භාජනයක් කරවීම මුළුතැන්ගෙයි බහුලව සිදුවන ගැටලුවක් වන අතර, එය පිරිසිදු කිරීම සඳහා යකඩ කම්බි කූරක් භාවිත කිරීමෙන් භාජනයේ මතුපිට සීරීමට ලක්විය හැක. මෙහිදී රසායනික හා භෞතික විද්‍යාත්මක මූලධර්ම භාවිත කරමින් භාජනයට හානි නොකර පහසුවෙන් කරකු වූ කොටස් ඉවත් කරගැනීමට ක්‍රම කිහිපයක් පවතී.
කරකු වීම පිටුපස ඇති රසායන විද්‍යාව
ආහාරවල අඩංගු ප්‍රෝටීන සහ කාබෝහයිඩ්‍රේට් අධික උෂ්ණත්වයකට ලක් වූ විට, ඒවා ලෝහ මතුපිට සමඟ ශක්තිමත් රසායනික බන්ධන සාදයි. මෙම ක්‍රියාවලිය කාබනීකරණය ලෙස හඳුන්වයි. යකඩ කම්බි කූරක් මගින් මෙම බන්ධන බලහත්කාරයෙන් බිඳ දැමීමට උත්සාහ කිරීමේදී, විශේෂයෙන්ම මල නොබැඳෙන වානේ භාජනවල ඇති ආරක්ෂිත ක්‍රෝමියම් ඔක්සයිඩ් ස්ථරය විනාශ වේ. මේ නිසා භාජනය මලකඩ කෑමට ඇති ඉඩකඩ වැඩි වේ. එබැවින්, භාජනයේ මතුපිට ආරක්ෂා කරමින් පිරිසිදු කිරීමට නම් මෙම රසායනික බන්ධන ලිහිල් කළ යුතුය.
සෝඩියම් බයිකාබනේට් සහ තාපය භාවිත කිරීම
සෝඩියම් බයිකාබනේට් යනු මෘදු ක්ෂාරීය ද්‍රව්‍යයක් වන අතර එය අම්ලමය කාබනික පැල්ලම් බිඳ දැමීමට උපකාරී වේ. මෙම ක්‍රමයේදී සෝඩියම් බයිකාබනේට්වල රසායනික ගුණ මෙන්ම තාපයද ඒකාබද්ධව ක්‍රියා කරයි:
- පළමුව කරකු වූ භාජනයට වතුර ස්වල්පයක් දමා එයට සෝඩියම් බයිකාබනේට් මේස හැඳි දෙකක් හෝ තුනක් එකතු කරන්න.
- මෙම මිශ්‍රණය ලිප තබා විනාඩි 10-15ක් පමණ සෙමින් උණුසුම් වීමට හරින්න.
- තාපය මගින් ජල අණු වල චාලක ශක්තිය වැඩි කරන අතර, සෝඩියම් බයිකාබනේට් මගින් කාබන් බැඳීම් ලිහිල් කරයි. මෙහිදී ජලය උතුරන විට කාබන් තට්ටුව ක්‍රමයෙන් ගැලවී යාමට පටන් ගනී.
- මිශ්‍රණය නිවුණු පසු මෘදු ස්පොන්ජ් එකක් හෝ ලී හැන්දක් භාවිතයෙන් ගැලවුණු කොටස් පහසුවෙන් ඉවත් කළ හැක.
ලෙමන් සහ සිට්‍රික් අම්ලයේ ක්‍රියාකාරීත්වය
කරකු වූ ආහාර කොටස් ඉවත් කිරීම සඳහා ස්වාභාවික සිට්‍රික් අම්ලය ඉතා ප්‍රබල ලෙස ක්‍රියා කරයි. අම්ල මගින් කාබනීකරණය වූ ප්‍රෝටීන බන්ධන දියකර හැරීමට උදවු වේ. මෙහිදී ලෙමන් ගෙඩියක් දෙකට කපා හෝ සිට්‍රික් අම්ල කුඩු භාවිත කළ හැක. භාජනයට වතුර පුරවා ලෙමන් කැබලි කිහිපයක් දමා තැම්බීමෙන් අම්ලය ජලය පුරා ව්‍යාප්ත වී ක්‍රියාකාරී වේ. මෙමගින් ලෝහ මතුපිටට හානියක් නොවන පරිදි පරණ වූ කරකු තට්ටු පවා ලිහිල් වේ. මෙය පිඟන් මැටි හෝ එනමල් ආලේපිත භාජන සඳහා වඩාත් සුදුසු ක්‍රමයකි.
