බඳුනක පතුලේ ඇලී ඇති කර වූ ආහාර කොටස් ඉවත් කිරීම සඳහා පැය ගණනාවක් පොඟවා තැබීම අවශ්‍ය නොවේ; සුදුසු රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සහ නිවැරදි උෂ්ණත්වය භාවිත කිරීමෙන් මිනිත්තු කිහිපයකින් මෙම ගැටලුව පහසුවෙන් විසඳා ගත හැකිය. පිලිස්සුණු කාබනික ද්‍රව්‍ය ලෝහමය මතුපිටින් මුදා හැරීම සඳහා භෞතික විද්‍යාත්මක සහ රසායනික මූලධර්ම භාවිත කිරීම මෙහිදී සිදු වේ.
සෝඩියම් බයිකාබනේට් සහ තාපය මඟින් කරකුඩු බිඳ දැමීම
කර වූ ආහාරවල ඇති ප්‍රෝටීන සහ ලිපිඩ (තෙල්) ලෝහ මතුපිට සමඟ තදින් බැඳී පවතී. මෙම බන්ධන බිඳ දැමීම සඳහා සෝඩියම් බයිකාබනේට් (බේකින් සෝඩා) කදිම රසායනික කාරකයකි. සෝඩියම් බයිකාබනේට් යනු මෘදු භෂ්මයකි. ජලය සමඟ මිශ්‍ර වී තාපයට ලක් වූ විට, එය සෝඩියම් කාබනේට්, කාබන් ඩයොක්සයිඩ් සහ ජලය බවට පත් වේ. මෙම රසායනික ක්‍රියාවලිය මඟින් කර වූ ද්‍රව්‍යවල ඇති ආම්ලික සංයෝග උදාසීන කරන අතර එමඟින් ඒවායේ ඇලෙන සුළු බව නැති වී යයි.
මෙම ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා, භාජනයේ කර වූ කොටස වැසී යන පරිදි වතුර ස්වල්පයක් පුරවා ගන්න. ඉන්පසු එයට සෝඩියම් බයිකාබනේට් මේස හැඳි දෙකක් හෝ තුනක් එකතු කරන්න. දැන් භාජනය ලිප තබා ජලය හොඳින් නටන තෙක් රත් කරන්න. ජලය උතුරන විට, තාපය අඩු කර මිනිත්තු පහක් පමණ සෙමින් තැම්බීමට හරින්න. මෙම කාලය තුළ සිදුවන තාප විච්ඡේදනය මඟින් ලෝහයට ඇලී ඇති අඟුරු තට්ටුව ලිහිල් කරනු ඇත. ලිපෙන් බාගත් පසු, ලී හැන්දකින් හෝ මෘදු ස්පොන්ජ් එකකින් මතුපිට සීරීමෙන් තොරව කර වූ කොටස් පහසුවෙන් ඉවත් කර ගත හැකිය.
ඇසිටික් අම්ලය මඟින් කාබන් තට්ටුව දිය කිරීම
සෝඩියම් බයිකාබනේට්වලින් පමණක් ඉවත් නොවන දැඩි කර වූ පැල්ලම් සඳහා ඇසිටික් අම්ලය (විනාකිරි) භාවිත කළ හැකිය. අම්ල මඟින් කාබන් අණුවල ව්‍යුහය දුර්වල කරන අතර ලෝහය සහ කර වූ අපද්‍රව්‍ය අතර ඇති රසායනික බන්ධන ලිහිල් කරයි. මෙම ක්‍රියාවලිය වඩාත් සාර්ථක වන්නේ අම්ල-භෂ්ම ප්‍රතික්‍රියාවක් මඟින් නිපදවන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායු බුබුළු මඟින් කර වූ කොටස් යාන්ත්‍රිකව ඉහළට එසවීම නිසාය.
