අවන් තැටිවල පිළිස්සුණු සීනි පිරිසිදු කරන ආකාරය

අවන් තැටියක පිළිස්සුණු සීනි යනු ඉතාමත් මුරණ්ඩු ලෙස ලෝහ මතුපිට සමඟ බැඳෙන කාබන් අපද්‍රව්‍යයකි. රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සහ උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් නිවැරදිව භාවිත කිරීමෙන් ලෝහයට හානි නොකර මෙම අපද්‍රව්‍ය පහසුවෙන් ඉවත් කරගත හැකිය.

සීනි පිළිස්සීමේ රසායනික ක්‍රියාවලිය සහ ලෝහ මතුපිටට සිදුවන බලපෑම

ඉහළ උෂ්ණත්වයකදී සීනි (සැකරෝස්) තාප දයනයට ලක්වන අතර එමඟින් කැරමලීකරණය සහ අවසානයේදී කාබනීකරණය සිදුවේ. මෙහිදී සීනි අණුවල ඇති ජලය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත්වී, ඉතා තද වීදුරු වැනි කාබන් බහු අවයවයක් (carbon polymer) නිර්මාණය වේ. මෙම කාබන් ස්ථරය ලෝහ තැටියේ ස්ඵටික දැලිස සමඟ තදින් බැඳෙන බැවින් එය සාමාන්‍ය සීරීමෙන් පමණක් ඉවත් කිරීම අතිශයින්ම අපහසුය. විශේෂයෙන්ම නොන්-ස්ටික් (non-stick) ආලේපන සහිත තැටිවලට මෙවැනි තද සීරීම් නිසා ස්ථිර හානි සිදුවිය හැකිය. එබැවින් ලෝහයට හෝ ආලේපනයට හානි නොකර මෙය ඉවත් කිරීමට නම්, මෙම කාබන් බැඳීම් රසායනික ක්‍රියාවලීන් මඟින් ලිහිල් කළ යුතුය.

තාපය සහ සජලනය මගින් බැඳීම් බිඳ හෙලීම

කාබනීකෘත සීනි ජලභීතික (hydrophobic) ගුණ පෙන්වන බැවින් සාමාන්‍ය සීනි මෙන් සීතල ජලයේ පහසුවෙන් දිය නොවේ. මෙහිදී ජල අණු කාබන් ස්ථරය තුළට විනිවිද යාමට නම් ඉහළ උෂ්ණත්වයක් අවශ්‍ය වේ. නටන උණු වතුර භාවිත කිරීමෙන් කාබන් ව්‍යුහය ප්‍රසාරණය වන අතර, ජල අණුවලට එහි අභ්‍යන්තරයට ගමන් කර බැඳීම් ලිහිල් කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ. මෙම ක්‍රියාවලිය තවදුරටත් සක්‍රීය කිරීම සඳහා සෝඩියම් බයිකාබනේට් (බේකින් සෝඩා) එකතු කළ හැකිය. සෝඩියම් බයිකාබනේට් මඟින් සාදන මෘදු භෂ්මීය පරිසරය මඟින් කාබනික එස්ටර බැඳීම් ජලවිච්ඡේදනය (hydrolysis) කර ඒවා ද්‍රාව්‍ය තත්ත්වයට පත් කරයි. මෙය ලෝහ මතුපිට ආරක්ෂා කරමින් අපද්‍රව්‍ය ලිහිල් කිරීමට ඇති සාර්ථකම ක්‍රමයකි.

සෝඩියම් බයිකාබනේට් සහ ඇසිටික් අම්ලයේ භෞතික යාන්ත්‍රණය

සෝඩියම් බයිකාබනේට් සහ දුර්වල අම්ලයක් වන ඇසිටික් අම්ලය (විනාකිරි) එකිනෙක මිශ්‍ර වූ විට ප්‍රබල අම්ල-භෂ්ම ප්‍රතික්‍රියාවක් සිදුවේ. මෙම ප්‍රතික්‍රියාවේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සෝඩියම් ඇසිටේට්, ජලය සහ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව නිපදවනු ලැබේ. මෙහිදී වේගයෙන් නිදහස් වන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායු බුබුළු මඟින් ඇතිවන ක්ෂුද්‍ර යාන්ත්‍රික බලය (micro-effervescence) මඟින් ලෝහ මතුපිට සහ තද සීනි ස්ථරය අතර ඇති බැඳීම භෞතිකව බිඳ දමයි. මෙමඟින් ලෝහය සීරීමකින් තොරව, සීනි අංශු මතුපිටින් ගැලවී යාමට සැලැස්වේ. මෙම රසායනික ක්‍රියාවලිය කිසිදු විෂ සහිත වායුවක් පිට නොකරන බැවින් මුළුතැන්ගෙයට සම්පූර්ණයෙන්ම ආරක්ෂිත වේ.

