කෝපි සහ තේ සඳහා භාවිත කරන සංචාරක කෝප්පවල ඇති සිලිකොන් පියන් ඉක්මනින්ම පැල්ලම් සහ දුර්ගන්ධය උරා ගැනීමට ප්‍රවණතාවක් දක්වයි. සිලිකොන්වල ඇති විශේෂිත රසායනික ව්‍යුහය හේතුවෙන් සාමාන්‍ය සේදීමකින් පමණක් මෙම අපද්‍රව්‍ය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කළ නොහැකි අතර, ඒ සඳහා නිවැරදි උෂ්ණත්වය, රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සහ පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රමවේද භාවිත කළ යුතුය.
සිලිකොන් පියනලට පැල්ලම් සහ ගන්ධයන් උරාගන්නේ ඇයි?
සිලිකොන් යනු ඉතා නම්‍යශීලී සහ තාපයට ඔරොත්තු දෙන කෘතිම බහුඅවයවිකයකි (polymer). බැලූ බැල්මට එහි මතුපිට සිනිඳු ලෙස පෙනුනද, අන්වීක්ෂීය මට්ටමින් එහි කුඩා සිදුරු පවතී. කෝපි වල අඩංගු ස්වාභාවික තෙල් වර්ග (lipids) සහ තේ වල අඩංගු ටැනින් (tannins) වැනි පොලිෆීනෝල් සංයෝග මෙම සිදුරු තුළ පහසුවෙන් තැන්පත් වේ. විශේෂයෙන්ම උණුසුම් පාන වර්ගවලින් පිටවන තාපය හේතුවෙන් සිලිකොන්වල සිදුරු ප්‍රසාරණය වන අතර, එමඟින් තෙල් සහ වර්ණක අණු සිලිකොන් ව්‍යුහය තුළටම කා වැදීමට අවස්ථාව සැලසේ. මෙය හුදෙක් මතුපිට රැඳෙන කුණු වැනි සරල දෙයක් නොවන බැවින්, පිරිසිදු කිරීමේදී රසායනික බන්ධන බිඳ දැමීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
සෝඩියම් බයිකාබනේට් (Baking Soda) මඟින් ගන්ධයන් උදාසීන කිරීම
කෝපි සහ තේවලින් හමන කටුක ගන්ධය ඉවත් කිරීම සඳහා සෝඩියම් බයිකාබනේට් (baking soda) ඉතා සාර්ථක ක්ෂාරීය ද්‍රව්‍යයකි. එය ආම්ලික ගන්ධ අණු සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ඒවා උදාසීන කරයි. මෙම පියවර අනුගමනය කරන්න:
- උකු පේස්ට් එකක් සකස් කිරීම: සෝඩියම් බයිකාබනේට් කුඩු මේස හැඳි දෙකකට උණුසුම් ජලය බිංදු කිහිපයක් එකතු කර ඝන පේස්ට් එකක් සාදා ගන්න.
- ආලේප කිරීම සහ ක්‍රියා කිරීමට හැරීම: මෙම පේස්ට් එක සිලිකොන් පියනේ ඇතුළත, පිටත සහ විශේෂයෙන්ම රබර් වළලු (gaskets) අතර හොඳින් අතුල්ලන්න. විනාඩි 30ක් පමණ ක්‍රියා කිරීමට ඉඩ හරින්න.
- භෞතිකව පිරිසිදු කිරීම: මෘදු නයිලෝන් බුරුසුවක් හෝ ස්පොන්ජ් එකක් භාවිතයෙන් කවච හැඩයට අතුල්ලමින් පියනේ සිදුරු තුළ ඇති අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කරන්න.
- සෝදා හැරීම: සෙල්සියස් අංශක 50ක පමණ උණුසුම් ජලයෙන් පියන හොඳින් සෝදා හරින්න. උණුසුම් ජලය මඟින් ඉතිරි වී ඇති තෙල් කොටස් පහසුවෙන් දියකර හරියි.
ඔක්සිජන් බ්ලීච් භාවිතයෙන් තද දුඹුරු පැහැති පැල්ලම් ඉවත් කිරීම
දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ රැඳී පවතින තේ පැල්ලම් ඉවත් කිරීමට ක්ලෝරින් රහිත ඔක්සිජන් බ්ලීච් (sodium percarbonate) භාවිත කළ යුතුය. ක්ලෝරින් අඩංගු බ්ලීච් මඟින් සිලිකොන්වල නම්‍යශීලී බව විනාශ වී එය ඉක්මනින් ඉරී යාමට හෝ වියළීමට ඉඩ ඇත. ඔක්සිජන් බ්ලීච් ජලය සමඟ මිශ්‍ර වූ විට සක්‍රීය ඔක්සිජන් බුබුළු මුදාහරින අතර, එමඟින් කාබනික වර්ණකවල රසායනික ව්‍යුහය බිඳ දමයි.
