කර වූ භාජන පිරිසිදු කිරීම යනු ගෘහණියන්ට නිතර මුහුණ දීමට සිදුවන අපහසු කාර්යයකි. කෙසේ වුවද, භාජනයේ මතුපිට ආලේපනය (coating) කුමක්දැයි හඳුනා නොගෙන රළු ලෙස පිරිසිදු කිරීමට යාමෙන් භාජනය සම්පූර්ණයෙන්ම භාවිතයට ගත නොහැකි තත්ත්වයට පත්විය හැක. එක් එක් ලෝහ සහ ආලේපන වර්ග සීරීම් වලට සහ විවිධ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවලට දක්වන සංවේදීතාව වෙනස් බැවින්, ඒ ඒ භාජනයට ගැලපෙන විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදය තෝරාගත යුතුය. මෙම ලිපියෙන් භාජනයේ ආලේපනයට හානි නොවන සේ කර වූ පැල්ලම් ඉවත් කරන ගෘහස්ථ ක්‍රම පිළිබඳව සාකච්ඡා කෙරේ.
මල නොබැඳෙන වානේ භාජන සඳහා සෝඩියම් බයිකාබනේට් භාවිතය
මල නොබැඳෙන වානේ (Stainless Steel) භාජන ඉතා ශක්තිමත් වුවද, අධික උෂ්ණත්වය නිසා ආහාර කර වූ විට ඒවායේ පතුලේ ඝන කාබන් තට්ටුවක් බැඳේ. මේවා ඉවත් කිරීමට රළු ලෝහ පන්දු (steel wool) භාවිත කිරීමෙන් වානේ මතුපිට සීරී, එහි දිස්නය නැති වී යයි. මෙම ගැටලුව සඳහා වඩාත්ම විද්‍යාත්මක විසඳුම වන්නේ සෝඩියම් බයිකාබනේට් (baking soda) භාවිත කිරීමයි.
සෝඩියම් බයිකාබනේට් යනු මෘදු ක්ෂාරීය (alkaline) සංයෝගයකි. කර වූ ආහාරවල ඇති අම්ල වර්ග සමඟ මෙය ප්‍රතික්‍රියා කර, ඒවායේ ඇලෙන සුළු බව බිඳ දමයි. මෙම ක්‍රියාවලිය වඩාත් සාර්ථක කර ගැනීමට පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- පළමුව භාජනයේ පතුල සම්පූර්ණයෙන්ම වැසෙන සේ සෝඩියම් බයිකාබනේට් කුඩු ඒකාකාරීව විසුරුවා හරින්න.
- එයට උඩින් ජලය මිලිලීටර් 200ක් පමණ (භාජනයේ ප්‍රමාණය අනුව) එකතු කර ලිප තබන්න.
- මෙම ජල මිශ්‍රණය විනාඩි 10ත් 15ත් අතර කාලයක් මද ගින්නේ නටවන්න. රත් වන විට සෝඩියම් බයිකාබනේට් සක්‍රීය වී කර වූ කොටස් බුරුල් කරයි.
- ඉන්පසු ලිපෙන් බාගෙන මඳක් නිවෙන්නට හැර, මෘදු ස්පන්ච් එකක් භාවිතයෙන් පහසුවෙන් පිසදමන්න. අවසානයේ සාමාන්‍ය ජලයෙන් සෝදා හරින්න.
නොඇලෙන සුළු ආලේපන සහිත භාජන සඳහා මෘදු සේදුම් ක්‍රම
නොඇලෙන සුළු (Non-stick) එනම් ටෙෆ්ලෝන් හෝ සෙරමික් ආලේපිත භාජනවල ආහාර පිසීම පහසු වුවද, ඒවා කර වුවහොත් පිරිසිදු කිරීම ඉතා සියුම් ලෙස කළ යුතුය. මෙම ආලේපන ඉතා සංවේදී වන අතර, සුළු සීරීමකින් පවා ඒවායේ ගුණය නැති වී විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ආහාරයට එකතු වීමේ අවදානමක් පවතී. එම නිසා කිසිම විටෙක රළු අළු, වැලි හෝ රසායනික කුඩු වර්ග මේ සඳහා භාවිත නොකළ යුතුය.
මෙහිදී භෞතික බලය යෙදීම වෙනුවට රසායනික බන්ධන ලිහිල් කිරීමේ ක්‍රමවේදය භාවිත කළ යුතුය. මේ සඳහා පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- කිසිවිටකත් රත් වූ වහාම සීතල ජලය දැමීමෙන් වළකින්න. මන්දයත්, ක්ෂණික උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් (thermal shock) නිසා ආලේපනය පිපිරීමට හෝ හැඩය වෙනස් වීමට ඉඩ ඇත.
- භාජනය සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයට පත් වූ පසු, එයට මල් පණිවුඩයක් වැනි උණුසුම් ජලය සහ මෘදු පිඟන් සෝදන දියර (liquid dish soap) ස්වල්පයක් දමා පැය 2ක් පමණ පොඟවන්න.
