නිවසක අපජල නල අවහිරතා මඟහරවා ගැනීම සඳහා රසායනික කැට (drain cleaning granules) භාවිතා කිරීම බහුලව දක්නට ලැබෙන ක්රමයකි. මෙම රසායනික ද්රව්ය ඉතා ප්රබල වන අතර, නිවැරදි තාක්ෂණය සහ ආරක්ෂිත ක්රමවේද අනුගමනය නොකළහොත් නල පද්ධතියට මෙන්ම සෞඛ්යයටද බරපතල හානි සිදුවිය හැකිය.
රසායනික ක්රියාවලිය සහ තාප උත්පාදනය
බොහෝ කාණු පිරිසිදු කරන කැටවල ප්රධාන ක්රියාකාරී ද්රව්යය වන්නේ සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (Sodium Hydroxide - NaOH) හෙවත් කාස්ටික් සෝඩා ය. මෙම රසායනිකය ජලය සමඟ ස්පර්ශ වූ විට ප්රබල තාපදායක ප්රතික්රියාවක් (exothermic reaction) ඇති කරයි. මෙහිදී ජනනය වන අධික තාපය මඟින් නල තුළ රැඳී ඇති තෙල්, මේදය සහ අනෙකුත් කාබනික අපද්රව්ය දියකර හැරීමට උපකාරී වේ.
මෙම ක්රියාවලියේදී සිදුවන තවත් වැදගත් රසායනික ක්රියාවලියක් වන්නේ සබන්කරණයයි (saponification). මෙහිදී සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් මඟින් නල තුළ ඇති මේද කොටස් ද්රාව්ය සබන් බවට පරිවර්තනය කරයි. එමඟින් අපද්රව්ය පහසුවෙන් ජලයෙන් සේදී යයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම රසායනික ප්රතික්රියාව පාලනයකින් තොරව සිදුවුවහොත් නල පද්ධතියට දැඩි හානි පැමිණවිය හැකිය.
ආරක්ෂිතව කැට භාවිතා කිරීමේ පියවරෙන් පියවර උපදෙස්
රසායනික කැට භාවිතයේදී ක්රමවේදය සහ නිවැරදි මාත්රාව අතිශයින්ම වැදගත් වේ. පහත සඳහන් පියවර අනුගමනය කිරීමෙන් උපරිම ප්රතිඵල මෙන්ම ආරක්ෂාවද සැලසේ:
- පූර්ව සූදානම: ප්රථමයෙන් කාණුවේ එකතු වී ඇති අතිරික්ත ජලය ඉවත් කරන්න. නල ඇතුළත වියලි මට්ටමක පවතින තරමට රසායනිකය සෘජුවම අවහිරතාව ඇති ස්ථානයට ගමන් කරයි.
- නිවැරදි මාත්රාව මැනීම: සැමවිටම නිෂ්පාදකයා නිර්දේශ කරන ප්රමාණය පමණක් භාවිතා කරන්න. සාමාන්යයෙන් එක් වරකට ප්ලාස්ටික් හැන්දක් හෝ නියමිත පියනෙන් මිනුමක් ප්රමාණවත් වේ. වැඩිපුර කැට දැමීමෙන් ඒවා නල තුළ ගල් ගැසී අවහිරතාව තවත් දරුණු විය හැකිය.
- ජලය එකතු කිරීම: කැට දැමීමෙන් පසු කාණුවට ඇල්මැරුණු හෝ සීතල ජලය ස්වල්පයක් එක් කරන්න. කිසිවිටකත් නටන උණු වතුර භාවිතා නොකරන්න. අධික උණු වතුර භාවිතය නිසා රසායනික ප්රතික්රියාව පාලනයෙන් තොර වී, ජලය උතුරා පිටතට විසිවීම සිදුවිය හැකිය.
- ක්රියාකාරී කාලය: රසායනිකය ක්රියා කිරීමට මිනිත්තු 15 සිට 30 දක්වා කාලයක් දෙන්න. මෙම කාලය තුළ කාණුව අසලින් ඉවත් වී සිටින්න.
- සේදීම: නියමිත කාලයට පසු සීතල ජලය විශාල ප්රමාණයක් නල තුළට ගලා යාමට සලස්වන්න. එමඟින් ඉතිරි වී ඇති රසායනික ද්රව්ය සහ දිය වූ අපද්රව්ය සම්පූර්ණයෙන්ම සේදී යයි.
නල පද්ධතිය සහ සෞඛ්ය අවදානම් වළක්වා ගැනීම
නූතන නිවෙස්වල බොහෝ විට ප්ලාස්ටික් හෝ PVC නල භාවිතා වේ. සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් මඟින් ඇති කරන තාපය සෙල්සියස් අංශක 90 දක්වා ඉහළ යා හැකිය. මෙම අධික උෂ්ණත්වය නිසා PVC නල ඇඹරීමට, දුර්වල වීමට හෝ කාන්දු වීමට ඉඩ ඇත. එබැවින් නල පද්ධතියේ ද්රව්ය පිළිබඳව සැමවිටම සැලකිලිමත් වන්න.
එසේම, කිසිවිටකත් විවිධ රසායනික ද්රව්ය වර්ග එකට මිශ්ර නොකරන්න. නිදසුනක් ලෙස, ඇසිඩ් අඩංගු පිරිසිදුකාරක සහ ක්ලෝරීන් අඩංගු ද්රව්ය සමඟ මෙම කැට මිශ්ර වූහොත් විෂ වායු වර්ග නිපදවිය හැකිය. මෙය ශ්වසන පද්ධතියට බරපතල හානි පමුණුවයි.
අත්යවශ්ය ආරක්ෂක පියවරයන් සහ පුද්ගලික ආරක්ෂාව
මෙම රසායනික ද්රව්ය හැසිරවීමේදී පහත සඳහන් ආරක්ෂක උපකරණ භාවිතය අනිවාර්ය වේ:
- ආරක්ෂිත අත් මේස්: රසායනික පිළිස්සීම් වළක්වා ගැනීම සඳහා රබර් හෝ නයිට්රයිල් අත් මේස් පැළඳිය යුතුය.
- ඇස් ආවරණ: රසායනික ද්රව්ය ඇසට විසිවීම වැළැක්වීමට ආරක්ෂිත කණ්ණාඩි පැළඳීම වැදගත්ය.
- වාතාශ්රය: රසායනික ප්රතික්රියාවේදී නිකුත් වන වායූන් ආශ්වාස කිරීම වැළැක්වීම සඳහා නාන කාමරයේ හෝ මුළුතැන්ගෙයි ජනෙල් විවෘත කර වාතාශ්රය හොඳින් ලැබීමට සලස්වන්න.
කාණු පිරිසිදු කරන රසායනික කැට නිවැරදිව භාවිත කිරීමෙන් අපජල නල පද්ධතියේ ක්රියාකාරීත්වය පහසුවෙන් සුරැකිය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, භෞතික විද්යාත්මක හා රසායනික නීතිරීතිවලට ගරු කරමින්, ආරක්ෂාව පළමු තැනට ලා කටයුතු කිරීම සැමවිටම නුවණට හුරුය.
