පිලිස්සුණු ආහාර කොටස් භාජනවල තැන්පත් වූ විට ඒවා ඉවත් කිරීම අපහසු කාර්යයකි. රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සහ භෞතික විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේද නිවැරදිව භාවිත කිරීමෙන් ස්ටේන්ලස් ස්ටීල්, එනමල් සහ සෙරමික් භාජනවලට හානි නොකර ඒවා නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කරගත හැකිය.
ස්ටේන්ලස් ස්ටීල් භාජන සඳහා සෝඩියම් බයිකාබනේට් සහ තාපය භාවිත කිරීම
ස්ටේන්ලස් ස්ටීල් (Stainless Steel) යනු ශක්තිමත් මෙන්ම කල් පවතින ද්‍රව්‍යයකි. කෙසේ වෙතත්, එහි ආහාර පිලිස්සුණු විට, සූරා ඉවත් කිරීමට උත්සාහ කිරීමෙන් මතුපිට සීරීම් ඇති විය හැකිය. මෙහිදී වඩාත් සුදුසු ක්‍රමය වන්නේ සෝඩියම් බයිකාබනේට් (baking soda) සහ ජලය එකතු කර රත් කිරීමයි. සෝඩියම් බයිකාබනේට් යනු මෘදු භෂ්මයක් (mild alkali) වන අතර, එය පිලිස්සුණු ආහාරවල ඇති ආම්ලික කාබනික සංයෝග උදාසීන කිරීමට සහ ඒවායේ බන්ධන ලිහිල් කිරීමට උපකාරී වේ.
පළමුව, භාජනයේ පිලිස්සුණු කොටස් වැසී යන පරිදි ජලය පුරවන්න. ඉන්පසු එයට සෝඩියම් බයිකාබනේට් මේස හැඳි දෙකක් හෝ තුනක් එකතු කරන්න. දැන් භාජනය ලිප තබා ජලය නටන තෙක් රත් කරන්න. ජලය උතුරන විට, තාපය නිසා පිලිස්සුණු කාබන් අංශු ප්‍රසාරණය වන අතර සෝඩියම් බයිකාබනේට් මගින් ඒවා මතුපිටින් ගැලවී යාමට සලස්වයි. මිනිත්තු 10-15 ක් පමණ මඳ ගින්නේ තබා, ලිපෙන් බාගෙන තරමක් නිවෙන්නට හරින්න. පසුව මෘදු ස්පන්ජ් එකක් ආධාරයෙන් පහසුවෙන්ම පිලිස්සුණු කොටස් ඉවත් කරගත හැකිය.
එනමල් භාජන පිරිසිදු කිරීම සහ වීදුරුමය මතුපිට ආරක්ෂා කිරීම
එනමල් (Enamel) යනු ලෝහමය භාජනයක් මත ඇති කරන ලද වීදුරු වැනි ආරක්ෂිත ආලේපනයකි. මෙම මතුපිට ඉතා සිනිඳු වන අතර, රසායනික ද්‍රව්‍යවලට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ඇතත්, යාන්ත්‍රික සීරීම්වලට (mechanical scratches) ඉතා සංවේදී වේ. එබැවින් එනමල් භාජන පිරිසිදු කිරීමේදී කම්බි කූරු හෝ රළු ස්ක්‍රබර් භාවිත කිරීමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකී සිටිය යුතුය.
එනමල් භාජනයක පිලිස්සුණු පැල්ලම් ඉවත් කිරීම සඳහා ඔක්සිජන් බ්ලීච් (oxygen bleach) හෝ මෘදු සබන් ද්‍රාවණයක් භාවිත කළ හැකිය. භාජනයට උණුසුම් ජලය පුරවා, ඔක්සිජන් බ්ලීච් කුඩු ස්වල්පයක් දමා හොඳින් දිය කරන්න. ඔක්සිජන් බ්ලීච් ජලය සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමේදී සක්‍රීය ඔක්සිජන් බුබුළු මුදාහරින අතර, එමගින් පිලිස්සුණු ආහාර කොටස් මතුපිටින් ඉරා දමනු ලැබේ. පැය කිහිපයක් මෙම ද්‍රාවණය භාජනය තුළ තිබෙන්නට හැර, පසුව මෘදු රෙදි කඩකින් පිසදා පිරිසිදු වතුරෙන් සෝදා හරින්න. කිසිවිටකත් උණුසුම් එනමල් භාජනයකට සීතල වතුර වත් නොකරන්න, මන්ද ක්ෂණික උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් (thermal shock) නිසා එහි එනමල් ආලේපනය ඉරිතලා යාමට ඉඩ ඇත.
