පිළිස්සුණු මල නොබැඳෙන වානේ භාජනයක් යථා තත්ත්වයට පත් කරගන්නේ කෙසේද

මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) භාජනයක ආහාර පිළිස්සුණු විට, ලෝහ මතුපිටට හානි නොකර එම දැඩි කාබන් තට්ටුව ඉවත් කිරීම සඳහා නිවැරදි රසායනික හා භෞතික විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේද භාවිත කළ යුතුය.

මල නොබැඳෙන වානේ සහ පිළිස්සුණු කාබන් අතර රසායන විද්‍යාව

මල නොබැඳෙන වානේවල මතුපිට ක්‍රෝමියම් ඔක්සයිඩ් (chromium oxide) නමැති අදෘශ්‍යමාන ආරක්ෂිත ස්ථරයක් පවතී. මෙය ලෝහය ඔක්සිජන් සහ තෙතමනය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර මලකඩ කෑමෙන් වළක්වන ස්වභාවික ආවරණයයි. ආහාර අධික ලෙස පිළිස්සෙන විට, ප්‍රෝටීන, පිෂ්ඨය සහ ලිපිඩ වැනි කාබනික ද්‍රව්‍ය ඉහළ තාපය යටතේ වියෝජනය වී තද කාබන් තට්ටුවක් ලෙස මෙම ආරක්ෂිත ස්ථරය මත තැන්පත් වේ. මෙම අවස්ථාවේදී රළු කම්බි හෝ තියුණු ලෝහ උපකරණ භාවිතයෙන් සීරීම සිදු කළහොත්, ක්‍රෝමියම් ඔක්සයිඩ් ස්ථරයට ස්ථිර ලෙස හානි සිදු විය හැක. එබැවින් අප කළ යුත්තේ යාන්ත්‍රික බලය යෙදවීම වෙනුවට රසායනික බන්ධන ලිහිල් කිරීමයි.

සෝඩියම් බයිකාබනේට් (බේකින් සෝඩා) මඟින් බන්ධන ලිහිල් කිරීම

සෝඩියම් බයිකාබනේට් යනු මෘදු භෂ්මීය සංයෝගයකි. එය කාබන්කරණය වූ ආම්ලික ආහාර අංශු සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ඒවායේ අණුක බන්ධන දුර්වල කරයි. මෙම ක්‍රමය වඩාත් සාර්ථක වන්නේ තාපය සමඟ ඒකාබද්ධ කළ විටය.

ක්‍රියා පටිපාටිය සහ තාක්ෂණය

• පළමුව භාජනයේ පිළිස්සුණු ප්‍රදේශය සම්පූර්ණයෙන්ම වැසෙන සේ වතුර ස්වල්පයක් පුරවන්න.
• එයට සෝඩියම් බයිකාබනේට් මේස හැඳි දෙකක් හෝ තුනක් එකතු කර හොඳින් දිය කරන්න.
• දැන් මෙම භාජනය ලිප තබා මද ගින්නේ විනාඩි දහයක් හෝ පහළොවක් පමණ නටන තෙක් රත් කරන්න. තාපය මඟින් සෝඩියම් බයිකාබනේට්වල ක්‍රියාකාරීත්වය වේගවත් කරන අතර ජල අණු කාබන් තට්ටුව අතරට කාන්දු වීම පහසු කරයි.
• ලිපෙන් බාගත් පසු මිශ්‍රණය මද උණුසුම් වන තෙක් නිවෙන්නට හැර, මෘදු ස්පොන්ජ් එකක් හෝ ප්ලාස්ටික් බුරුසුවක් භාවිතයෙන් වෘත්තාකාර චලිත ඔස්සේ පිරිසිදු කරන්න.

ඇසිටික් අම්ලය (විනාකිරි) මඟින් මුරණ්ඩු පැල්ලම් දිය කිරීම

සෝඩියම් බයිකාබනේට්වලින් පමණක් ඉවත් නොවන දැඩි පිළිස්සුම් සඳහා දුර්වල අම්ලයක් වන ඇසිටික් අම්ලය (acetic acid) හෙවත් සුදු විනාකිරි භාවිත කළ හැක. අම්ලය මඟින් පිළිස්සුණු ආහාරවල ඇති කැල්සියම් සහ වෙනත් ඛනිජ ලවණ බන්ධන බිඳ දමනු ලබයි.

ක්‍රියා පටිපාටිය

• භාජනයට සමාන ප්‍රමාණවලින් ජලය සහ විනාකිරි එකතු කරන්න (එකකට එක අනුපාතයට).
• මෙම ද්‍රාවණය මද ගින්නේ නටන තෙක් රත් කරන්න. ද්‍රාවණය උතුරා යන විට පිළිස්සුණු කොටස් මතුපිටින් ගැලවී ඉහළට එනු දැකගත හැක.
• උණුසුම මදක් අඩු වූ පසු, ජලය ඉවත් කර තෙත් වූ මතුපිටට සෝඩියම් බයිකාබනේට් කුඩු ස්වල්පයක් ඉසින්න. මෙහිදී සිදුවන අම්ල-භෂ්ම ප්‍රතික්‍රියාව මඟින් ඉතිරි වී ඇති සියුම් අංශුද මතුපිටින් ගලවා දමයි.

තාප කම්පනය (Thermal Shock) වළක්වා ගැනීම සහ පසු රැකවරණය

භෞතික විද්‍යාත්මක නියමයන්ට අනුව, අධික ලෙස රත් වූ ලෝහයක් එකවරම සීතල වතුරට දැමීමෙන් තාප කම්පනය ඇති වේ. මල නොබැඳෙන වානේ රත් වී ඇති විට සීතල ජලය වැදුණහොත්, ලෝහය ඇද වීමකට හෝ එහි හැඩය වෙනස් වීමට ඉඩ ඇත. එබැවින් පිරිසිදු කිරීමට පෙර භාජනය කාමර උෂ්ණත්වයට පත් වන තෙක් නිවෙන්නට හැරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු, භාජනය හොඳින් වියළා වාතයට නිරාවරණය කර තැබීමෙන් එහි ක්‍රෝමියම් ඔක්සයිඩ් ස්ථරය නැවත ස්වභාවිකව වර්ධනය වේ. කිසිවිටෙකත් ක්ලෝරීන් අඩංගු පිරිසිදුකාරක භාවිත නොකරන්න, මන්ද ක්ලෝරීන් මඟින් මල නොබැඳෙන වානේ විඛාදනයට ලක් කරයි.