අත් කුළුබඩු ඇඹරුම් යන්ත්රවල රැඳී පවතින තද සුවඳ සහ තෙල් ගතිය ඉවත් කිරීම සඳහා ජලය පමණක් භාවිත කිරීම ප්රමාණවත් නොවේ. මේ සඳහා කුළුබඩු වල ඇති අත්යවශ්ය තෙල් වර්ග (essential oils) අවශෝෂණය කරගත හැකි ක්රමවේද සහ නිවැරදි ද්රව්ය භාවිත කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
කුළුබඩු සුවඳ ඇඹරුම් යන්ත්රයේ රැඳී පවතින්නේ ඇයි?
කුළුබඩු වල ඇති සුවඳ සහ රසයට ප්රධානතම හේතුව වන්නේ ඒවායේ අඩංගු වන අත්යවශ්ය තෙල් වර්ගයි. මෙම තෙල් වර්ග හයිඩ්රොෆෝබික් (hydrophobic) හෙවත් ජලයට ප්රතිරෝධී ගුණයක් දක්වයි. එබැවින් සාමාන්ය ජලයෙන් සේදීම මඟින් මෙම තෙල් සහිත ස්ථරය ඉවත් කිරීම අපහසුය. විශේෂයෙන්ම ලීවලින් සෑදූ ඇඹරුම් යන්ත්රවල හෝ සෙරමික් සහ ලෝහමය ඇඹරුම් කොටස්වල ඇති ඉතා සියුම් සිදුරු අතර මෙම තෙල් අංශු තැන්පත් වේ. කාලයත් සමඟ මෙම තෙල් වර්ග ඔක්සිකරණය වී නරක් වූ සුවඳක් ඇති කිරීමට හේතු විය හැක.
වියළි සහල් භාවිතයෙන් යාන්ත්රිකව පිරිසිදු කිරීමේ ක්රමය
ඇඹරුම් යන්ත්රය තෙත් නොකර එහි අභ්යන්තරය පිරිසිදු කිරීමට ඇති හොඳම ක්රමයක් වන්නේ අමු සහල් භාවිත කිරීමයි. සහල්වල අඩංගු පිෂ්ඨය (starch) ඉතා හොඳින් තෙල් සහ තෙතමනය අවශෝෂණය කර ගැනීමේ හැකියාව ඇත. මෙම ක්රියාවලිය පහත පරිදි සිදු කළ හැක:
- පළමුව, ඇඹරුම් යන්ත්රයේ ඉතිරිව ඇති කුළුබඩු කැබලි ඉවත් කරන්න.
- යන්ත්රය තුළට වියළි අමු සහල් මේස හැඳි දෙකක් හෝ තුනක් දමන්න.
- සහල් කුඩු වන තුරු යන්ත්රය හොඳින් කරකවන්න. සහල් කුඩු වී පිටතට පැමිණෙන විට, ඒවා කුළුබඩු වල ඇති තෙල් සහ සුවඳ තමන් වෙත අවශෝෂණය කර ගනී.
- ඇඹරුණු සහල් කුඩු මුලින් දුඹුරු හෝ අදාළ කුළුබඩු වල වර්ණයෙන් යුක්ත වන අතර, අවසානයේදී සුදු පැහැති සහල් කුඩු පිටතට එන තෙක් මෙම ක්රියාවලිය නැවත කරන්න.
සහල් ඇඹරීමෙන් ඇතිවන යාන්ත්රික ඝර්ෂණය මඟින් ඇඹරුම් තල (burrs) අතර රැඳී ඇති කුළුබඩු අංශුද පහසුවෙන් ඉවත් කර දමයි.
පිෂ්ඨයේ අවශෝෂණ යාන්ත්රණය
සහල්වල අඩංගු පිෂ්ඨ අණු වල ව්යුහය සකස් වී ඇත්තේ ලිපිඩ (lipids) සහ තෙල් සංයෝග පහසුවෙන් බැඳ තබා ගත හැකි ආකාරයටයි. සහල් ඇඹරීමේදී ඇතිවන දැඩි තෙරපුම සහ ඝර්ෂණය හේතුවෙන්, කුළුබඩු තලවල තැන්පත් වී ඇති සුවඳැති තෙල් අණු සහල් කුඩු සමඟ භෞතිකව බැඳේ. මෙමඟින් ලෝහ හෝ සෙරමික් පෘෂ්ඨය මත රසායනික ද්රාවක භාවිතයකින් තොරව පිරිසිදු මතුපිටක් ලබාගත හැක.
