මුළුතැන්ගෙයි සින්ක් එකක ඇතිවන අවහිරතා වළක්වා ගැනීමට සහ පිරිසිදු ජලාපවහනයක් පවත්වා ගැනීමට සින්ක් පෙරහනක් (strainer) නිවැරදිව භාවිතා කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙමගින් අපද්‍රව්‍ය නල පද්ධතියට ඇතුළු වීම වළක්වන අතර දිගුකාලීන නඩත්තු වියදම් ඉතිරි කර දෙයි.
සින්ක් පෙරහනක් ක්‍රියා කරන්නේ කෙසේද?
මුළුතැන්ගෙයි සින්ක් එකක ක්‍රියාකාරීත්වය රඳා පවතින්නේ ජලයේ නිදහස් ගලායාම මතයි. අප සින්ක් එක භාවිත කරන විට සබන් පෙණ, කුඩා ආහාර කැබලි, තෙල් සහ වෙනත් විවිධ ද්‍රව්‍ය ජලය සමඟ මිශ්‍ර වේ. සින්ක් පෙරහන මඟින් සිදු කරන්නේ මෙම මිශ්‍රණයෙන් ඝන කොටස් භෞතිකව වෙන්කර හඳුනා ගැනීමයි. මෙම පෙරහන් සාමාන්‍යයෙන් මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) හෝ ශක්තිමත් ප්ලාස්ටික් වලින් සාදා ඇති අතර, ඒවායේ ඇති කුඩා සිදුරු මඟින් ජල අණුවලට පමණක් පහසුවෙන් ගමන් කිරීමට ඉඩ සලසයි. ගුරුත්වාකර්ෂණය මඟින් ජලය පහළට ඇද ගන්නා අතරතුර, පෙරහනේ හැඩය සහ සිදුරු ප්‍රමාණය මඟින් විශාල අපද්‍රව්‍ය රඳවා ගනු ලැබේ. මෙහි ඇති විද්‍යාත්මක පදනම වන්නේ ප්‍රමාණය පදනම් කරගත් වෙන්කිරීමයි (size exclusion). කුඩා සිදුරු හරහා යා නොහැකි ඕනෑම ද්‍රව්‍යයක් මතුපිට රැඳෙන අතර, එමඟින් ජලාපවහන නල අවහිර වීම වළක්වයි.
ඵලදායී භාවිතය සඳහා පියවර සහ ශිල්පීය ක්‍රම
බොහෝ දෙනෙක් සින්ක් පෙරහනක් තිබූ පමණින් සියලු අපද්‍රව්‍ය සින්ක් එක තුළට දැමීමට puරුදුව සිටිති. නමුත් මෙය වැරදි භාවිතයකි. නිවැරදි ශිල්පීය ක්‍රම අනුගමනය කිරීමෙන් ඔබේ නල පද්ධතිය දිගුකාලීනව ආරක්ෂා කරගත හැකිය:
- භෞතිකව අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීම: පිඟන් සහ භාජන සේදීමට පෙර ඒවායේ ඉතිරි වී ඇති බත් ඇට, එළවළු කැබලි හෝ වෙනත් ඝන ද්‍රව්‍ය හැන්දක් හෝ පිඟන් කඩදාසියක් ආධාරයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම කුණු බඳුනට දමන්න. සින්ක් එක යනු කුණු බඳුනක් නොවන බව වටහා ගැනීම වැදගත්ය.
- නිවැරදි ස්ථානගත කිරීම: පෙරහන නිතරම ජලාපවහන සිදුර මධ්‍යයේ කෙළින්ම පිහිටුවා තිබිය යුතුය. එය තරමක් හෝ ඇලවී තිබේ නම්, ජලය ගලා යන වේගය සමඟ අපද්‍රව්‍ය පෙරහන යටින් නලයට ඇතුළු විය හැකිය.
- සමතුලිත ජල පීඩනය: පිඟන් සෝදන විට අධික ජල ධාරාවක් එක්වරම මුදා හැරීමෙන් වළකින්න. අධික ජල පීඩනය නිසා පෙරහනේ රැඳී ඇති කුඩා අපද්‍රව්‍ය සිදුරු තුළින් බලහත්කාරයෙන් රිංගා යාමට ඉඩ ඇත.
- නිරන්තර පිරිසිදු කිරීම: සෑම පිඟන් සේදීමේ වටයකින් පසුවම පෙරහන ගලවා එහි රැඳී ඇති කුණු ඉවත් කරන්න. අපද්‍රව්‍ය පිරී ඇති විට ජලය බැසයාම අවහිර වනවා පමණක් නොව, එයින් දුර්ගන්ධයක්ද වර්ධනය විය හැකිය.
