භාජනයක් කරවීම මුළුතැන්ගෙයි බහුලව සිදුවන ගැටලුවක් වන අතර, එහි මතුපිට ආරක්ෂිත ආලේපනයට හානි නොකර එය නැවත පිරිසිදු කර ගැනීම විශේෂිත රසායනික ක්රමවේදයක් අනුගමනය කිරීමෙන් පහසුවෙන් කළ හැකිය. රළු ලෙස ඇතිල්ලීම වෙනුවට මෘදු ද්රව්ය අතර සිදුවන රසායනික ප්රතික්රියා භාවිත කිරීමෙන් භාජනයේ ආයු කාලය දීර්ඝ කර ගත හැකිය.
රසායනික ක්රියාවලිය: කරවූ ආහාර කොටස් ලිහිල් කිරීමේ රහස
ආහාර අධික ලෙස රත් වූ විට ප්රෝටීන, කාබෝහයිඩ්රේට් සහ මේද අණු බිඳී ගොස් ලෝහ මතුපිට සමඟ තදින් බැඳුණු කාබන් ස්ථරයක් සාදයි. මෙම තද ස්ථරය ඉවත් කිරීම සඳහා රළු කම්බි කූරු භාවිත කිරීමෙන් භාජනයේ ඇති නොඇලෙන (non-stick) ආලේපනය හෝ මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) මතුපිට සීරීමට ලක් වේ. මෙයට විද්යාත්මක විසඳුම වන්නේ සෝඩියම් බයිකාබනේට් (බේකින් සෝඩා) සහ දුර්වල ඇසිටික් අම්ලය (විනාකිරි) අතර සිදුවන ප්රතික්රියාවයි.
සෝඩියම් බයිකාබනේට් යනු මෘදු ක්ෂාරීය (alkaline) ද්රව්යයකි. එය කරවූ මේද හා ප්රෝටීන වැනි ආම්ලික සංයෝග බිඳ දැමීමට උපකාරී වේ. අනෙක් අතට, විනාකිරි වල ඇති ඇසිටික් අම්ලය මඟින් ඛනිජ ලවණ තැන්පතු සහ මුරණ්ඩු කාබන් ස්ථර දිය කර දමයි. මෙම ද්රව්ය දෙක එකතු වූ විට කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායු බුබුළු පිටවන අතර, එමඟින් තදින් ඇලී ඇති ආහාර කොටස් යාන්ත්රිකව මතුපිටින් ගලවා දමයි. මෙමඟින් භාජනය සීරීමකින් තොරව පිරිසිදු කිරීමට මඟ පෑදේ.
පියවරෙන් පියවර පිරිසිදු කිරීමේ නිවැරදි ක්රමවේදය
ආලේපනයට කිසිදු හානියක් නොකර මෙම පිරිසිදු කිරීමේ ක්රියාවලිය සාර්ථකව සිදු කිරීම සඳහා පහත සඳහන් පියවර ක්රමානුකූලව අනුගමනය කරන්න:
- පළමු පියවර (දියරය සකස් කිරීම): කරවූ භාජනයට සමාන ප්රමාණවලින් ජලය සහ විනාකිරි එකතු කරන්න. කරවූ ප්රදේශය සම්පූර්ණයෙන්ම වැසෙන සේ දියර මට්ටම තිබිය යුතුය.
- දෙවන පියවර (රත් කිරීම): භාජනය ලිප තබා දියරය නටන තෙක් මෘදු ගින්දරේ රත් කරන්න. මෙහිදී උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම නිසා ඇසිටික් අම්ලයේ ක්රියාකාරිත්වය වේගවත් වන අතර කරවූ කොටස් මෘදු වීම ආරම්භ වේ. දියරය විනාඩි 5 සිට 10 දක්වා කාලයක් නටන්නට හරින්න.
