භාජනයේ පතුල සහ බිත්ති සීරීමෙන් තොරව පිළිස්සුණු කොටස් පිරිසිදු කරගන්නා ආකාරය

මුළුතැන්ගෙයිදී ආහාර පිළිස්සීම නිසා භාජනවල පතුලේ ඝන කාබන් තට්ටුවක් බැඳීම නිතර සිදුවන ගැටලුවකි. මෙම පිළිස්සුණු ද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීමේදී ලෝහමය කම්බි කූරු හෝ රළු ස්පන්ච් භාවිත කිරීමෙන් භාජනයේ මතුපිට සීරීමට ලක්වන අතර, එමගින් ඉදිරියේදී ආහාර පහසුවෙන් ඇලෙන සුළු මතුපිටක් නිර්මාණය වේ. භාජනයේ ලෝහමය ස්ථරයට හානි නොකර, රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සහ උෂ්ණත්ව විද්‍යාව උපයෝගී කරගනිමින් මෙම අපද්‍රව්‍ය පහසුවෙන් දියකර හැරිය හැක.

කාබනික සංයෝග උණුසුම් ක්‍රියාවලියෙන් ලිහිල් කිරීම

ආහාර පිළිස්සීමේදී සිදු වන්නේ කාබෝහයිඩ්‍රේට්, ප්‍රෝටීන් සහ මේදය ඉහළ උෂ්ණත්වය හමුවේ බහුඅවයවීකරණය (polymerization) වීමයි. මෙමගින් ලෝහමය මතුපිට සමඟ ශක්තිමත් රසායනික බන්ධන ඇතිවේ. මෙම බන්ධන යාන්ත්‍රිකව සූරා දැමීම වෙනුවට, තාපය සහ ජලය එකතු කර ඒවා නැවත ලිහිල් කිරීම පළමු පියවර වේ. පිළිස්සුණු භාජනයට කාමර උෂ්ණත්වයේ පවතින ජලය පුරවා සෙල්සියස් අංශක 90-100 දක්වා රත් කරන්න. මෙහිදී සිදුවන ජල අණුවල තාපජ චලිතය (thermal motion) නිසා පිළිස්සුණු තට්ටුවේ ඇති සිදුරු තුළට ජලය කාන්දු වී, එහි ව්‍යුහය දුර්වල කරයි. මිනිත්තු කිහිපයක් නටන ජලයේ තිබීමට හැරීමෙන් තදින් ඇලී ඇති කොටස් බුරුල් වේ.

සෝඩියම් බයිකාබනේට් මගින් භාෂ්මික ජලවිච්ඡේදනය

නටන උණු වතුරට සෝඩියම් බයිකාබනේට් (baking soda) එකතු කිරීම ඉතාමත් ප්‍රතිඵලදායී වේ. සෝඩියම් බයිකාබනේට් යනු මෘදු භාෂ්මික සංයෝගයකි. ජලය සමඟ මිශ්‍ර වූ විට එය මෘදු ක්ෂාරීය ද්‍රාවණයක් සාදයි. මෙම ක්ෂාරීය පරිසරය මගින් පිළිස්සුණු ආහාරවල ඇති ප්‍රෝටීන් සහ මේද අම්ල ජලවිච්ඡේදනය (hydrolysis) කර දියවන සුළු සංයෝග බවට පත් කරයි.

• භාජනයට ප්‍රමාණවත් පරිදි ජලය පුරවා සෝඩියම් බයිකාබනේට් මේස හැඳි 2-3ක් එකතු කරන්න.
• මිනිත්තු 15-20ක් පමණ මඳ ගින්නේ නටවන්න.
• මිශ්‍රණය නිවෙන්නට හැර, ලී හැන්දක් හෝ සිලිකන් සූරනයක් භාවිතයෙන් මෘදු ලෙස ලිහිල් වූ කොටස් ඉවත් කරන්න.

