පිඟන් සෝදන යන්ත්රයක සේදීමේ ක්රියාවලිය සාර්ථක වීමට නම් භාජනවල ස්වභාවය මෙන්ම භාවිතා කරන ජලයේ රසායනික සංයුතිය පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළ යුතුය. විශේෂයෙන්ම ජලයේ තදභාවය, එනම් එහි අඩංගු ඛනිජ ලවණ ප්රමාණය, සේදුම් පෙතිවල ඇති රසායනික ද්රව්ය ක්රියා කරන ආකාරය කෙරෙහි සෘජුවම බලපායි.
ජලයේ තදභාවය සහ සේදුම් රසායන විද්යාව
ජලයේ තදභාවය තීරණය වන්නේ එහි දිය වී ඇති කැල්සියම් (Ca2+) සහ මැග්නීසියම් (Mg2+) අයන සාන්ද්රණය මතය. මෙම අයන ඉහළ මට්ටමක පවතින විට එය තද ජලය (Hard water) ලෙස හඳුන්වන අතර, අඩු මට්ටමක පවතින විට එය මෘදු ජලය (Soft water) ලෙස හැඳින්වේ. තද ජලයේ ඇති ඛනිජ ලවණ සේදුම් පෙතිවල අඩංගු සර්ෆැක්ටන්ට් (surfactants) සමඟ පහසුවෙන් ප්රතික්රියා කර සබන් කහට හෝ අද්රාව්ය අවක්ෂේප සාදයි. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස පෙණ ගැන්වීම අඩු වන අතර, සේදීමෙන් පසුවද පිඟන් භාජන මත සුදු පැහැති පැල්ලම් හෝ තට්ටු ඉතිරි වේ. මීට වෙනස්ව, මෘදු ජලයේදී සේදුම් ද්රව්ය ඉතා වේගයෙන් දියවන අතර අධික ලෙස ක්රියාකාරී වේ. නමුත් එහිදී නිවැරදි රසායනික සමතුලිතතාවය නොමැති වුවහොත් වීදුරු භාජනවල මතුපිට ක්ෂය වීමේ (glass corrosion) අවදානමක් පවතී.
තද ජලය සඳහා සුදුසු පෙති වල අඩංගු රසායනික සංයුතිය
තද ජලය සහිත ප්රදේශවලදී පිඟන් සෝදන පෙති වල ප්රධාන කාර්යය වන්නේ ජලය මෘදු කිරීම සහ ඛනිජ ලවණ මඟින් සිදුවන බාධා වැළැක්වීමයි. මේ සඳහා උසස් තත්ත්වයේ පෙති වල පහත සඳහන් සක්රීය ද්රව්ය අඩංගු විය යුතුය:
- කීලේටින් කාරක (Chelating Agents): පොස්ෆොනේට් (phosphonates), පොලිකාබොක්සිලේට් (polycarboxylates) හෝ සෝඩියම් ග්ලූටමේට් ඩයසිටේට් වැනි පරිසර හිතකාමී ද්රව්ය මඟින් කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් අයන තදින් බැඳ තබා ගනී. එමඟින් ඛනිජ ලවණ මතුපිට තැන්පත් වීම වළක්වයි.
- ක්ෂාරීය කාරක (Alkaline Agents): සෝඩියම් කාබනේට් (sodium carbonate) සහ සෝඩියම් සිලිකේට් (sodium silicate) මඟින් සේදීමේ ද්රාවණයේ pH අගය ඉහළ නංවයි. මෙය මේද සහ ප්රෝටීන දිය කිරීමට මෙන්ම තද ජලයේ බලපෑම අවම කිරීමට අත්යවශ්ය වේ.
- ඔක්සිජන් මත පදනම් වූ විරංජක (Oxygen-based Bleach): සෝඩියම් පර්කාබනේට් (sodium percarbonate) වැනි ද්රව්ය සෙල්සියස් අංශක 50 ට වඩා වැඩි උෂ්ණත්වයකදී සක්රීය ඔක්සිජන් මුදා හරිමින් තේ, කෝපි සහ වර්ණක සහිත පැල්ලම් ඔක්සිකරණය කර ඉවත් කරයි.
මෘදු ජලය සඳහා පෙති තෝරාගැනීම සහ වීදුරු ආරක්ෂණය
මෘදු ජලයේදී ඛනිජ ලවණවල බාධාවක් නොමැති බැවින් රසායනික ක්රියාවලිය ඉතා වේගවත්ය. කෙසේ වෙතත්, අධික ක්ෂාරීයතාවය නිසා වීදුරු භාජනවල ඇති සිලිකේට් ස්ථරය දියවී යාමට පටන් ගත හැකිය. මෙයට පිළියමක් ලෙස මෘදු ජලය සඳහා භාවිතා කරන පෙති වල පහත ලක්ෂණ තිබිය යුතුය:
- එන්සයිම තාක්ෂණය (Enzymatic Action): ඇමයිලේස් (amylase) සහ ප්රෝටියේස් (protease) වැනි එන්සයිම මඟින් පිෂ්ඨය සහ ප්රෝටීන් අඩංගු ආහාර කොටස් ඉතා සියුම් ලෙස බිඳ දමයි. මේවා ක්රියාත්මක වීමට අධික ක්ෂාරීයතාවයක් අවශ්ය නොවන බැවින් භාජනවලට වන හානිය අවම වේ.
- වීදුරු ආරක්ෂණ සංයෝග (Glass Protectors): සින්ක් සල්ෆේට් වැනි විශේෂිත ලෝහ ලවණ අඩංගු පෙති මඟින් වීදුරු මතුපිට ආරක්ෂිත ස්ථරයක් සාදයි. මෙය වීදුරු නොපැහැදිලි වීම (cloudiness) වළක්වයි.
භෞතික ස්වභාවය සහ ද්රාව්යතාවය
සේදුම් පෙත්තක ඇති ස්ථර (layers) හෝ කුටීර (compartments) එහි කාර්යක්ෂමතාවය තීරණය කරන තවත් ප්රධාන සාධකයකි. බහු-අවධි පෙති (multi-phase tablets) වල කුඩු සහ ජෙල් (gel) කොටස් වෙන වෙනම පවතී. මෙහිදී කුඩු කොටස මුලින්ම දියවී ජලයේ තදභාවය පාලනය කරන අතර, ජෙල් කොටස පසුව දියවී දීප්තිය ලබා දෙන රින්ස් ඒඩ් (rinse aid) කාරක මුදා හරී. උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 55 ට වඩා අඩු කෙටි සේදුම් වාර (eco/rapid cycles) සඳහා ඉක්මනින් දියවන, තුනී පටලයකින් ආවරණය වූ පෙති වඩාත් සුදුසු වේ. පිඟන් සෝදන යන්ත්රයේ ලුණු ටැංකිය නිවැරදිව පිරවීම සහ ජලයේ තදභාවය අනුව යන්ත්රයේ සැකසුම් (settings) සකස් කිරීම මඟින් ඕනෑම පෙති වර්ගයකින් උපරිම ප්රතිඵල ලබාගත හැක.
