ශීතකරණය යනු අපගේ නිවෙස්වල ආහාර ද්‍රව්‍ය නැවුම්ව සහ ආරක්ෂිතව තබා ගන්නා ප්‍රධානතම උපකරණය වන බැවින් එහි සනීපාරක්ෂාව උපරිම මට්ටමක පවත්වා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. කෘතිම හා ප්‍රබල රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් තොරව, නිවසේ ඇති සරල ද්‍රව්‍යවල භෞතික හා රසායනික ගුණාංග උපයෝගී කරගනිමින් ශීතකරණයක් ක්‍රමානුකූලව පිරිසිදු කරන ආකාරය සහ දුර්ගන්ධයන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරන ආකාරය මෙම ලිපියෙන් පැහැදිලි කෙරේ.
1. තාප කම්පනය වළක්වා ගැනීම සහ සූදානම් වීම
පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කිරීමට පෙර ශීතකරණයේ විදුලි සැපයුම විසන්ධි කර සියලුම ආහාර ද්‍රව්‍ය ඉවත් කළ යුතුය. මෙහිදී භෞතික විද්‍යාත්මක නියමයන්ට අනුව ඉතා වැදගත් පියවරක් වන්නේ ශීතකරණය තුළ ඇති වීදුරු රාක්ක සහ ලාච්චු කාමර උෂ්ණත්වයට පත්වීමට ඉඩ හැරීමයි. සීතල වීදුරු මතට කෙලින්ම උණුසුම් ජලය වත් කිරීමෙන් තාප කම්පනය (thermal shock) ඇති වී වීදුරු ඉරිතලා යාමට හෝ බිඳී යාමට ඉඩ ඇත. එබැවින් රාක්ක ස්වභාවිකව උණුසුම් වන තෙක් තබා, ඉන්පසු මඳ උණුසුම් ජලයෙන් සේදීම කළ යුතුය.
2. සෝඩියම් බයිකාබනේට් මගින් දුර්ගන්ධය උදාසීන කිරීම
ශීතකරණ තුළ ඇති වන දුර්ගන්ධයන් බොහොමයක් ආම්ලික හෝ භාෂ්මික සංයෝග නිසා ඇති වේ. සෝඩියම් බයිකාබනේට් (baking soda) යනු උභයගුණී (amphoteric) ද්‍රව්‍යයකි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ එයට ආම්ලික මෙන්ම භාෂ්මික ගන්ධ අණු ද රසායනිකව උදාසීන (neutralize) කිරීමේ හැකියාව ඇති බවයි. සෝඩියම් බයිකාබනේට්වල ඇති රසායනික ව්‍යුහය හේතුවෙන් එය ආම්ලික ගන්ධයන් (උදාහරණයක් ලෙස නරක් වූ කිරිවලින් පිටවන ලැක්ටික් අම්ලය) සහ භාෂ්මික ගන්ධයන් (මළුවලින් නිකුත් වන ඇමීනෝ සංයෝග) සමඟ පහසුවෙන් ප්‍රතික්‍රියා කරයි. මෙමගින් එම වාෂ්පශීලී කාබනික සංයෝග (VOCs) වාෂ්ප නොවන ලවණ බවට පත් කරමින් ගන්ධය සම්පූර්ණයෙන්ම නැති කර දමයි. පිරිසිදු කිරීම සඳහා වතුර ලීටරයකට බේකින් සෝඩා මේස හැඳි දෙකක් මිශ්‍ර කර ද්‍රාවණයක් සාදා ගන්න. මෙම ද්‍රාවණයෙන් ශීතකරණයේ අභ්‍යන්තර බිත්ති සහ රාක්ක පිස දැමීමෙන් දුර්ගන්ධය සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වී යයි.
