද්යාත්මකව සාකච්ඡා කෙරේ.
ෂවර් තිර මත අපිරිසිදුකම තැන්පත් වීමේ විද්යාත්මක පසුබිම
නාන කාමරයේ භාවිත වන දෘඪ ජලයේ (hard water) අඩංගු කැල්සියම් (Ca2+) සහ මැග්නීසියම් (Mg2+) අයන, සාමාන්ය සබන්වල අඩංගු සෝඩියම් ස්ටීරේට් වැනි මේද අම්ල ලවණ සමඟ රසායනිකව ප්රතික්රියා කරයි. මෙම ප්රතික්රියාවේ ප්රතිඵලයක් ලෙස ජලයේ දිය නොවන කැල්සියම් ස්ටීරේට් අඩංගු "සබන් මල" (soap scum) නිර්මාණය වේ. මෙම අළු පැහැති ඇලෙන සුළු ද්රව්යය ෂවර් තිරයේ මතුපිට තදින් බැඳෙන අතර, එය නාන කාමරයේ පවතින ඉහළ ආර්ද්රතාවය සහ උණුසුම් උෂ්ණත්වය සමඟ එක් වූ විට දිලීර (mildew) සහ බැක්ටීරියා වර්ධනය වීමට කදිම පෝෂණ මාධ්යයක් සපයයි. පොලියෙස්ටර් වැනි කෘතිම රෙදි තන්තු හෝ PEVA සහ වයිනයිල් වැනි ප්ලාස්ටික් පොලිමර් මතුපිටවල් මත මෙම ජීවී ස්ථරය (biofilm) සෙවල තට්ටුවක් ලෙස ක්රමයෙන් වර්ධනය වන අතර, එමඟින් අප්රසන්න ගන්ධයක් සහ දුර්වර්ණ වීමක් ඇති වේ. මෙය වළක්වා ගැනීමට නම් නියමිත කාල පරාසයන් තුළදී සුදුසු pH අගයක් සහිත රසායනික ප්රතික්රියක භාවිත කරමින් තිරය පිරිසිදු කළ යුතුය.
ද්රව්ය වර්ගය අනුව පිරිසිදු කිරීමේ රසායනික ක්රමවේද
ෂවර් තිර නිෂ්පාදනය කර ඇති ද්රව්යයේ ස්වභාවය අනුව ඒවායේ හයිඩ්රොෆෝබික් (hydrophobic - ජලභීතික) සහ හයිඩ්රොෆිලික් (hydrophilic - ජලකාමී) ලක්ෂණ වෙනස් වේ. මේ නිසා පිරිසිදු කිරීමේදී අනුගමනය කළ යුතු උෂ්ණත්ව පාලන සහ යාන්ත්රික ක්රියාවලීන් එකිනෙකට වෙනස් වේ.
- ප්ලාස්ටික්, PEVA සහ වයිනයිල් තිර: මෙම පොලිමර් ද්රව්යය තාපයට ඉතා සංවේදී වේ. සෙල්සියස් අංශක 30 ට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයකදී ප්ලාස්ටික් තන්තු ඇකිලීම හෝ විකෘති වීම සිදු විය හැක. මේවා පිරිසිදු කිරීම සඳහා දුර්වල අම්ලයක් වන ඇසිටික් අම්ලය (විනාකිරි) සහ මෘදු ක්ෂාරයක් වන සෝඩියම් බයිකාබනේට් (baking soda) භාවිත කෙරේ. සෝඩියම් බයිකාබනේට් මඟින් සබන් මලෙහි ඇති මේද දිය කර හරින අතර, ඇසිටික් අම්ලය මඟින් කැල්සියම් ලවණ දියකර හැරීම සහ දිලීර සෛල බිත්ති විනාශ කිරීම සිදු කරයි.
- පොලියෙස්ටර් සහ රෙදි තිර: රෙදිවලින් නිමවූ තිර සෙල්සියස් අංශක 40 ක පමණ මද උණුසුම් ජලයෙන් සේදිය හැක. රෙදි තන්තු අතර රැඳී ඇති කුණු සහ දිලීර බීජාණු ඉවත් කිරීමට සෝඩියම් පර්බෝරේට් හෝ සෝඩියම් පර්කාබනේට් අඩංගු ඔක්සිජන් බ්ලීච් (oxygen bleach) වර්ගයක් භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය. මෙයින් නිදහස් වන සක්රීය ඔක්සිජන් මඟින් වර්ණක ඔක්සිකරණය කර පැල්ලම් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරයි.
සේදුම් යන්ත්රය භාවිතයෙන් සේදීමේ භෞතික විද්යාත්මක උපක්රම
සේදුම් යන්ත්රය තුළ ප්ලාස්ටික් හෝ රෙදි තිර සේදීමේදී යාන්ත්රික ඝර්ෂණය (mechanical friction) වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා විශේෂ උපක්රමයක් භාවිත කළ හැක. තිරය පමණක් සේදීමට දැමූ විට එහි මතුපිට ඇති ඇලෙන සුළු සබන් තට්ටු ඉවත් කිරීමට තරම් ප්රමාණවත් ඝර්ෂණයක් ඇති නොවේ. මේ සඳහා තිරය සමඟ මධ්යම ප්රමාණයේ කපු තුවා දෙකක් සේදුම් යන්ත්රයට ඇතුළත් කළ යුතුය.
