පිඟන් කෝප්ප අතින් සේදීමේදී තෙල් තට්ටු සහ වියළුණු ඉරි ඉතිරි නොවීම සඳහා නිවැරදි උෂ්ණත්වය, රසායනික ක්‍රියාකාරිත්වය සහ ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පිළිබඳ භෞතික විද්‍යාව අවබෝධ කර ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. බොහෝ විට පිඟන් සෝදා වියළුණු පසුත් ඒවායේ අඳුරු තෙල් සහිත ස්ථරයක් හෝ සුදු පැහැති ලප ඉතිරි වන්නේ වැරදි සේදීමේ ක්‍රමවේදයන් නිසාය. මෙම ලිපියෙන් කිසිදු පැල්ලමක් ඉතිරි නොකර, භාජනවල මතුපිට ආරක්ෂා කරමින් පරිපූර්ණ ලෙස පිඟන් කෝප්ප පිරිසිදු කරගන්නා ආකාරය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක සහ ප්‍රායෝගික ක්‍රමවේදය විස්තර කෙරේ.
තෙල් සහ මේදය දිය කිරීමේ රසායන විද්‍යාව සහ උෂ්ණත්වයේ බලපෑම
පිඟන්වල තැවරී ඇති සත්ව හෝ ශාකමය මේදයන් සාමාන්‍ය ජලයෙන් පමණක් ඉවත් කළ නොහැක්කේ ජල අණු සහ මේද අණු අතර ඇති නොගැලපීම නිසාය. මේ සඳහා සර්ෆැක්ටන්ට් (surfactants) අඩංගು පිඟන් සෝදන දියරයක් අවශ්‍ය වේ. සර්ෆැක්ටන්ට් අණුවලට එකවර ජලයට ආකර්ෂණය වන හිසක් (hydrophilic) සහ තෙල්වලට ආකර්ෂණය වන වලිගයක් (lipophilic) ඇත. මෙම අණු තෙල් බිංදු වටා වටකුරු ව්‍යුහයන් සාදමින් ඒවා ජලයේ දියවිය හැකි ක්ෂුද්‍ර බෝල (micelles) බවට පත් කරයි. මෙම රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව වඩාත් වේගවත් හා සාර්ථක වීමට නම් ජලයේ උෂ්ණත්වය නිවැරදි මට්ටමක තිබිය යුතුය.
උණුසුම් ජලය (සෙල්සියස් අංශක 45ක් පමණ) භාවිත කිරීම මෙහිදී තීරණාත්මක වේ. උණුසුම් ජලය මඟින් මේදයේ ඇති අණුක බන්ධන ලිහිල් කර, ඝන වී ඇති තෙල් ද්‍රව තත්ත්වයට පත් කරයි. මෙය සර්ෆැක්ටන්ට් අණුවලට තෙල් සමඟ පහසුවෙන් බැඳීමට ඉඩ සලසයි. එමෙන්ම උණුසුම් ජලයේ පෘෂ්ඨික ආතතිය (surface tension) අඩු බැවින්, එය භාජනවල ඇති ඉතා කුඩා සිදුරු සහ සීරීම් අතරට පවා ගොස් අපිරිසිදු ද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීමට සමත් වේ. සිසිල් ජලය භාවිත කිරීමෙන් සිදු වන්නේ මේදය තවදුරටත් ඝන වී පිඟන් මතුපිට ඇලී පැවතීමයි.
පිඟන් සේදීමේ නිවැරදි අනුපිළිවෙල සහ යාන්ත්‍රික ක්‍රමවේදය
සියලුම භාජන එකවර සින්ක් එකට දමා සේදීමෙන් සිදු වන්නේ පිරිසිදු භාජනවලද තෙල් තැවරීමයි. එබැවින් ක්‍රමානුකූල අනුපිළිවෙලක් අනුගමනය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. ප්‍රථමයෙන්ම, භාජනවල ඇති ඉතිරි වූ ආහාර කොටස් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කළ යුතුය. ඉන්පසු පහත සඳහන් අනුපිළිවෙලට සේදීම සිදු කරන්න:
- වීදුරු භාජන (Glassware): මේවායේ තෙල් අවම බැවින් මුලින්ම සේදිය යුතුය. මෙයින් වීදුරු මත තෙල් පැල්ලම් තැවරීම වැළකේ.
- හැඳි, ගෑරුප්පු සහ කෝප්ප (Cutlery & Cups): දෙවනුව සේදිය යුතු අතර, ආහාර කෙලින්ම ස්පර්ශ වන කොටස් පිළිබඳව වැඩි අවධානයක් යොමු කරන්න.
- සාමාන්‍ය පිඟන් (Plates and Bowls): පිඟන්වල පිටුපස පැත්තද හොඳින් ඇතිල්ලිය යුතුය, මන්ද ඒවා එක මත එක තැබීමේදී යටි පැත්තේ ඇති තෙල් අනෙක් පිඟානේ ඇතුල් පැත්තේ තැවරිය හැක.