තෙල් සහ මේද කොටස් වලින් සිදුවන හානිය සහ භෞතික විද්‍යාව
සින්ක් පෙරහනට ජලයේ දියවී ඇති තෙල් හෝ දියර තත්වයේ පවතින මේදය පෙරීමට නොහැකිය. තෙල් රත් වූ තත්වයේ පවතින විට එය දියරයක් ලෙස පෙරහන හරහා නල පද්ධතියට ඇතුළු වේ. නමුත් නළය තුළ ඇති සීතල ජලය සහ පරිසර උෂ්ණත්වය හේතුවෙන් මෙම තෙල් ඉතා ඉක්මනින් සිසිල් වී ඝන තත්වයට පත් වේ (solidification). මෙම ඝන වූ තෙල් තට්ටු නල බිත්තිවල ඇලී පවතින අතර, පසුව නළය හරහා යන කුඩාම ආහාර කැබලි පවා එහි ඇලී තැන්පත් වේ. මෙය කාලයත් සමඟ විශාල ඝන තට්ටුවක් (fatberg) බවට පත් වී සම්පූර්ණ නල පද්ධතියම අවහිර කරයි. මෙම තත්ත්වය වළක්වා ගැනීමට නම්, පිසූ තෙල් හෝ මේදය කිසිවිටකත් සින්ක් එකට වත් නොකළ යුතුය. තෙල් සහිත භාජන සේදීමට පෙර ඒවා කඩදාසියකින් පිසදා තෙල් ඉවත් කර පසුව සේදීම කළ යුතුය.
සින්ක් පෙරහන නිවැරදිව පිරිසිදු කර නඩත්තු කරන්නේ කෙසේද?
කාලයත් සමඟ සින්ක් පෙරහනේ සිදුරු වටා සබන් සේදුම්, මේදය සහ සියුම් අපද්‍රව්‍ය එකතු වී තුනී පටලයක් (biofilm) නිර්මාණය වේ. මෙය බැක්ටීරියා වර්ධනය වීමට කදිම පරිසරයක් සපයන අතර දුර්ගන්ධයක් ඇති කරයි. සින්ක් පෙරහන පිරිසිදු කිරීම සඳහා පහත දැක්වෙන සරල ක්‍රමවේදය සතියකට වරක්වත් අනුගමනය කරන්න:
- ස්වභාවික පිරිසිදුකාරක භාවිතය: රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් තොරව, පෙරහන මතට බේකින් සෝඩා (sodium bicarbonate) ස්වල්පයක් ඉසින්න. ඉන්පසු ඒ මතට සුදු විනාකිරි (white vinegar) වත් කරන්න. මෙහිදී සිදුවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව මඟින් සිදුරු තුළ ඇති කුණු බුරුල් කර හරියි.
- ඔක්සිජන් බ්ලීච් සත්කාරය: පෙරහන වඩාත් පැහැපත් කිරීමට සහ විෂබීජ නාශනය කිරීමට, උණුසුම් ජලයට ඔක්සිජන් බ්ලීච් (oxygen bleach) කුඩු ස්වල්පයක් දමා පෙරහන එහි විනාඩි 20ක් පමණ ගිල්වා තබන්න. ඉන්පසු මෘදු බුරුසුවකින් අතුල්ලා පිරිසිදු කරන්න.
- උණු වතුර භාවිතය: පිරිසිදු කර අවසන් වූ පසු, නල පද්ධතිය පිරිසිදු කිරීමට උණු වතුර ලීටරයක් පමණ සින්ක් එකට වත් කරන්න. මෙමගින් නල බිත්තිවල රැඳී තිබිය හැකි සුළු තෙල් කොටස් දියකර හැරේ.
නිරෝගී ජලාපවහන පද්ධතියක් සඳහා කෙටි පිරික්සුම් ලැයිස්තුව
- කිසිවිටකත් පෙරහන රහිතව සින්ක් එක භාවිතා නොකරන්න.
- නල පද්ධතිය පිරිසිදු කිරීමට සැර ඇසිඩ් වර්ග භාවිතයෙන් වළකින්න, මන්ද ඒවායින් ප්ලාස්ටික් නල හෝ ලෝහ කොටස් දියවී යා හැකිය.
- සෑම ආහාර පිසීමකින් සහ සේදීමකින් පසුවම පෙරහන පිරිසිදු කරන්න.
- පෙරහනේ සිදුරු විශාල වී හෝ හානි වී ඇත්නම් වහාම අලුත් පෙරහනක් ආදේශ කරන්න.