සෙරමික් භාජනවල පිලිස්සුම් ඉවත් කිරීමේදී භෞතික විද්‍යාත්මක ප්‍රවේශය
සෙරමික් (Ceramic) හෝ සෙරමික් ආලේපිත භාජන ඒවායේ නොඇලෙන සුලු (non-stick) ස්වභාවය නිසා ජනප්‍රියය. නමුත් දැඩි ලෙස පිලිස්සුණු විට, මෙම නොඇලෙන ස්ථරයට හානි නොවන පරිදි පිරිසිදු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. සෙරමික් මතුපිටක් පිරිසිදු කිරීමේ හොඳම ක්‍රමය වන්නේ විනාකිරි (acetic acid) සහ උණුසුම් ජල මිශ්‍රණයයි.
විනාකිරිවල අඩංගු දුර්වල අම්ලය මගින් පිලිස්සුණු ආහාරවල ඇති ඛනිජ සහ ප්‍රෝටීන බන්ධන බිඳ දමනු ලැබේ. භාජනයට විනාකිරි කෝප්ප භාගයක් සහ ජලය එකතු කර මඳ උණුසුම් වන තෙක් රත් කරන්න. සෙරමික් අධික තාපයට සංවේදී විය හැකි බැවින් ජලය නටන තෙක් රත් කිරීම අවශ්‍ය නොවේ. මඳ රස්නය ඇති විට ලිපෙන් බා, ලී හැන්දක් හෝ සිලිකන් හැන්දක් භාවිත කර මෘදු ලෙස පිලිස්සුණු තැන් සූරා ඉවත් කරන්න. ලෝහමය මෙවලම් භාවිත කිරීම සෙරමික් ආලේපනය සදහටම විනාශ කිරීමට හේතු විය හැක.
කාබන්ඩයොක්සයිඩ් බුබුළු මගින් පිලිස්සුණු කොටස් ඉවත් කිරීමේ තාක්ෂණය
භාජනවල පතුලේ තදින් ඇලී ඇති පිලිස්සුම් තට්ටු ඉවත් කිරීමට ඇති තවත් විද්‍යාත්මක ක්‍රමයක් වන්නේ සෝඩියම් බයිකාබනේට් සහ විනාකිරි අතර සිදුවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවයි. අම්ලයක් (විනාකිරි) සහ භෂ්මයක් (සෝඩියම් බයිකාබනේට්) එකිනෙක මිශ්‍ර වූ විට කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වායුව වේගයෙන් මුදා හැරේ. මෙමගින් ඇතිවන පෙණ නැගීම සහ බුබුළු දැමීම භෞතික බලයක් ලෙස ක්‍රියා කර පිලිස්සුණු කොටස් මතුපිටින් ලිහිල් කරයි.
මෙය සිදු කිරීම සඳහා, මුලින්ම වියළි භාජනයේ පතුල වැසෙන සේ සෝඩියම් බයිකාබනේට් කුඩු තට්ටුවක් විසුරුවා හරින්න. ඉන්පසු එයට විනාකිරි ස්වල්පයක් එක් කරන්න. එවිට ක්ෂණිකව පෙණ නැගීමක් සිදු වේ. මෙම රසායනික ක්‍රියාවලිය විනාඩි 10 ක් පමණ සිදුවීමට හැර, පසුව උණුසුම් ජලය ස්වල්පයක් එකතු කර මෘදු ලෙස සෝදා හරින්න. මෙම ක්‍රමය සියලුම වර්ගයේ ලෝහ සහ එනමල් භාජන සඳහා ඉතා ආරක්ෂිත මෙන්ම කාර්යක්ෂම වේ.
පිරිසිදු කිරීමේදී අත්‍යවශ්‍ය නීති සහ පොදු වැරදි මඟහරවා ගැනීම
- සැමවිටම භාජන පිරිසිදු කිරීමට පෙර ඒවා කාමර උෂ්ණත්වයට සිසිල් වීමට ඉඩ හරින්න. උණුසුම් භාජනයකට සීතල වතුර වත් කිරීමෙන් ලෝහ ඇඹරීම හෝ සෙරමික් ඉරිතැලීම සිදු විය හැක.
- කිසිවිටකත් ක්ලෝරින් අඩංගු ප්‍රබල රසායනික ද්‍රව්‍ය හෝ බ්ලීච් ස්ටේන්ලස් ස්ටීල් සඳහා භාවිත නොකරන්න. එමගින් ස්ටීල් මතුපිට ඇති ආරක්ෂිත ක්‍රෝමියම් ඔක්සයිඩ් ස්ථරයට හානි වී මලකඩ කෑමට ඉඩ ඇත.
- සීරීම් ඇති නොවන පිරිසිදු කිරීමේ පෑඩ් සහ රෙදි පමණක් භාවිත කරන්න.