- පොඟවා ගැනීමෙන් පසු, මෘදු රෙදි කැබැල්ලකින් හෝ සිලිකන් ස්පන්ච් එකකින් වටකුරු චලිතයන් භාවිත කරමින් මෘදුව පිරිසිදු කරන්න.
- පැල්ලම් තදින් ඇත්නම්, සෝඩියම් බයිකාබනේට් ස්වල්පයකට ජලය මිශ්‍ර කර සාදාගත් උකු පේස්ට් එකක් ආලේප කර විනාඩි 30ක් තබා මෘදු ලෙස පිසදමන්න.
එනමල් ආලේපිත භාජන සඳහා ඇසිටිക് අම්ලය (විනාකිරි) ක්‍රමය
එනමල් (Enamel) ආලේපිත යකඩ භාජන ඉතා කල් පවතින නමුත්, ඒවායේ වීදුරු වැනි මතුපිට සීරීම් වලට ලක්විය හැක. මෙවැනි භාජනවල කර වූ පැල්ලම් ඉවත් කිරීමට සුදු විනාකිරි (diluted acetic acid) සහ ජලය සමාන ප්‍රමාණවලින් ගෙන මිශ්‍ර කර භාවිත කළ හැක. අම්ලය මගින් කර වූ ප්‍රෝටීන සහ පිෂ්ඨය බන්ධන බිඳ හෙලයි.
එනමල් මතුපිට ඇති වීදුරුමය ස්වභාවය ආරක්ෂා කර ගනිමින් කර වූ කොටස් ඉවත් කිරීමට පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
- භාජනයට ජලය සහ විනාකිරි සමාන ප්‍රමාණවලින් එකතු කරන්න. (උදාහරණයක් ලෙස ජලය කෝප්ප එකකට විනාකිරි කෝප්ප එකක්).
- එය මද ගින්නේ නටවා විනාඩි 10ක් පමණ තබන්න. විනාකිරි වල ඇති ඇසිටික් අම්ලය මගින් තදින් ඇලී ඇති කාබන් තැන්පතු ලිහිල් කරනු ඇත.
- කාබන් තැන්පතු ඉවත් වීමට පටන් ගත් පසු, ලිප නිවා දමා කාමර උෂ්ණත්වයට පත්වන තෙක් නිවෙන්නට හරින්න.
- ඉන්පසු ලී හැන්දක් හෝ ප්ලාස්ටික් ස්පටුලාවක් ආධාරයෙන් මෘදුව සූරා පිරිසිදු කර උණුසුම් ජලයෙන් සෝදා හරින්න.
වාත්තු යකඩ භාජන සඳහා ලුණු (Sodium Chloride) භාවිතය
වාත්තු යකඩ (Cast Iron) භාජන පිරිසිදු කිරීම අනෙක් භාජනවලට වඩා සපුරා වෙනස්ය. මේවායේ ඇති ස්වාභාවික තෙල් ආලේපනය (seasoning) ආරක්ෂා කර ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ. සාමාන්‍ය සේදුම් කාරක හෝ ජලය අධිකව භාවිත කිරීමෙන් මෙම ආරක්ෂිත තෙල් ස්ථරය ඉවත් වී භාජනය මල බැඳීමට පටන් ගනී. එබැවින් වාත්තු යකඩ සඳහා රසායනික නොවන, වියළි පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රමයක් භාවිත කළ යුතුය.
මෙහිදී භෞතික උල්ෙල්ඛයක් (abrasive) ලෙස සාමාන්‍ය ලුණු කුඩු හෝ දළු ලුණු (sodium chloride) භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය. ලුණු කැට මගින් යකඩ මතුපිට සීරීමකින් තොරව කර වූ ආහාර කොටස් ගලවා දමයි:
- භාජනය මදක් රත් කර, එයට ලුණු කුඩු මේස හැඳි දෙකක් හෝ තුනක් සහ පොල්තෙල් හෝ වෙනත් පිසින තෙල් බින්දු කිහිපයක් එක් කරන්න.
- වියළි කඩදාසි තුවායක් (paper towel) හෝ ඝන රෙදි කැබැල්ලක් භාවිතයෙන් වටකුරු චලිතයන් මගින් භාජනයේ මතුපිට හොඳින් අතුල්ලන්න.
- ලුණු කැට රළු පැල්ලම් ඉවත් කරන අතරම, තෙල් මගින් යකඩ මතුපිට නැවත සකස් කර ආරක්ෂා කරයි.
- අවසානයේ උණුසුම් ජලයෙන් පමණක් සෝදා, වහාම වියළි රෙදි කඩකින් පිසදමා තෙතමනය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරන්න. මල බැඳීම වැළැක්වීම සඳහා නැවතත් තෙල් ස්වල්පයක් ආලේප කර තබන්න.