3. ඇසිටික් අම්ලය භාවිතයෙන් තෙල් සහ බැක්ටීරියා ඉවත් කිරීම
සුදු විනාකිරි වල අඩංගු මෘදු ඇසිටික් අම්ලය (acetic acid) මගින් ශීතකරණයේ ඇති වියළී ගිය කිරි පැල්ලම්, තෙල් සහ අනෙකුත් බැක්ටීරියා පහසුවෙන් දියකර හරියි. ඇසිටික් අම්ලයේ ඇති අඩු pH අගය බැක්ටීරියා සහ දිලීර වල සෛල බිත්ති විනාශ කිරීමට සමත් වන අතර එය ස්වාභාවික විෂබීජ නාශකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. විනාකිරි සහ ජලය 1:1 අනුපාතයට මිශ්‍ර කර ස්ප්‍රේ බෝතලයකට දමා ගන්න. මෙම මිශ්‍රණය මතුපිටට ඉස මයික්‍රෝෆයිබර් (microfiber) රෙදි කැබැල්ලකින් පිස දමන්න. මයික්‍රෝෆයිබර් රෙදි වල ඇති ක්ෂුද්‍ර තන්තු මගින් මතුපිට ඇති අපිරිසිදු ද්‍රව්‍ය කේශාකර්ෂණ ක්‍රියාවලිය (capillary action) මගින් හොඳින් උරා ගනී. පිරිසිදු කිරීමේදී ඉහළ සිට පහළට (top-to-bottom) පිස දැමීමේ ක්‍රමය අනුගමනය කිරීමෙන් ඉවත් කරන ලද අපද්‍රව්‍ය නැවත පිරිසිදු කළ කොටස් මත තැන්පත් වීම වළක්වා ගත හැක. කෙසේ වෙතත්, විනාකිරි සෘජුවම ශීතකරණයේ රබර් මුද්‍රා (gaskets) මත දිගු වේලාවක් තැබීමෙන් වළකින්න, මන්ද අම්ලය මගින් රබර් දිරාපත් විය හැක.
4. රබර් මුද්‍රා ආරක්ෂිතව පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රමවේදය
ශීතකරණයේ දොර වටා ඇති රබර් මුද්‍රා වල කුණු සහ තෙතමනය රැඳී තිබීම නිසා පුස් (mold) ඇතිවීමේ අවදානම වැඩිය. මෙම සංවේදී රබර් කොටස් පිරිසිදු කිරීම සඳහා ප්‍රබල අම්ල හෝ ක්ලෝරීන් අඩංගු ද්‍රව්‍ය කිසිසේත් භාවිතා නොකළ යුතුය. ඒ වෙනුවට, මෘදු සබන් මිශ්‍ර මඳ උණුසුම් ජලය සහ මෘදු දත් බුරුසුවක් භාවිතා කරන්න. දත් බුරුසුව මගින් රබර් නෙරීම් අතර ඇති කුණු මෘදුව ඉවත් කළ හැකිය. පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු, රබර් කොටස් වියලි රෙදි කැබැල්ලකින් සම්පූර්ණයෙන්ම පිස දමා තෙතමනය ඉවත් කිරීමට වගබලා ගන්න. තෙතමනය ඉතිරි වුවහොත් නැවත පුස් වර්ධනය විය හැක.
5. නිවැරදි වායු සංසරණය සහ ආහාර ගබඩා කිරීම
පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු ආහාර ද්‍රව්‍ය නැවත ඇසිරීමේදී නිවැරදි ක්‍රමවේදයක් අනුගමනය කිරීම වැදගත්ය. වායු සංසරණය (air circulation) නිසි පරිදි සිදු නොවන විට උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් නිසා ආහාර ඉක්මනින් නරක් වී ගන්ධයන් ඇති විය හැක. වීදුරු බඳුන්වල ආහාර ගබඩා කිරීම වඩාත් සනීපාරක්ෂක වන අතර, එමගින් ප්ලාස්ටික් බඳුන් මෙන් ගන්ධයන් උරා ගැනීම සිදු නොවේ. එසේම, ශීතකරණයේ පිටුපස ඇති වායු සිදුරු (vents) අවහිර නොවන සේ ආහාර ඇසිරීමට වගබලා ගන්න. මෙය ශීතකරණයේ කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීමට මෙන්ම බැක්ටීරියා වර්ධනය පාලනය කිරීමට උපකාරී වේ.