ස්ටේන්ලස් ස්ටීල් සහ එනමල් මතුපිටවල රසායනික ලක්ෂණ

ස්ටේන්ලස් ස්ටීල් (stainless steel) භාජන සතු විශේෂිත ප්‍රතිරෝධී බව ලැබෙන්නේ එහි මතුපිට ඇති ක්‍රෝමියම් ඔක්සයිඩ් (chromium oxide) නම් අතිශය සිහින්, ආරක්ෂිත ස්ථරය නිසාය. ලෝහමය සූරන කම්බි හෝ රළු අළු වැනි ද්‍රව්‍ය භාවිත කිරීමෙන් මෙම ආරක්ෂිත ස්ථරය සීරී විනාශ වේ. එමගින් ලෝහය වාතයට නිරාවරණය වී මලකඩ කෑමේ හැකියාව වැඩිවේ. එනමල් (enamel) ආලේපිත භාජනවලද සීරීම් ඇතිවීමෙන් එහි ඇති වීදුරුමය ස්වභාවය නැතිවී යන අතර, ආහාර පහසුවෙන් ඇලීමට පටන් ගනී. එබැවින්, රසායනික පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රම මගින් මතුපිට ස්ථර ආරක්ෂා කරගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

ඇසිටික් ඇසිඩ් භාවිතයෙන් කාබන් තට්ටු දියකිරීම

තවදුරටත් ඉතිරි වී ඇති මුරණ්ඩු පැල්ලම් සඳහා දුර්වල ඇසිඩ් වර්ගයක් වන ඇසිටික් ඇසිඩ් (සුදු විනාකිරි) භාවිත කළ හැක. ලෝහ පෘෂ්ඨයක් මත බැඳී ඇති ඛනිජ ලවණ සහ කාබන් අංශු දියකර හැරීමට අම්ලවලට සුවිශේෂී හැකියාවක් ඇත. භාජනයට විනාකිරි සහ ජලය සම ප්‍රමාණවලින් එකතු කර උණුසුම් කරන්න. මෙහිදී සිදුවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව මගින් ලෝහයට හානි නොකර, බැඳී ඇති අකාබනික සංයෝග බිඳ දමනු ලබයි. වඩාත් හොඳ ප්‍රතිඵල සඳහා විනාකිරි මිශ්‍රණය නටන විට එයට සෝඩියම් බයිකාබනේට් ස්වල්පයක් එකතු කළ හැක. එහිදී ඇතිවන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායු බුබුළු (effervescence) මගින් භෞතිකවම පිළිස්සුණු කොටස් ලෝහයෙන් ගලවා දැමීමට උදවු වේ.

තාප කම්පනය වළක්වා ගැනීම සහ නිවැරදි සේදීමේ ක්‍රමවේදය

භෞතික පිරිසිදු කිරීමේදී ද්‍රව්‍යමය විද්‍යාව (material science) කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතුය. මයික්‍රොෆයිබර් රෙදි (microfiber cloth) හෝ සෙලියුලෝස් ස්පන්ච් (cellulose sponge) වැනි මෘදු ද්‍රව්‍ය පමණක් භාවිත කරන්න. මයික්‍රොෆයිබර් රෙදිවල ඇති සියුම් කෙඳි මගින් භාජනයේ මතුපිට සීරීමකින් තොරව ඉතිරි වී ඇති සියුම් අපද්‍රව්‍ය අංශු තමන් වෙත ඇද ගනී.

කිසිවිටකත් උණුසුම්ව පවතින භාජනයකට එකවරම සීතල වතුර දැමීමෙන් වළකින්න. මෙහිදී ඇතිවන තාප කම්පනය (thermal shock) නිසා ලෝහය ඇඹරීමට හෝ එහි ඔප දැමූ මතුපිටට ක්ෂුද්‍ර ඉරිතැලීම් ඇතිවිය හැක. සැමවිටම භාජනය කාමර උෂ්ණත්වයට පත්වීමට ඉඩ හැර පිරිසිදු කරන්න. අවසාන පියවර ලෙස, පිරිසිදු කළ භාජනය මෘදු වියළි රෙදිකඩකින් පිසදා තෙතමනය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරන්න. මෙය ලෝහය මත ජල පැල්ලම් (water spots) ඇතිවීම වළක්වයි.