පිළිස්සුණු ආහාර සහිත භාජනයක් පිරිසිදු කිරීම අපහසු කාර්යයක් ලෙස පෙනුනද, නිවැරදි ගෘහස්ථ රසායන විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය භාවිතයෙන් ලෝහයට හානි නොකර එය පහසුවෙන් යථා තත්ත්වයට පත් කළ හැකිය. භාජනයක් අධික ලෙස පිළිස්සුණු විට, සීරීම් වෙනුවට කාබනික සංයෝග බිඳ දැමීමේ ක්‍රමවේදයන් භාවිතා කිරීම මඟින් එහි ආයු කාලය දීර්ඝ කර ගත හැකිය.
භාජනයේ හානිය තක්සේරු කරන්නේ කෙසේද?
පිරිසිදු කිරීමට පෙර, භාජනය නැවත භාවිතයට ගත හැකි මට්ටමක පවතීද යන්න තක්සේරු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. සියලුම පිළිස්සුම් ලප ඉවත් කළ නොහැකි අතර සමහර හානි ස්ථිර විය හැකිය:
- මතුපිට විකෘති වීම (Warping): අධික තාපය හේතුවෙන් භාජනයේ පතුල ඇද වී ඇත්නම්, එය ලිප මත ඒකාකාරව නොතැබෙන අතර තාපය නිසි ලෙස සන්නයනය නොවේ.
- එනමල් හෝ නොඇලෙන ආලේපන (Non-stick coating) ගැලවී යාම: ටෙෆ්ලෝන් හෝ එනමල් ආලේපිත භාජනවල අභ්‍යන්තර ආලේපනය සීරී හෝ ගැලවී ඇත්නම්, ඒවා භාවිතය සෞඛ්‍යයට අහිතකර විය හැකි බැවින් ඉවත දැමිය යුතුය.
- මල නොබැඳෙන වානේවල ගැඹුරු සිදුරු (Pitting): මල නොබැඳෙන වානේ (Stainless steel) භාජනවල ලෝහය පතුලෙන්ම දිරාපත් වී කුඩා සිදුරු සාදා ඇත්නම්, එහි ආරක්ෂිත ක්‍රෝමියම් ඔක්සයිඩ් ස්ථරය ස්ථිරවම විනාශ වී ඇත.
භාජනයේ ව්‍යුහය ශක්තිමත් නම් සහ මතුපිට සීරීම් පමණක් ඇත්නම්, පහත සඳහන් රසායනික ක්‍රමවේදයන් මඟින් එය සම්පූර්ණයෙන්ම පිරිසිදු කර ගත හැකිය.
භෞතික විද්‍යාව: තාප කම්පනය වළක්වා ගැනීම
භාජනයක් පිළිස්සුණු වහාම බොහෝ දෙනා කරන පොදු වැරැද්දක් වන්නේ රත් වූ භාජනයට සීතල වතුර වත් කිරීමයි. මෙය තාප කම්පනය (Thermal shock) ලෙස හඳුන්වයි. ලෝහය රත් වන විට ප්‍රසාරණය වන අතර, එයට එකවරම සීතල වතුර වැදුණු විට වේගයෙන් සංකෝචනය වේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස භාජනයේ පතුල ඇද වීම හෝ එහි ඇති සියුම් ආලේපන ඉරිතලා යාම සිදු විය හැකිය. එම නිසා, පිරිසිදු කිරීමට පෙර භාජනය කාමර උෂ්ණත්වයට පත් වන තෙක් ස්වභාවිකව සිසිල් වීමට ඉඩ හරින්න.
රසායනික ක්‍රියාවලිය: සෝඩියම් බයිකාබනෙට් සහ දුර්වල අම්ල භාවිතය
කාබන් බවට පත් වූ ආහාර කොටස් ඉවත් කිරීම සඳහා ගෘහස්ථ රසායන විද්‍යාව උපයෝගී කර ගත හැකිය. සෝඩියම් බයිකාබනෙට් (Baking soda) යනු මෘදු භෂ්මයක් වන අතර එය කාබන්වල අඩංගු ආම්ලික සංයෝග උදාසීන කිරීමට උපකාරී වේ. එහි ඇති සියුම් කැටිති ස්වභාවය මඟින් මතුපිට සීරීමකින් තොරව යාන්ත්‍රිකව පිරිසිදු කිරීමක් සිදු කරයි.
ක්‍රියා පටිපාටිය:
- පළමුව, භාජනයේ පතුල වැසෙන සේ සෝඩියම් බයිකාබනෙට් කුඩු ස්වල්පයක් විසුරුවා හරින්න.
- එයට ජලය ස්වල්පයක් එකතු කර ඝන පේස්ට් එකක් සාදා ගන්න.
- මෙම මිශ්‍රණය විනාඩි 30ක් පමණ ක්‍රියාත්මක වීමට ඉඩ හරින්න. මෙම කාලය තුළ භෂ්ම මඟින් කාබන් බැඳීම් ලිහිල් කරනු ඇත.
- පසුව මෘදු ස්පොන්ජ් එකක් භාවිතයෙන් වටකුරු චලිතයන් ඔස්සේ මෘදුව අතුල්ලන්න.
දැඩි ලෙස පිළිස්සුණු පැල්ලම් සඳහා තාපය සහ විනාකිරි භාවිතය
ඉතා තදින් බැඳී ඇති පිළිස්සුම් පැල්ලම් සඳහා, ඇසිටික් අම්ලය (විනාකිරි) සහ තාපය ඒකාබද්ධ කිරීම වඩාත් සුදුසු වේ. ඇසිටික් අම්ලය මඟින් ලෝහ මතුපිට ඇති ඛනිජ නිධි සහ තද වූ ප්‍රෝටීන බිඳ දමයි.
පියවරෙන් පියවර උපදෙස්:
භාජනයට ජලය සහ සුදු විනාකිරි සමාන ප්‍රමාණවලින් එකතු කරන්න. මෙම මිශ්‍රණය ලිප මත තබා මද ගින්නේ උණුසුම් වීමට හරින්න. ජලය උතුරන විට, සෝඩියම් බයිකාබනෙට් මේස හැඳි දෙකක් එයට එකතු කරන්න. මෙහිදී ඇති වන රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව මඟින් කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායු බුබුළු නිපදවන අතර, එමඟින් තද වී ඇති පිළිස්සුම් කොටස් යාන්ත්‍රිකව මතුපිටින් ගලවා දමනු ලැබේ. විනාඩි 10ක් පමණ තම්බා ගැනීමෙන් පසු ලිප නිවා දමා, මිශ්‍රණය සිසිල් වීමට හැර මෘදු බුරුසුවකින් පිරිසිදු කරන්න.
දිගුකාලීන නඩත්තුව සඳහා වැදගත් උපදෙස්
පිරිසිදු කිරීමෙන් පසු, මල නොබැඳෙන වානේ භාජන වියළි රෙදි කඩකින් හොඳින් පිසදා තෙතමනය ඉවත් කළ යුතුය. එමඟින් ජලයේ ඇති ඛනිජ ලවණ මඟින් ඇති වන ලප (Water spots) වළක්වා ගත හැකිය. කිසිවිටකත් ක්ලෝරීන් අඩංගු බ්ලීච් වර්ග හෝ අධික සැර අම්ල වර්ග මල නොබැඳෙන වානේ පිරිසිදු කිරීමට භාවිතා නොකරන්න, මන්ද ඒවා මඟින් ලෝහයේ ඇති ආරක්ෂිත ස්ථරය විඛාදනයට ලක් විය හැකිය.