සේදීමේ ක්රියාවලියේදී මෙම කපු තුවා තිරය මත මෘදු ලෙස ඇතිල්ලීමෙන් භෞතික ස්ක්රබර් (scrubber) එකක් ලෙස ක්රියා කරයි. පළමුව, සේදුම් යන්ත්රයට මෘදු දියර සේදුම්කාරකයක් සහ සෝඩියම් බයිකාබනේට් කෝප්ප භාගයක් එකතු කරන්න. යන්ත්රයේ සියුම් සේදුම් පාලනය (gentle cycle) තෝරා ගන්න. ප්ලාස්ටික් තිර වියළීමේදී අධික වේගයෙන් කරකැවීම (high spin) සපුරා තහනම්ය, මන්ද එයින් ප්ලාස්ටික් මතුපිට ස්ථීර ලෙස රැලි වැටීමට ඉඩ ඇත. සේදීමේ අවසන් වටයේදී (rinse cycle) විනාකිරි කෝප්ප එකක් එකතු කිරීමෙන් ජලයේ ඇති ඉතිරි ඛනිජ ලවණ උදාසීන වී තිරය මත සුදු පැහැති පැල්ලම් ඉතිරි වීම වළක්වයි.
අතින් පිරිසිදු කිරීමේ ක්රමවේදය සහ චලන ශිල්පීය ක්රම
සේදුම් යන්ත්රයක් භාවිත නොකරන්නේ නම්, විශාල බඳුනකට හෝ නාන තටාකයකට මද උණුසුම් ජලය පුරවා එයට සෝඩියම් බයිකාබනේට් ග්රෑම් 100 ක් සහ මෘදු සේදුම්කාරක දියකරන්න. තිරය විනාඩි 30 ක් පමණ මෙම ද්රාවණයේ ගිල්වා තැබීමෙන් සබන් මල සහ දූවිලි අංශු ලිහිල් වේ. ඉන්පසු මෘදු මයික්රෝෆයිබර් රෙදි කැබැල්ලක් හෝ මෘදු බුරුසුවක් භාවිත කරමින් චක්රීය චලිතයකින් (circular motion) මතුපිට ඇති සබන් පැල්ලම් මෘදුව අතුල්ලන්න. සිරස් අතට හෝ තිරස් අතට පමණක් අතුල්ලනවාට වඩා චක්රීය චලිතයෙන් ඇතිල්ලීම මඟින් තන්තු අතර රැඳී ඇති කුණු පහසුවෙන් ගැලවී යයි. අවසානයේදී පිරිසිදු සීතල ජලයෙන් තිරය හොඳින් සෝදා හරින්න.
කේශාකර්ෂණ බලපෑම සහ නිවැරදිව වියළා එල්ලා තැබීම
සේදීමෙන් පසු ෂවර් තිරය වියළා ගන්නා ආකාරය එහි ආයු කාලය කෙරෙහි සෘජුවම බලපායි. කිසිවිටකත් ප්ලාස්ටික් හෝ පොලියෙස්ටර් තිර රෙදි වියළුම් යන්ත්ර (tumble dryers) තුළට නොදැමිය යුතුය, මන්ද ඉහළ තාපය නිසා තන්තු දුර්වල වීම සහ විකෘති වීම සිදු වේ. සේදූ වහාම තිරය නැවත නාන කාමරයේ රොඩ් එකෙහි (shower rod) කෙලින්ම එල්ලා තැබීම වඩාත් සුදුසුය.
මෙහිදී භෞතික විද්යාත්මක මූලධර්ම කිහිපයක් සැලකිල්ලට ගත යුතුය. තිරයේ පහළ කෙළවරෙහි ඇති මැහුම් හෝ නැමීම් තුළ කේශාකර්ෂණ ක්රියාවලිය (capillary action) හේතුවෙන් ජලය රඳා පැවතීමට ඇති ප්රවණතාව වැඩිය. මෙය වැළැක්වීම සඳහා තිරය සම්පූර්ණයෙන්ම දිග හැර තැබිය යුතුය. තිරය එකතු වී තිබුණහොත්, එම රැලි අතර වාතය ගමන් නොකරන බැවින් ආර්ද්රතාවය රඳා පවතී. එමෙන්ම, නාන කාමරයේ වායු සංසරණය උපරිම කිරීම සඳහා නානයෙන් පසු අවම වශයෙන් විනාඩි 20 ක්වත් ජනේල විවෘත කර තැබීම හෝ එක්සෝස්ට් පංකාව (exhaust fan) ක්රියාත්මක කිරීම අත්යවශ්ය වේ. මෙමඟින් තිරය ඉක්මනින් වියළෙන අතර දිලීර නැවත වර්ධනය වීම සක්රීයව වළක්වයි.
