පිඟන් සෝදන යන්ත්‍රයක ක්‍රියාකාරීත්වය උපරිම මට්ටමක තබා ගැනීමට සහ එහි ආයු කාලය වැඩි කර ගැනීමට එහි අභ්‍යන්තරය නිසි ලෙස පිරිසිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. කාලයත් සමඟ යන්ත්‍රය තුළ තැන්පත් වන හුණුගල්, මේදය සහ ආහාර කොටස් ඉවත් කිරීමට විශේෂිත පිරිසිදුකාරක ක්‍රියා කරන ආකාරය සහ ඒවා නිවැරදිව භාවිතා කරන ආකාරය මෙමඟින් විද්‍යාත්මකව විස්තර කෙරේ.
පිඟන් සෝදන යන්ත්‍ර පිරිසිදුකාරක ක්‍රියා කරන රසායනික මූලධර්ම
පිඟන් සෝදන යන්ත්‍ර සඳහා භාවිතා කරන පිරිසිදුකාරක සාමාන්‍ය සබන් වර්ගවලට වඩා බෙහෙවින් වෙනස්ය. ඒවා සකස් කර ඇත්තේ යන්ත්‍රය තුළ ඇති දැඩි ඛනිජ තැන්පතු සහ ලිපිඩ (තෙල්) කාණ්ඩ සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කළ හැකි විශේෂිත රසායනික සංයෝගවලිනි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් ක්‍රියාකාරී සංඝටක දෙකක් දැකගත හැකිය: කාබනික අම්ල සහ පෘෂ්ඨීය සක්‍රියකාරක (surfactants).
දැඩි ජලය (hard water) භාවිතය නිසා යන්ත්‍රයේ උණුසුම්කාරක මූලද්‍රව්‍ය (heating elements) සහ අභ්‍යන්තර බිත්ති මත කැල්සියම් කාබනේට් (calcium carbonate) සහ මැග්නීසියම් ලවණ තැන්පත් වේ. මෙම ඛනිජ තැන්පතු ඉවත් කිරීම සඳහා පිරිසිදුකාරකවල අඩංගු සිට්‍රික් ඇසිඩ් (citric acid) හෝ ලැක්ටික් ඇසිඩ් (lactic acid) වැනි කාබනික අම්ල උපකාරී වේ. මෙම අම්ල මඟින් කැල්සියම් කාබනේට් දියකර හැරිය හැකි ද්‍රාව්‍ය ලවණ බවට පත් කරයි. මෙම ක්‍රියාවලියේදී සිදුවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව මඟින් කැල්සියම් අයන ජලයේ ද්‍රාව්‍ය තත්ත්වයට පත් කරන අතර, එමඟින් තදින් බැඳී තිබූ හුණුගල් තට්ටුව සම්පූර්ණයෙන්ම දියවී යන්ත්‍රයෙන් ඉවත් වී යයි.
තෙල් සහ මේද කොටස් ඉවත් කිරීමේ රසායනය
පිඟන්වලින් ඉවත් වන මේදය සහ තෙල් වර්ග ජලයේ දිය නොවන බැවින්, ඒවා යන්ත්‍රයේ නල පද්ධතිය, ජල පොම්පය සහ පෙරහන් (filters) තුළ තැන්පත් වේ. පිරිසිදුකාරකවල අඩංගු පෘෂ්ඨීය සක්‍රියකාරක මඟින් මෙම නොබැඳි මේද අංශු වට කර ඒවා ජලය සමඟ මිශ්‍ර විය හැකි ඉමල්ෂන් (emulsion) එකක් බවට පත් කරයි. මෙම ක්‍රියාවලියේදී පෘෂ්ඨීය සක්‍රියකාරක අණුවල ඇති ජලකාමී (hydrophilic) සහ ජලභීතික (hydrophobic) කොටස් දෙක උපකාරී වේ.
ජලභීතික කොටස තෙල් අංශුවට සම්බන්ධ වන අතර, ජලකාමී කොටස ජලය දෙසට යොමු වේ. මෙමඟින් ජල ප්‍රවාහය සමඟ තෙල් අංශු පහසුවෙන් ගසාගෙන යාමට ඉඩ සලසයි. මීට අමතරව, සමහර පිරිසිදුකාරකවල අඩංගු එන්සයිම (enzymes) මඟින් ප්‍රෝටීන් සහ පිෂ්ඨය වැනි කාබනික අපද්‍රව්‍ය දිරාපත් කර ඉවත් කිරීමට දායක වේ. මෙලෙස රසායනික ක්‍රියාවලීන් කිහිපයක් එකවර සිදුවීමෙන් යන්ත්‍රයේ අභ්‍යන්තර නල පද්ධතිය පිරිසිදු වේ.
පිඟන් සෝදන යන්ත්‍ර පිරිසිදුකාරකයක් භාවිතා කළ යුත්තේ කවදාද?