මතුපිට ද්‍රව්‍යය අනුව පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රමවේද වෙනස් කිරීම

සියලුම අවන් තැටි එකම ද්‍රව්‍යයකින් සාදා නොමැති බැවින්, ඒවායේ මතුපිට ද්‍රව්‍යය අනුව පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රම තරමක් වෙනස් විය යුතුය. මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) තැටි සඳහා මෙම බේකින් සෝඩා සහ විනාකිරි ක්‍රමය ඉතාමත් ආරක්ෂිත වේ. නමුත් ඇලුමිනියම් (aluminum) තැටි පිරිසිදු කිරීමේදී වැඩි වේලාවක් භෂ්මීය හෝ අම්ල ද්‍රාවණ මතුපිට තැබීමෙන් ඇලුමිනියම් මතුපිට පැහැය වෙනස් විය හැකිය. එබැවින් ඇලුමිනියම් තැටි සඳහා මෙම රසායනික මිශ්‍රණය ස්පර්ශ කර තැබීමේ කාලය මිනිත්තු 10-15 කට සීමා කළ යුතුය. නොන්-ස්ටික් (non-stick) ආලේපිත තැටි සඳහා කිසිදු සීරීමක් සිදු නොවන පරිදි ඉතාමත් මෘදු මයික්‍රෝෆයිබර් රෙදි කඩක් පමණක් භාවිත කළ යුතුය.

පියවරෙන් පියවර පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රමවේදය

පිළිස්සුණු සීනි ඉවත් කිරීම සඳහා පහත සඳහන් විද්‍යාත්මක පියවර අනුගමනය කරන්න:

• පළමු පියවර: තැටියේ ඇති ලිහිල් අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කර, මුළු තැටියම සහ පිළිස්සුණු ප්‍රදේශ සම්පූර්ණයෙන්ම වැසෙන සේ නටන උණු වතුර වත් කරන්න.
• දෙවන පියවර: එම උණු වතුරට සෝඩියම් බයිකාබනේට් කුඩු මේස හැඳි දෙකක් හෝ තුනක් ඒකාකාරීව ඉසින්න. මිනිත්තු 30ක් පමණ එය ක්‍රියා කිරීමට ඉඩ හරින්න. මෙම කාලය තුළ උණු වතුර මගින් සීනි තට්ටුව ක්‍රමයෙන් සජලනය වී මෘදු වේ.
• තෙවන පියවර: තැටියේ ඇති ජලය ඉවත් කර, තවමත් ඉතිරිව ඇති තද කොටස් මත සෝඩියම් බයිකාබනේට් සහ ජලය ස්වල්පයක් මිශ්‍ර කර සාදාගත් උකු පේස්ට් එකක් ආලේප කරන්න.
• සිව්වන පියවර: එම පේස්ට් එක මතට විනාකිරි ස්වල්පයක් ඉසින්න. ඇතිවන බුබුළු දැමීමේ ක්‍රියාවලිය අවසන් වනතුරු මිනිත්තු 10ක් පමණ රැඳී සිටින්න.
• පස්වන පියවර: ලී හැන්දක්, සිලිකොන් ස්පටුලාවක් හෝ මෘදු ප්ලාස්ටික් සීරීමක් (scraper) භාවිතයෙන් මෘදු වූ සීනි තට්ටුව සෙමින් ඉවත් කරන්න. කිසිවිටකත් කම්බි පන්දු (steel wool) හෝ ලෝහමය උපකරණ භාවිත නොකරන්න. මන්ද ඒවා මඟින් ලෝහ මතුපිට සීරීමට ලක්වී මලකඩ කෑමේ අවදානම වැඩිවේ.

දිගුකාලීන රැකවරණය සහ වැළැක්වීමේ පියවර

අවන් තැටිවල සීනි පිළිස්සීම වළක්වා ගැනීමෙන් ඔබේ කාලය සහ ශ්‍රමය ඉතිරි කරගත හැකිය. ඒ සඳහා පිළිස්සීමට පෙර සැමවිටම උසස් තත්ත්වයේ තෙල් කොළයක් (parchment paper) හෝ සිලිකොන් පිරිසිදු කිරීමේ මැට් එකක් භාවිත කරන්න. එමඟින් සීනි සෘජුවම ලෝහය සමඟ ස්පර්ශ වීම වළක්වයි. තවද, පිළිස්සීමක් සිදු වූ වහාම තැටිය සිසිල් වීමට පෙර උණු වතුරෙන් පොඟවා තැබීමෙන් පිරිසිදු කිරීමේ කාර්යය ඉතා පහසු වන අතර ලෝහයේ දිගුකාලීන පැවැත්ම තහවුරු වේ.