- තුන්වන පියවර (බේකින් සෝඩා එකතු කිරීම): භාජනය ලිපෙන් බාගෙන, එය මදක් නිවෙන්නට හැර බේකින් සෝඩා මේස හැඳි දෙකක් පමණ එකතු කරන්න. මෙහිදී ඇතිවන බුබුළු නැඟීමේ ක්රියාවලිය මඟින් ඉතිරි වී ඇති තද කොටස් ලෝහ මතුපිටින් ලිහිල් කරයි.
- හතරවන පියවර (මෘදු ලෙස පිස දැමීම): දියරය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ නිවුණු පසු, මෘදු ස්පන්ජ් එකක් භාවිතයෙන් මතුපිට මෘදු ලෙස පිස දමන්න. කිසිවිටකත් ලෝහමය ස්ක්රබ් භාවිත නොකරන්න. අවසානයේදී සාමාන්ය ජලයෙන් සෝදා හරින්න.
භාජනයේ ආරක්ෂාව සහ තාප කම්පනය (Thermal Shock) වළක්වා ගැනීම
බොහෝ දෙනෙක් සිදුකරන පොදු වැරැද්දක් වන්නේ රත් වූ භාජනය කෙලින්ම සීතල වතුරට දැමීමයි. මෙයට භෞතික විද්යාවේදී "තාප කම්පනය" (thermal shock) යැයි කියනු ලැබේ. අධික උෂ්ණත්වයේ පවතින ලෝහයක් ක්ෂණිකව සීතල වතුරට නිරාවරණය වූ විට, ලෝහය වේගයෙන් හැකිලීමට ලක්වේ. මෙමඟින් එහි ඇති ආරක්ෂිත නොඇලෙන ආලේපනය ඉරිතැලීමට, ගැලවී යාමට හෝ භාජනයේ හැඩය වෙනස් වීමට පුළුවන. එම නිසා, පිරිසිදු කිරීමට පෙර භාජනය කාමර උෂ්ණත්වයට පත්වන තෙක් නිවෙන්නට හැරීම අත්යවශ්ය වේ.
එමෙන්ම, පිරිසිදු කිරීමේදී උදාසීන pH අගයක් ඇති දියර සබන් භාවිත කිරීම සුදුසුය. ප්රබල ක්ලෝරීන් අඩංගු ඩිටර්ජන්ට් හෝ විරංජන කාරක (bleach) භාවිත කිරීමෙන් ලෝහ මතුපිට රසායනික විඛාදනයට (corrosion) ලක් විය හැක. විශේෂයෙන් ඇලුමිනියම් භාජන සඳහා ප්රබල ක්ෂාරීය ද්රව්ය භාවිත කිරීමෙන් ඒවායේ මතුපිට අඳුරු පැහැයක් ගනී.
භාජනවල ආයු කාලය වැඩි කරගැනීමේ නඩත්තු උපදෙස්
අනාගතයේදී භාජන කරවීම වැළැක්වීම සඳහා සහ ඒවායේ ආයු කාලය වැඩි කර ගැනීම සඳහා ක්රමවත් නඩත්තු රටාවක් අනුගමනය කළ යුතුය:
- ලී හෝ සිලිකොන් උපකරණ භාවිතය: ආහාර පිසීමේදී සෑම විටම ලී, නයිලෝන් හෝ සිලිකොන් හැඳි භාවිත කරන්න. ලෝහ හැඳි මඟින් ඇතිවන ක්ෂුද්ර සීරීම් නිසා ආහාර පහසුවෙන් ඇලීමට හා කරවීමට පටන් ගනී.
- මෘදු වියළීම: පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු භාජනය තෙතමනය රහිතව වියළි රෙදි කඩකින් පිස දමා තබන්න. තෙතමනය ඉතිරි වීමෙන් මල නොබැඳෙන වානේ භාජනවල පවා සියුම් ලප ඇතිවිය හැක.
- මධ්යස්ථ උෂ්ණත්වය: ආහාර පිසීමේදී අධික උෂ්ණත්වයක් භාවිත නොකර, මධ්යස්ථ උෂ්ණත්වයක පිසීමෙන් ආහාර කරවීම සහ පෝෂ්ය පදාර්ථ විනාශ වීම වළක්වා ගත හැකිය.