යන්ත්‍රයේ කාර්යක්ෂමතාව අඩු වන විට සහ සෝදන ලද පිඟන් භාණ්ඩවල අඳුරු ස්වභාවයක් හෝ සුදු පැහැති ලප මතු වන විට පිරිසිදුකාරකයක් භාවිත කිරීම සුදුසුය. සාමාන්‍යයෙන් පහත සඳහන් ලක්ෂණ මතු වූ විට වහාම පිරිසිදු කිරීමක් සිදු කළ යුතුය:
- අප්‍රසන්න ගන්ධය: යන්ත්‍රය තුළ බැක්ටීරියා හෝ දිලීර වර්ධනය වීම නිසා සහ රැඳී ඇති මේද කොටස් නරක් වීම නිසා දුර්ගන්ධයක් ඇති විය හැකිය. පිරිසිදුකාරකවල ඇති ක්ෂුද්‍ර ජීවී නාශක ගුණ මෙම දුර්ගන්ධය නැති කරයි.
- පිඟන් නිසි ලෙස පිරිසිදු නොවීම: ජල විදින සිදුරු (spray arms) හුණුගල් නිසා අවහිර වූ විට ජල පීඩනය අඩු වන අතර, එමඟින් පිඟන් පිරිසිදු කිරීමේ හැකියාව බිඳ වැටේ.
- යන්ත්‍රයේ අභ්‍යන්තරය අවපැහැ ගැන්වීම: මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) මතුපිට මත සුදු පැහැති තට්ටුවක් හෝ මැද දුඹුරු පැහැති ලප ඇති වීම හුණුගල් තැන්පතුවල මූලික ලක්ෂණයකි.
පිරිසිදු කිරීමට පෙර අනුගමනය කළ යුතු පියවර සහ නිවැරදි උෂ්ණත්වය
පිරිසිදුකාරකය යෙදීමට පෙර යන්ත්‍රයේ පහළ ඇති පෙරහන (filter) අතින් ගලවා එහි රැඳී ඇති විශාල ආහාර කොටස් පිරිසිදු කළ යුතුය. මෙය රසායනික පිරිසිදුකාරකයේ කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කිරීමට උපකාරී වේ. ඉන්පසු පිරිසිදුකාරක බෝතලය එහි උපදෙස් පරිදි යන්ත්‍රය තුළ රඳවා තැබිය යුතුය.
රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවල වේගය උෂ්ණත්වය මත බෙහෙවින් රඳා පවතී. පිඟන් සෝදන යන්ත්‍ර පිරිසිදුකාරකයක් භාවිතා කිරීමේදී යන්ත්‍රය අවම වශයෙන් සෙල්සියස් අංශක 60 ත් 65 ත් අතර (60°C - 65°C) ඉහළ උෂ්ණත්ව චක්‍රයක (intensive cycle) ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය. ඉහළ උෂ්ණත්වය මඟින් තෙල් සහ මේද ද්‍රව බවට පත් කරන අතර, අම්ල සහ පෘෂ්ඨීය සක්‍රියකාරකවල ක්‍රියාකාරීත්වය තීව්‍ර කරයි. එමෙන්ම මෙමඟින් රසායනික ද්‍රව්‍ය සම්පූර්ණයෙන්ම දියවී ක්‍රියාත්මක වීමට අවශ්‍ය පසුබිම සකසයි.
යන්ත්‍රයේ ක්‍රියාකාරී ආයු කාලය දීර්ඝ කර ගැනීම
පිඟන් සෝදන යන්ත්‍රයක් යනු දිගුකාලීන ආයෝජනයකි. රසායනික පිරිසිදුකාරක නිසි පරිදි භාවිත කිරීමෙන් එහි අභ්‍යන්තර නල, ජල පොම්පය සහ රබර් සීල් (rubber seals) වල නම්‍යශීලී බව ආරක්ෂා වේ. කාලයත් සමඟ අම්ල මඟින් රබර් කොටස් ඛාදනය නොවන පරිදි, පිරිසිදුකාරක නිවැරදි සාන්ද්‍රණයකින් යුතුව නිපදවා ඇත. එම නිසා නිවසේදීම සාදන අහිතකර රසායනික ද්‍රව්‍ය වෙනුවට විද්‍යාත්මකව පරීක්ෂා කරන ලද පිරිසිදුකාරක භාවිතා කිරීම වඩාත් ආරක්ෂිත වේ.
නිතිපතා නඩත්තු කිරීමේ වාසි සහ උපදෙස්
මාස එකක හෝ දෙකක කාලයකට වරක් මෙලෙස පිරිසිදු කිරීමක් සිදු කිරීමෙන් යන්ත්‍රයේ විද්‍යුත් තාපකය (heating element) මත බැඳෙන හුණුගල් ප්‍රමාණය අවම වේ. හුණුගල් තට්ටුවක් පැවතීම නිසා defiance තාපය ජලයට ගමන් කිරීමට වැඩි ශක්තියක් අවශ්‍ය වන අතර, එය විදුලි පරිභෝජනය ඉහළ යාමට හේතු වේ. එම නිසා, නිසි නඩත්තුව මඟින් බලශක්තිය ඉතිරි කර ගැනීමට මෙන්ම අනවශ්‍ය බිඳවැටීම් වළක්වා ගැනීමට ද හැකියාව ලැබේ.
