පිඟන් සෝදන යන්ත්‍ර සඳහා පරිසර හිතකාමී සහ ස්වභාවික විකල්ප භාවිතය වර්තමානයේ බෙහෙවින් ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී. කෘතිම රසායනික ද්‍රව්‍යවලින් තොරව පිඟන් මැටි සහ වීදුරු භාණ්ඩවල පවතින දැඩි තෙල් පැල්ලම් මෙන්ම ආහාර කොටස් කාර්යක්ෂමව ඉවත් කිරීමට ස්වභාවික ඛනිජ සහ කාබනික සංයෝගවලට සතුටුදායක හැකියාවක් පවතී.
ස්වභාවික පිඟන් සෝදන පෙතිවල අඩංගු ප්‍රධාන රසායනික සංයෝග
කාර්යක්ෂම ස්වභාවික පිඟන් සෝදන පෙත්තක පදනම සකස් වී ඇත්තේ සෝඩියම් කාබනේට් (Washing Soda) සහ සෝඩියම් බයිකාබනේට් (Baking Soda) යන ක්ෂාරීය සංයෝගවලිනි. සෝඩියම් කාබනේට් මඟින් ජලයේ දෘඪතාව අඩු කරන අතර පිඟන්වල ඇති මේදය ජලයේ ද්‍රාව්‍ය තත්ත්වයට පත් කිරීමට උපකාරී වේ. සෝඩියම් බයිකාබනේට් මෘදු ඝර්ෂණ කාරකයක් ලෙස ක්‍රියා කරමින් ආහාර කොටස් මතුපිටින් ගලවා ඉවත් කරයි.
මීට අමතරව ඔක්سيජන් මත පදනම් වූ බ්ලීචිං කාරකයක් ලෙස සෝඩියම් පර්කාබනේට් (Sodium Percarbonate) මෙහිදී භාවිත වේ. ජලය සමඟ මිශ්‍ර වීමේදී මෙය සෝඩියම් කාබනේට් සහ හයිඩ්‍රජන් පෙරොක්සයිඩ් බවට පත්වන අතර එමඟින් මුදාහරින ක්‍රියාකාරී ඔක්සිජන් මඟින් තේ, කෝපි වැනි දැඩි පැල්ලම් සහ වර්ණක සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරනු ලබයි.
තෙල් පැල්ලම් ඉවත් කිරීමේ සැපොනීකරණ ක්‍රියාවලිය
පිඟන්වල තැවරී ඇති සත්ව හෝ ශාකමය තෙල් සාමාන්‍ය ජලයෙන් පමණක් සෝදා හැරිය නොහැක. ස්වභාවික පෙතිවල ඇති අධික ක්ෂාරීය සංයෝග ජලය සමඟ මුසු වූ විට පිඟන් සෝදන යන්ත්‍රය තුළ pH අගය 10 ත් 11 ත් අතර මට්ටමකට ඉහළ යයි. මෙම ඉහළ ක්ෂාරීය පරිසරය තුළදී තෙල් සහ මේද අම්ල රසායනික ක්‍රියාවලියකට භාජනය වී සබන් සහ ග්ලිසරින් බවට පරිවර්තනය වේ. මෙම විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලිය සැපොනීකරණය (Saponification) ලෙස හඳුන්වයි. සබන් බවට පත් වූ තෙල් කොටස් ජලයේ පහසුවෙන් දිය වී ගලා යන බැවින් පිඟන් මතුපිට සම්පූර්ණයෙන්ම පිරිසිදු වේ.
කැල්සියම් තැන්පතු වැළැක්වීම සහ සිට්‍රික් අම්ලයේ භූමිකාව
නළ ජලයේ අඩංගු කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් අයන හේතුවෙන් වීදුරු භාණ්ඩ මත සුදු පැහැති ලප හෝ තීරු ඉතිරි විය හැක. මෙය වළක්වා ගැනීම සඳහා ස්වභාවික පෙති සඳහා සිට්‍රික් අම්ලය (Citric Acid) අත්‍යවශ්‍ය සංරචකයකි. සිට්‍රික් අම්ලය ස්වභාවික චීලේටින් කාරකයක් (Chelating Agent) ලෙස ක්‍රියා කරයි. එය ජලයේ ඇති කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් අයන සමඟ බැඳී ජලයේ ද්‍රාව්‍ය සංකීර්ණ සාදන බැවින් එම ඛනිජ ලවණ පිඟන් හෝ යන්ත්‍රය තුළ තැන්පත් වීමට ඉඩ නොදේ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වීදුරු භාණ්ඩවලට දීප්තිමත් සහ පැහැදිලි නිමාවක් ලැබෙන අතර යන්ත්‍රය තුළ හුණුගල් තැන්පත් වීමද වැළකේ.