- අධික තෙල් සහිත භාජන (Pots and Pans): මේවා අවසානයටම සේදිය යුතුය. විශේෂයෙන් නොන්-ස්ටික් (non-stick) මතුපිටවල් සීරීම්වලින් ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා මෘදු ස්පොන්ජ් එකක් පමණක් භාවිතා කරන්න.
ස්පොන්ජ් එකක් භාවිත කිරීමේදී, රවුම් ආකාරයට ඇතිල්ලීම වෙනුවට එක් දිශාවකට පමණක් (රේඛීයව) ඇතිල්ලීමෙන් මතුපිට සිදුවන ක්ෂුද්‍ර සීරීම් අවම කරගත හැක. එසේම, එක් එක් භාජනය සේදීමෙන් පසු ගලා යන පිරිසිදු උණුසුම් ජලයෙන් සර්ෆැක්ටන්ට් සහ ලිහිල් වූ තෙල් කොටස් සම්පූර්ණයෙන්ම සෝදා හැරිය යුතුය.
ජලයේ දෘඪතාව සහ ඉරි මඟහැරීමේ විද්‍යාත්මක රහස
සේදීමෙන් පසු පිඟන්වල, විශේෂයෙන් වීදුරු භාජනවල ඉතිරි වන සුදු පැහැති ඉරි හෝ තිත් ඇති වන්නේ ජලයේ අඩංගು කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් වැනි ඛනිජ ලවණ (hard water) නිසාය. ජලය වාෂ්ප වී යාමේදී මෙම ඛනිජ මතුපිට ඝන වී ඉතිරි වේ. සබන් හෝ සේදුම් දියර මෙම ඛනිජ සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර "සබන් කුණු" (soap scum) නැමැති දිය නොවන ස්ථරයක් සාදයි. මෙය පිඟන්වල අඳුරු ස්වභාවයට ප්‍රධානතම හේතුවයි.
මෙය වළක්වා ගැනීමට දුර්වල ආම්ලික ද්‍රාවණයක් භාවිතා කළ හැක. උදාහරණයක් ලෙස, අවಸන් වරට සෝදන ජලයට සිට්‍රික් අම්ලය (citric acid) ස්වල්පයක් හෝ තනුක කළ ඇසิตික් අම්ලය (diluted acetic acid) එකතු කිරීමෙන් ජලයේ ඇති ඛනිජ ලවණ උදාසීන කළ හැක. ආම්ලික පරිසරය මඟින් කැල්සියම් කාබනයිට් දියකර හරින අතර, ජලය භාජන මතුපිට රැඳී නොසිට පහසුවෙන් ගලා යාමට සලස්වයි. මෙය වීදුරු භාජනවල දීප්තිය වැඩි කිරීමට සහ ජල තිත් ඇතිවීම වැළැක්වීමට ඇති හොඳම විද්‍යාත්මක ක්‍රමයයි.
වියළීමේ තාක්ෂණය: මයික්‍රොෆයිබර් තන්තු වල කාර්යභාරය
පිඟන් සේදීම මෙන්ම ඒවා වියළා ගන්නා ආකාරයද අවසන් නිමාව තීරණය කරයි. තෙතමනය සහිත පිඟන් ස්වභාවිකව වියළීමට තැබීමේදී වාතයේ ඇති දූවිලි අංශු ඒ මත රැඳීමට ඉඩ ඇත. එමෙන්ම ජල බිංදු සෙමින් වාෂ්ප වීමේදී ඛනිජ ලප ඉතිරි වේ. එබැවින්, ඉහළ උරාගැනීමේ හැකියාවක් ඇති සහ නූල් ඉතිරි නොවන මයික්‍රොෆයිබර් (microfiber) රෙද්දක් භාවිතයෙන් පිඟන් පිස දැමීම සුදුසුය.
මයික්‍රොෆයිබර් තන්තු වල විශේෂත්වය වන්නේ ඒවායේ ඇති අතිශය සියුම් පොලියෙස්ටර් සහ පොලිමයිඩ් නූල් ය. මෙම තන්තු මඟින් කේශාකර්ෂණ බලය (capillary action) මඟින් ජලය සහ ඉතිරි වී ඇති ඉතා සියුම් මේද අංශු තමා තුළට ඇද ගනී. සාමාන්‍ය කපු රෙදි මෙන් නොව, මයික්‍රොෆයිබර් රෙදි මඟින් අපිරිසිදු ද්‍රව්‍ය මතුපිට පුරා විසුරුවා හැරීම වෙනුවට ඒවා තන්තු අතර රඳවා ගනී. පිඟන් පිසදැමීමේදී මෘදු ලෙස රවුම් චලිතයකින් පිසදැමීම මඟින් කිසිදු ඉරක් හෝ තෙල් පටලයක් නොමැති පරිපූර්ණ දීප්තිමත් නිමාවක් ලබාගත හැක.
