ලී ලුණු සහ ගම්මිරිස් මෝල් යනු මුළුතැන්ගෙයි දිගු කාලයක් භාවිතා කළ හැකි වටිනා මෙවලම් වන නමුත් ඒවායේ ආයු කාලය රඳා පවතින්නේ නිවැරදි නඩත්තුව මතය. ලීයේ ස්වාභාවික ගුණාංග සුරැකීම සහ අභ්යන්තර ඇඹරුම් පද්ධතිය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා රසායනික හා භෞතික විද්යාත්මක මූලධර්මවලට අනුකූලව ක්රියා කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
ලීයේ ස්වාභාවික ව්යුහය සහ තෙතමනයට දක්වන ප්රතිචාරය
ලී යනු සෛලීය ව්යුහයක් සහිත සවිවර (porous) ද්රව්යයකි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ අවට පරිසරයෙන් ජලය සහ වාතයේ ඇති තෙතමනය උරා ගැනීමට සහ මුදා හැරීමට ලීයට ඇති හැකියාවයි. පරිසර උෂ්ණත්වය සහ සාපේක්ෂ ආර්ද්රතාවය (relative humidity) වෙනස් වන විට ලී ද්රව්ය ස්වාභාවිකවම ප්රසාරණය වීම සහ සංකෝචනය වීම සිදුවේ. මුළුතැන්ගෙය යනු නිරන්තරයෙන්ම වාෂ්ප සහ ඉහළ උෂ්ණත්වයන් පවතින ස්ථානයක් බැවින්, ලී උපකරණවලට එයින් එල්ල වන බලපෑම වැඩිය. ලී සෛල බිත්තිවල ඇති සෙලියුලෝස් සහ ලිග්නින් අණු ජල අණු සමඟ පහසුවෙන් හයිඩ්රජන් බන්ධන සාදයි. මෙය ලීයේ ජලාකර්ෂණීය (hygroscopic) ස්වභාවයයි. ජලය සෘජුවම ලීයට තැවරුණු විට, මෙම බන්ධන නිසා ලීයේ පරිමාව වේගයෙන් වැඩි වේ. වියළී යන විට මෙම ක්රියාවලිය ප්රතිලෝම වන අතර, එමගින් ඇතිවන යාන්ත්රික ආතතිය නිසා ලීයේ සියුම් ඉරිතැලීම් ඇතිවේ. එබැවින් ලී මෝල් කිසිවිටෙකත් ජලයේ ගිල්වීම හෝ පිඟන් සෝදන යන්ත්රයක (dishwasher) සේදීම නොකළ යුතුය. ඒ වෙනුවට, පිටත පෘෂ්ඨය පිරිසිදු කිරීම සඳහා තරමක් තෙත් කළ මෘදු රෙදි කඩක් පමණක් භාවිතා කළ හැකිය.
ලී පෘෂ්ඨය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නිවැරදි තෙල් තෝරාගැනීම
ලී මෝලක බාහිර පෙනුම සහ කල්පැවැත්ම රැකගැනීම සඳහා තෙල් ආලේප කිරීම අත්යවශ්ය වේ. කෙසේ වෙතත්, සාමාන්ය ආහාර පිසීමට ගන්නා පොල්තෙල්, ඔලිව් තෙල් හෝ එළවළු තෙල් මේ සඳහා කිසිසේත්ම සුදුසු නැත. මෙම ආහාරයට ගන්නා තෙල් වර්ගවල අඩංගු අසංතෘප්ත මේද අම්ල (unsaturated fatty acids) වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සමඟ පහසුවෙන් ප්රතික්රියා කරයි. මෙම රසායනික ප්රතික්රියාව හඳුන්වන්නේ ස්වයං-ඔක්සිකරණය (auto-oxidation) ලෙසයි. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ඇල්ඩිහයිඩ සහ කීටෝන වැනි දුර්ගන්ධ සපිරි සංයෝග නිපදවෙන අතර එය කාලයත් සමඟ කුණු වී, දුර්ගන්ධයක් (rancidity) සහ ඇලෙන සුළු ස්වභාවයක් ඇති කරයි. ලී මෝල් සඳහා වඩාත්ම ආරක්ෂිත වන්නේ ආහාර ශ්රේණියේ ඛනිජ තෙල් (food-grade mineral oil) හෝ පිරිසිදු මී ඉටි (beeswax) ය. ඛනිජ තෙල් සෑදී ඇත්තේ සංතෘප්ත හයිඩ්රොකාබන වලිනි. මේවා රසායනිකව නිෂ්ක්රීය (inert) වන අතර වාතය සමඟ ප්රතික්රියා නොකරයි. එබැවින් ඒවා ලීයේ සිදුරු පුරවා ස්වාභාවික ජල-ප්රතිරෝධී (hydrophobic) බාධකයක් නිර්මාණය කරයි.