වීදුරු භාණ්ඩ ආරක්ෂා කිරීම සහ විඛාදනය වැළැක්වීම
ස්වභාවික පිඟන් සෝදන පෙති සැකසීමේදී වීදුරු සහ ලෝහ භාණ්ඩ විඛාදනයට (Corrosion) ලක්වීම වැළැක්වීම කෙරෙහිද අවධානය යොමු කළ යුතුය. දිගුකාලීන ක්ෂාරීය භාවිතය නිසා වීදුරු භාණ්ඩවල මතුපිට සීරීමට ලක්වීම හෝ මැකී යාම සිදුවිය හැක. මෙය වැළැක්වීම සඳහා ස්වභාවික සෝඩියම් සිලිකේට් (Sodium Silicate) වැනි ඛනිජ ලවණ සුළු ප්‍රමාණයක් භාවිත කරනු ලැබේ. සෝඩියම් සිලිකේට් මඟින් වීදුරු සහ ලෝහ මතුපිට ආරක්ෂිත ස්ථරයක් සාදන අතර එමඟින් යන්ත්‍රයේ අධික පීඩනය සහ උණුසුම් ජලය නිසා සිදුවන ක්ෂුද්‍ර හානි අවම කරයි. මෙය පිඟන් මැටි භාණ්ඩවල ඇති මෝස්තර සහ වර්ණ ආරක්ෂා කිරීමටද උපකාරී වේ.
උෂ්ණත්වය සහ භෞතික ක්‍රියාකාරිත්වය පාලනය කිරීම
ස්වභාවික සංයුතිය උපරිම කාර්යක්ෂමතාවයකින් ක්‍රියාත්මක වීමට නම් නිවැරදි උෂ්ණත්වය පවත්වා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. සෝඩියම් පර්කාබනේට් බිඳවැටී ක්‍රියාකාරී ඔක්සිජන් මුදාහැරීමට නම් ජලයේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 50 ත් 60 ත් අතර පැවතිය යුතුය. අඩු උෂ්ණත්වවලදී මෙම රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව මන්දගාමී වන අතර තෙල් දියවීමේ වේගයද අඩු වේ. එබැවින් ස්වභාවික පෙති භාවිතා කරන විට සැමවිටම යන්ත්‍රයේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 50 ට වඩා වැඩි චක්‍රයක් (Cycle) තෝරා ගැනීමට වගබලා ගත යුතුය. තවද පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භයේදීම පෙත්ත දියවීම වැළැක්වීම සඳහා යන්ත්‍රයේ නියමිත පෙට්ටි කුටීරය (Dispenser) තුළ පමණක් එය තැන්පත් කළ යුතුය.
ස්වභාවික පෙතිවල වියළීමේ ක්‍රියාවලිය සහ පරිසර හිතකාමී බව
කෘතිම පිඟන් සෝදන පෙතිවල අඩංගු වන සර්ෆැක්ටන්ට් (Surfactants) මඟින් පිඟන් ඉක්මනින් වියළීමට උපකාරී වුවද, ඒවා පරිසරයට මුදාහැරීමේදී ජලජ පද්ධතිවලට දැඩි හානි සිදුකරයි. ස්වභාවික පෙතිවලදී මෙම කාර්යය සඳහා ස්වභාවික පිෂ්ඨය (Starch) හෝ සෙලියුලෝස් (Cellulose) වැනි ශාකසාර ද්‍රව්‍ය භාවිතා වේ. මෙමගින් ජලය පිඟන් මතුපිට රැඳී නොසිට පහසුවෙන් ගලා යාමට සලස්වන අතර පිඟන් ස්වභාවිකවම වියළී යයි. මීට අමතරව, මෙම සියලුම ස්වභාවික ද්‍රව්‍ය ජලය සමඟ මුසු වී බැහැර වන විට ඉතා කෙටි කාලයකදී ජෛව හායනයට (Biodegradable) ලක්වන බැවින් භූගත ජලය අපවිත්‍ර වීමක් සිදු නොවේ.
ස්වභාවික පෙති භාවිතයේදී අනුගමනය කළ යුතු ප්‍රායෝගික පියවර
- යන්ත්‍රය පිරවීමේදී පිඟන් එකිනෙක ගැටෙන සේ හෝ ජල ධාරාවන්ට බාධා වන සේ නොතැබිය යුතුය. සෑම භාණ්ඩයක් වෙතම ජලය ළඟා වීමට ඉඩ සැලසීම ස්වභාවික සංරචකවල ක්‍රියාකාරිත්වය වැඩි කරයි.
- විශේෂයෙන් දෘඪ ජලය සහිත ප්‍රදේශවල ජීවත් වන්නේ නම්, සිට්‍රික් අම්ලයේ ක්‍රියාකාරිත්වය තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීම සඳහා යන්ත්‍රයේ ලුණු කුටීරයට විශේෂිත රළු ලුණු (Regenerating Salt) එක් කිරීම අනිවාර්ය වේ.
- පිඟන්වල ඇති ඝන ආහාර කොටස් කලින් ඉවත් කර යන්ත්‍රයට දැමීම මඟින් ස්වභාවික පෙතිවල ඇති සක්‍රීය රසායනික ද්‍රව්‍යවලට තෙල් සහ පැල්ලම් ඉවත් කිරීමට වැඩි ඉඩක් ලැබේ.