භාජනයකට සෙල්සියස් අංශක 60ක පමණ උණුසුම් ජලය ලීටරයක් ගෙන එයට ඔක්සිජන් බ්ලීච් කුඩු තේ හැන්දක් එක් කරන්න. සිලිකොන් පියන සහ එහි සියලුම කොටස් ගලවා මෙම ද්‍රාවණය තුළ විනාඩි 20ක් පමණ ගිල්වා තබන්න. ඉන්පසු පිටතට ගෙන මෘදු බුරුසුවකින් මතුපිට මෘදුව අතුල්ලා පිරිසිදු ජලයෙන් සෝදා හරින්න. මෙමඟින් සියලුම පැල්ලම් පහසුවෙන් ඉවත් වේ.
ක්ෂුද්‍ර සීරීම් වළක්වා ගැනීම (Avoiding Micro-scratches)
සිලිකොන් පියනක් පිරිසිදු කිරීමේදී කිසිවිටෙකත් කම්බි හෝ තද කෙඳි සහිත බුරුසු භාවිත නොකළ යුතුය. මන්දයත්, එමඟින් සිලිකොන් මතුපිට සියුම් සීරීම් (micro-scratches) ඇතිවන බැවිනි. මෙම සීරීම් මඟින් සිලිකොන්වල සිදුරු තවදුරටත් පුළුල් වන අතර, පසුකාලීනව කෝපි තෙල් සහ තේ පැල්ලම් පෙරට වඩා වේගයෙන් හා තදින් එහි තැන්පත් වීමට පටන් ගනී. එබැවින් සැමවිටම මෘදු මයික්‍රෝ ෆයිබර් රෙදි කඩක් හෝ සෙලියුලෝස් ස්පොන්ජ් එකක් පමණක් භාවිත කිරීමට වගබලා ගන්න.
උණු ජලයෙන් තම්බා පිරිසිදු කිරීම (Boiling Method)
ආහාර ශ්‍රේණියේ (food-grade) උසස් තත්ත්වයේ සිලිකොන්වලට ඉහළ උෂ්ණත්වයන්ට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ඇත. එබැවින්, ඉතා දැඩි ලෙස කා වැදුණු ගන්ධයන් ඉවත් කිරීම සඳහා පියන විනාඩි 5ක් පමණ උතුරන ජලයේ බහා තැබිය හැකිය. මෙමඟින් සිලිකොන් ව්‍යුහය උපරිම ලෙස ප්‍රසාරණය වන අතර, එහි සිදුරු තුළ සිරවී ඇති තෙල් අණු ජලය සමඟ මිශ්‍ර වී ඉවත් වේ. කෙසේ වෙතත්, පියනේ ප්ලාස්ටික් කොටස් ඇත්නම් ඒවා උතුරන ජලයට දැමීමෙන් වැළකිය යුතුය.
නිරෝගී භාවිතය සඳහා දිනපතා නඩත්තු කිරීමේ නීති
පියන පිරිසිදුව තබා ගැනීමට සහ දිලීර (mold) වර්ධනය වීම වැළැක්වීමට දිනපතා අනුගමනය කළ යුතු ක්‍රමවේද කිහිපයක් මෙන්න:
- කොටස් වෙන් කිරීම: සෑම සේදීමකටම පෙර පියනේ ඇති රබර් වළලු (silicone gaskets) සහ ප්ලාස්ටික් කොටස් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන් කරන්න. කට්ට අතර රැඳෙන ජලය බැක්ටීරියා වර්ධනය වීමට සුදුසුම පරිසරය සාදයි.
- කාර්යක්ෂමව වියළා ගැනීම: සේදීමෙන් පසු ජල බිංදු ඉතිරි නොවන සේ මයික්‍රෝ ෆයිබර් රෙදි කඩකින් හොඳින් පිසදා ගන්න. ඉන්පසුව සෙවන සහිත, වාතාශ්‍රය හොඳින් ලැබෙන ස්ථානයක සම්පූර්ණයෙන්ම වියළෙන තෙක් තබන්න.
- ගබඩා කිරීමේ ක්‍රමය: කෝප්පය භාවිත නොකරන විට කිසිවිටෙකත් පියන වසා ගබඩා නොකරන්න. පියන විවෘතව තැබීමෙන් ඇතුළත වාතය සංසරණය වන අතර එමඟින් දුර්ගන්ධය ඇතිවීම වළක්වයි.