රසායනිකව සුවඳ උදාසීන කිරීම සහ සෙරමික්/ලෝහ කොටස් පිරිසිදු කිරීම
සහල් භාවිතයෙන් පසුවද යම් සුවඳක් පවතී නම්, වඩාත් ගැඹුරු පිරිසිදු කිරීමක් අවශ්ය වේ. මෙහිදී ජලය භාවිත කිරීමෙන් ලෝහමය කොටස් මලකඩ කෑමට ලක්විය හැකි බැවින්, රසායනික ක්රමවේදයන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතුය. සෝඩියම් බයිකාබනයිට් (baking soda) යනු ස්වභාවික සුවඳ උදාසීනකාරකයකි. එය සුවඳ ඇති කරන ආම්ලික සංයෝග සමඟ ප්රතික්රියා කර ඒවා උදාසීන කරයි.
තවද, ඇල්කොහොල් (isopropyl alcohol) භාවිතය මඟින් ඇඹරුම් යන්ත්රයේ තලවල ඇති තෙල් ස්ථරය පහසුවෙන් දියකර හැරිය හැක. ඇල්කොහොල් ඉතා ඉක්මනින් වාෂ්ප වන බැවින් ලෝහමය කොටස්වල මලකඩ ඇතිවීම වළක්වයි. පිරිසිදු මයික්රෝෆයිබර් රෙදි කැබැල්ලකට ඇල්කොහොල් ස්වල්පයක් ගෙන තල සහ අභ්යන්තර කොටස් මෘදුව පිසදා ගන්න. ඉන්පසු එය සම්පූර්ණයෙන්ම වියළීමට ඉඩ හරින්න. ඇල්කොහොල් භාවිතයෙන් පිරිසිදු කිරීමේදී, ඇඹරුම් යන්ත්රය කොටස්වලට ගැලවිය හැකි නම් වඩාත් සුදුසුය. කොටස් එකිනෙක ගලවා, කුඩා බුරුසුවක් ආධාරයෙන් රැඳී ඇති කුඩු ඉවත් කරන්න. ඉන්පසු ඇල්කොහොල් ස්වල්පයක් තැවරූ රෙදි කඩකින් එක් එක් කොටස වෙන වෙනම පිසදමන්න.
ද්රව්ය සංරක්ෂණය සහ නිසි නඩත්තුව
ලීවලින් නිමවූ ඇඹරුම් යන්ත්ර කිසිවිටෙකත් ජලයේ ගිල්වීම හෝ සේදුම් දියර යොදා සේදීම නොකළ යුතුය. ලී යනු සිදුරු සහිත (porous) ද්රව්යයක් බැවින් ජලය අවශෝෂණය කර ඉදිමීමට හෝ ඉරිතැලීමට ලක්විය හැක. එමෙන්ම තෙතමනය නිසා දිලීර වර්ධනය වීමටද ඉඩ ඇත. එබැවින් ලී මතුපිට පිරිසිදු කිරීමට වියළි හෝ මඳක් තෙත් කළ රෙදි කඩක් පමණක් භාවිත කරන්න.
ලෝහමය ඇඹරුම් තල සහිත යන්ත්ර නැවත එකලස් කිරීමට පෙර ඒවායේ කිසිදු තෙතමනයක් නොමැති බව තහවුරු කරගත යුතුය. යන්ත්රය සම්පූර්ණයෙන්ම වියළි ස්ථානයක ගබඩා කිරීම මඟින් එහි ආයු කාලය දීර්ඝ කරගත හැකි අතර, ඊළඟ වරට අඹරන කුළුබඩුවල රසයට පෙර පැවති සුවඳ මුසුවීම වළක්වා ගත හැක.
නිසි ගබඩාකරණය සහ නිරන්තර නඩත්තුව
කුළුබඩු ඇඹරුම් යන්ත්රය නිතර භාවිත කරන්නේ නම්, මසකට වරක්වත් මෙම සහල් පිරිසිදු කිරීමේ ක්රමය සිදු කිරීම සුදුසුය. මෙමඟින් විවිධ කුළුබඩු වර්ගවල රසයන් එකිනෙක මිශ්ර වීම වළක්වා ගත හැක. විශේෂයෙන්ම කරදමුංගු, කරාබුනැටි වැනි තද සුවඳැති කුළුබඩු ඇඹරීමෙන් පසුව මෙම පිරිසිදු කිරීම අත්යවශ්ය වේ. නිසි පරිදි වියළිව තබා ගැනීමෙන් යන්ත්රයේ කාර්යක්ෂමතාව දිගුකාලීනව පවත්වා ගත හැක.