අභ්යන්තර ඇඹරුම් යාන්ත්රණය නඩත්තු කිරීම
ලුණු සහ ගම්මිරිස් ඇඹරුම් යන්ත්රවල ක්රියාකාරිත්වය එකිනෙකට වෙනස්ය. ලුණු යනු ඉතා විඛාදන (corrosive) රසායනික ද්රව්යයක් වන බැවින්, ලුණු මෝල්වල සාමාන්යයෙන් භාවිතා කරන්නේ සෙරමික් (ceramic) ඇඹරුම් පද්ධතියකි. ගම්මිරිස් මෝල්වල බොහෝ විට ශක්තිමත් වානේ (carbon steel) පද්ධති අඩංගු වේ. වානේ යාන්ත්රණය ලුණු සඳහා භාවිතා කළහොත් එය ඉක්මනින් මලකඩ කෑමට ලක් වේ. ගම්මිරිස් ඇටවල අඩංගු වන පයිපරීන් (piperine) සහ ස්වාභාවික වාෂ්පශීලී තෙල් වර්ග (essential oils) ඇඹරීමේ ක්රියාවලියේදී නිදහස් වේ. මෙම තෙල් වර්ග කාලයත් සමඟ ඇඹරුම් යාන්ත්රණයේ තැන්පත් වී දැඩි විය හැකිය. ලුණු මෝල්වල පවතින සෙරමික් ඇඹරුම් ගල්වලට ලුණු ස්ඵටිකවල ඇති ඝර්ෂණය දරාගත හැකි වුවද, තෙතමනය ඇති වුවහොත් ලුණු දිය වී නැවත ස්ඵටිකීකරණය (recrystallization) වීම නිසා යාන්ත්රණය අවහිර විය හැකිය. වියළි සහල් ඇට ඇඹරීම මගින් සහල්වල ඇති පිෂ්ඨය (starch) මගින් මෙම තෙල් සහ තෙතමනය අවශෝෂණය කරගනු ලබයි. මෙය කිසිදු රසායනික පිරිසිදුකාරකයක් නොමැතිව යාන්ත්රණය පිරිසිදු කිරීමට ඇති හොඳම සහ ආරක්ෂිතම භෞතික ක්රමයකි.
පියවරෙන් පියවර නඩත්තු කිරීමේ ක්රියාවලිය
ඔබේ ලී මෝල දිගු කාලයක් අලුත් මෙන් තබා ගැනීමට මෙම සරල පියවර අනුගමනය කරන්න:
- පිටත පිරිසිදු කිරීම: ප්රථමයෙන් මෝලෙහි පිටත ඇති දූවිලි සහ කුණු ඉවත් කිරීමට මෘදු වියළි රෙදි කඩකින් පිසදමන්න. තදින් බැඳී ඇති අපිරිසිදුතා ඇත්නම් පමණක් තරමක් තෙත් කළ රෙදි කඩකින් පිසදමා වහාම වියළා ගන්න.
- තෙල් ආලේප කිරීම: ආහාර ශ්රේණියේ ඛනිජ තෙල් බින්දු කිහිපයක් පිරිසිදු ලිනන් හෝ කපු රෙදි කඩකට දමා, ලීයේ කෙඳි දිශාවට (along the grain) මෘදුව අතුල්ලන්න.
- උරා ගැනීමට ඉඩ හැරීම: තෙල් ආලේප කිරීමෙන් පසු විනාඩි 20-30ක් පමණ එය ලීයට උරා ගැනීමට තබන්න. ඉන්පසු ඉතිරි වී ඇති අතිරික්ත තෙල් වියළි රෙදි කඩකින් පිසදමන්න.
- ගබඩා කිරීම: සෘජු සූර්යාලෝකය වැටෙන ස්ථානවලින් සහ උදුන අසල අධික තාපය ඇති ස්ථානවලින් ඈත්ව වියළි, සිසිල් ස්ථානයක මෝල ගබඩා කරන්න.
මෙම සරල භෞතික විද්යාත්මක ක්රමවේදයන් අනුගමනය කිරීමෙන්, ලීයේ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය මෙන්ම එහි ක්රියාකාරීත්වයද පරම්පරා ගණනාවක් පුරා සුරක්ෂිත කර ගත හැකිය.
