කිරි උතුරන විට හෝ රත් වන විට භාජනයේ පතුලේ ඇලී පිලිස්සී යාම නිතර සිදුවන කරදරයකි. සැර රසායනික ද්‍රව්‍ය හෝ නාසයට අපහසුතාවක් ඇති කරන දැඩි සුවඳක් නොමැතිව, සරල ගෘහස්ථ ද්‍රව්‍ය කිහිපයක් භාවිතයෙන් මෙම පිලිස්සුණු ස්තරය පහසුවෙන් ඉවත් කරගත හැකි ක්‍රමවේදයන් මෙහි දක්වා ඇත.
කිරි පිලිස්සීමේ රසායනික ක්‍රියාවලිය වටහා ගැනීම
කිරි යනු ජලය, ප්‍රෝටීන, මේද සහ සීනි (ලැක්ටෝස්) අඩංගು සංකීර්ණ ද්‍රාවණයකි. කිරි අධික ලෙස රත් වන විට, එහි ඇති වේ (whey) සහ කැසීන් (casein) ප්‍රෝටීන ඒවායේ ස්වාභාවික ව්‍යුහය අහිමි වී (denaturation) එකිනෙක බැඳීමට පටන් ගනී. මෙම ක්‍රියාවලියේදී ඒවා භාජනයේ ලෝහමය මතුපිට සමඟ දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වේ. උෂ්ණත්වය තවදුරටත් ඉහළ යන විට, ලැක්ටෝස් සීනි වර්ගය කාබනීකරණයට (carbonization) ලක් වෙමින් කළු පැහැති, ජලයේ දිය නොවන තද ස්තරයක් සාදයි.
මෙම කාබන් තට්ටුව සාමාන්‍ය පිඟන් සෝදන දියර සහ ජලය මගින් පමණක් ඉවත් කළ නොහැක්කේ එහි ඇති රසායනික බන්ධන ඉතා ශක්තිමත් බැවිනි. බොහෝ දෙනෙක් මෙවැනි අවස්ථාවලදී ක්ලෝරීන් හෝ ඇමෝනියා අඩංගು රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිත කිරීමට පෙළඹෙති. නමුත් එමගින් පිටවන වායූන් ශ්වසන පද්ධතියට හානිකර විය හැකි අතර, මුළු මුළුතැන්ගෙය පුරාම අප්‍රසන්න සුවඳක් පතුරුවයි. එබැවින්, භෞතික රසායනික මූලධර්ම මත පදනම් වූ පරිසර හිතකාමී ක්‍රමවේදයක් භාවිත කිරීම වඩාත් සුදුසුය.
බේකින් සෝඩා සහ තාපය භාවිතයෙන් පිරිසිදු කිරීමේ පියවර
සෝඩියම් බයිකාබනේට් (බේකින් සෝඩා) යනු මෘදු ක්ෂාරීය ද්‍රව්‍යයකි. එය පිලිස්සුණු ප්‍රෝටීන සහ මේද අම්ලවල බන්ධන ලිහිල් කිරීමට උපකාරී වේ. මෙම ක්‍රියාවලිය කාර්යක්ෂමව සිදු කිරීම සඳහා පහත පියවර අනුගමනය කරන්න:
1. සෝඩා පේස්ට් එකක් ආලේප කිරීම
පළමුව භාජනයේ ඇති ලිහිල් අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කර, පතුල තෙත් කරන්න. ඉන්පසු බේකින් සෝඩා කුඩු තට්ටුවක් පිලිස්සුණු ප්‍රදේශය වැසෙන සේ විසුරුවා හරින්න. එයට ජලය බිංදු කිහිපයක් එකතු කර ඝන පේස්ට් එකක් සාදා ගන්න. විනාඩි 20ක් පමණ ක්‍රියාත්මක වීමට ඉඩ හරින්න. මෙමගින් ක්ෂාරීය පරිසරය තුළ පිලිස්සුණු ප්‍රෝටීන ව්‍යුහය ලිහිල් වේ.