ඔක්සිජන් බ්ලීච් මගින් ගැඹුරට පිරිසිදු කිරීම
ඉතා තදින් කරකු වී ඇති අවස්ථාවලදී ක්‍රියාකාරී ඔක්සිජන් අඩංගු ඔක්සිජන් බ්ලීච් භාවිත කළ හැක. මෙහිදී සිදුවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව පහත පරිදි වේ:
- භාජනයට උණුසුම් ජලය පුරවා ඔක්සිජන් බ්ලීච් කුඩු ස්වල්පයක් එක් කරන්න.
- ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීමේදී සෝඩියම් පර්කාබනේට් මගින් හයිඩ්‍රජන් පෙරොක්සයිඩ් සහ සෝඩියම් කාබනේට් නිදහස් කරයි.
- මෙහිදී නිදහස් වන සක්‍රීය ඔක්සිජන් බුබුළු මගින් ලෝහ මතුපිට බැඳී ඇති තද කාබන් අංශු භෞතිකව ඉහළට ඔසවා තල්ලු කරයි.
- පැය කිහිපයක් මෙය තැබීමෙන් පසුව, කිසිදු වෙහෙසකින් තොරව සාමාන්‍ය සේදුම් දියරයක් යොදා භාජනය පිරිසිදු කරගත හැක.
තාප කම්පන ක්‍රමය
භෞතික විද්‍යාත්මක මූලධර්මයක් වන තාප ප්‍රසාරණය සහ සංකෝචනය භාවිත කරමින්ද කරකු වූ කොටස් ඉවත් කළ හැක. භාජනයක් රත් වූ විට එහි ලෝහය සුළු වශයෙන් ප්‍රසාරණය වේ. මෙම අවස්ථාවේදී හදිසියේම සීතල ජලය එකතු කළහොත්, ලෝහය වේගයෙන් සංකෝචනය වන නමුත් කරකු වූ කාබන් තට්ටුව එම වේගයෙන් සංකෝචනය නොවේ. මෙම අසමාන සංකෝචනය හේතුවෙන් කාබන් තට්ටුව ලෝහයෙන් මිදී වෙන් වේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම ක්‍රමය ඝනකම් වාත්තු යකඩ හෝ මල නොබැඳෙන වානේ භාජන සඳහා පමණක් භාවිත කළ යුතු අතර, සිහින් හෝ වීදුරු භාජන සඳහා භාවිත නොකළ යුතුය.
PH අගය සහ ප්‍රෝටීන ව්‍යුහය වෙනස් කිරීම
ආහාරවල අඩංගු ප්‍රෝටීන රත් වන විට ඒවායේ ත්‍රිමාණ ව්‍යුහය බිඳවැටී ලෝහය සමඟ දැඩිව බැඳේ. pH අගය වෙනස් කිරීම මගින් මෙම ප්‍රෝටීන ව්‍යුහයන් නැවත ලිහිල් කළ හැක. සෝඩියම් බයිකාබනේට් මගින් pH අගය ඉහළ නංවන අතර, විනාකිරි හෝ සිට්‍රික් අම්ලය මගින් pH අගය පහළ හෙළයි. මෙම අන්ත දෙකෙන් ඕනෑම එකක් භාවිත කිරීමෙන් ප්‍රෝටීන වල බැඳීම් දුර්වල කළ හැක. වැදගත්ම කරුණ නම්, අම්ල සහ ක්ෂාර එකවර මිශ්‍ර නොකළ යුතුය. මන්ද යත්, ඒවා එකිනෙකා උදාසීන කරමින් ජලය සහ ලුණු සාදන බැවින් පිරිසිදු කිරීමේ ශක්තිය අහිමි වේ. එබැවින් පළමුව ක්ෂාරීය ක්‍රමය හෝ අම්ලික ක්‍රමය වෙන වෙනම අත්හදා බැලිය යුතුය.
භාජන නඩත්තුව සඳහා උපදෙස්
කරකු වූ භාජන පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු ඒවා නැවත භාවිතයට ගැනීමේදී නිසි නඩත්තුවක් අවශ්‍ය වේ. මල නොබැඳෙන වානේ භාජන සේදීමෙන් පසු හොඳින් වියළා තැබීමෙන් ජල ලප ඇතිවීම වළක්වා ගත හැක. පිරිසිදු කිරීමේදී රළු කම්බි කූරු වෙනුවට නයිලෝන් හෝ මෘදු ස්පොන්ජ් පමණක් භාවිත කිරීමට පුරුදු වන්න. මෙමගින් භාජනවල කල්පැවැත්ම මෙන්ම ඒවායේ පෙනුමද දිගුකාලීනව ආරක්ෂා කරගත හැක.