2. උණුසුම් ජල ප්‍රතිකාරය
ඉන්පසු භාජනයට ජලය කෝප්ප 2-3ක් (පිලිස්සුණු මට්ටමට වඩා ඉහළින්) පුරවන්න. භාජනය ලිප මත තබා මධ්‍යම උෂ්ණත්වයේ රත් කරන්න. ජලය නටන විට තවත් බේකින් සෝඩා මේස හැඳි දෙකක් එකතු කරන්න. ජලයේ තාපය සහ බේකින් සෝඩාවල ක්ෂාරීය ගුණය එක්ව ක්‍රියා කරමින්, ඇලී පවතින කාබන් තට්ටුව ලෝහ මතුපිටින් ඉවත් කිරීමට පටන් ගනී. මෙම මිශ්‍රණය විනාඩි 10-15ක් පමණ සෙමින් තැම්බීමට හැර ලිපෙන් බාගන්න.
භාජනයේ මතුපිට ආරක්ෂා කිරීම සහ යාන්ත්‍රික ක්‍රමවේද
භාජන පිරිසිදු කිරීමේදී රසායනික ක්‍රියාවලිය මෙන්ම භාවිත කරන යාන්ත්‍රික ක්‍රමවේදයද ඉතා වැදගත් වේ. බොහෝ දෙනා පිලිස්සුණු පැල්ලම් දුටු වහාම ලෝහමය කම්බි කූරු (steel wool) භාවිතයෙන් තදින් ඇතිල්ලීමට උත්සාහ කරති. මෙය ස්ටේන්ලස් ස්ටීල් භාජනවලට දැඩි ලෙස හානි පමුණුවන වැරදි ක්‍රමයකි.
ලෝහමය කූරු භාවිතයෙන් භාජනයේ මතුපිට සීරීම් (micro-scratches) ඇති වේ. මෙම සීරීම් තුළ ඉදිරියේදී පිසින ආහාර සහ කිරි පහසුවෙන් රැඳී, නැවත නැවතත් පිලිස්සීමේ සම්භාවිතාව ඉහළ නංවයි. එබැවින්, සැමවිටම නයිලෝන් හෝ සිලිකන් බුරුසුවක්, නැතහොත් මෘදු ස්පොන්ජ් එකක් භාවිත කරන්න. ඉහත සඳහන් කළ තාප ප්‍රතිකාරයෙන් පසුව, ලී හැන්දක් ආධාරයෙන් මතුපිට සූරා බැලීමෙන් පිලිස්සුණු කොටස් ඉතා පහසුවෙන් ගැලවී යන ආකාරය ඔබට දැකගත හැකි වනු ඇත.
දුර්ගන්ධයකින් තොරව අවසන් පිරිසිදු කිරීම සිදු කරන්නේ කෙසේද
කිරි පිලිස්සුණු විට ඇතිවන අප්‍රසන්න සුවඳ මුළුතැන්ගෙයින් ඉවත් කිරීම තවත් අභියෝගයකි. බේකින් සෝඩාවල ඇති විශේෂ ගුණයක් වන්නේ එය වාතයේ ඇති සහ මතුපිට ඇති දුර්ගන්ධයන් අවශෝෂණය කර ගැනීමයි. කෘතිම සුවඳකාරක අඩංගು පිරිසිදුකාරක මගින් සිදුවන්නේ දුර්ගන්ධය තාවකාලිකව වැසී යාම පමණක් වන අතර, බේකින් සෝඩා මගින් දුර්ගන්ධය ඇති කරන අම්ල මධ්‍යස්ථ කරයි.
භාජනය සෝදා අවසන් වූ පසු, එහි තවදුරටත් කිරි සුවඳක් පවතී නම්, ස්වාභාවික ලෙමන් ගෙඩියක යුෂ ස්වල්පයක් සහ උණුසුම් ජලය භාජනයට දමා විනාඩි 5ක් තබන්න. ලෙමන්වල ඇති සිට්‍රික් අම්ලය මගින් ඉතිරි වී ඇති සියුම් මේද කොටස් ඉවත් කරමින් භාජනයට නැවුම් බවක් ලබා දෙයි. අවසානයේදී භාජනය පිරිසිදු වියළි රෙදි කඩකින් පිසදා තෙතමනය සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරන්න.