පළමුව, භාජනයට විනාකිරි සහ ජලය සම ප්‍රමාණවලින් එකතු කරන්න. මෙම මිශ්‍රණය ලිප තබා උතුරන තෙක් රත් කරන්න. ඉන්පසු ලිපෙන් බාගෙන එයට සෝඩියම් බයිකාබනේට් මේස හැන්දක් එකතු කරන්න. මෙම අවස්ථාවේදී ක්ෂණික පෙණ නැගීමක් සිදු වන අතර, එමඟින් ජනනය වන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව මඟින් ලෝහයට ඇලී ඇති කුණු කොටස් බුරුල් කර දමයි. මිශ්‍රණය මද උණුසුම් මට්ටමට පැමිණි පසු, සාමාන්‍ය පරිදි සෝදා හරින්න. මෙමඟින් කිසිදු තද සීරීමකින් තොරව පිරිසිදු මතුපිටක් ලබා ගත හැකිය.
යාන්ත්‍රික ඝර්ෂණය සහ නිවැරදි චලන ශිල්පීය ක්‍රම
කර වූ කොටස් ලිහිල් කිරීමෙන් පසු ඒවා ඉවත් කිරීමේදී නිවැරදි යාන්ත්‍රික චලනයන් භාවිත කිරීම අතිශය වැදගත් වේ. කිසිවිටකත් කම්බි කූරු හෝ රළු ලෝහමය පිරිසිදුකාරක භාවිත නොකළ යුතුය. මන්දයත්, එමඟින් මල නොබැඳෙන වානේ (stainless steel) හෝ වෙනත් ලෝහවල ඇති ආරක්ෂිත නිෂ්ක්‍රීය ඔක්සයිඩ් ස්ථරය (passive oxide layer) සීරීමට ලක් වන බැවිනි. සීරීම් ඇති වූ විට, අනාගතයේදී ආහාර පහසුවෙන් ඇලීමට සහ මලකඩ කෑමට ඇති ඉඩකඩ වැඩි වේ.
පිරිසිදු කිරීම සඳහා මෘදු නයිලෝන් ස්පොන්ජ් එකක් හෝ සෙලියුලෝස් පිරිසිදුකාරකයක් භාවිත කරන්න. පිරිසිදු කිරීමේදී රවුම් චලිතයන් භාවිත කරනවා වෙනුවට, ලෝහයේ නිමවුම් දිශාවට (grain) අනුකූලව කෙළින් ඉරි ඔස්සේ පිසදැමීම සිදු කරන්න. මෙමඟින් ලෝහයේ දිලිසෙන ස්වභාවය ආරක්ෂා වන අතර ක්ෂුද්‍ර සීරීම් ඇති වීම වළක්වයි. ඉතා තද පැල්ලම් පවතී නම්, සෝඩියම් බයිකාබනේට් සහ ජලය ස්වල්පයක් මිශ්‍ර කර සාදාගත් උකු පේස්ට් එකක් පැල්ලම මත ආලේප කර, මෘදු රවුම් චලිතයකින් තෙරපුම යොදමින් පිසදමන්න. මෙහිදී සෝඩියම් බයිකාබනේට්වල ඇති මෘදු ඝර්ෂණ ගුණය (mild abrasive property) මඟින් මතුපිට ආරක්ෂා කරමින් පැල්ලම් ඉවත් කරයි.
අනාගතයේදී ආහාර කරවීම වැළැක්වීම සඳහා උපදෙස්
භාජන කරවීම වළක්වා ගැනීම සඳහා තාප සන්නායකතාව පිළිබඳ මූලික අවබෝධයක් තිබීම වැදගත් වේ. තුනී පතුලක් ඇති භාජනවල තාපය අසමාන ලෙස බෙදා හැරෙන බැවින් ආහාර පහසුවෙන් කර වේ. ඝන පතුලක් සහිත (multi-ply or sandwich bottom) භාජන භාවිත කිරීමෙන් තාපය ඒකාකාරීව පැතිරෙන අතර කර වීමේ සම්භාවිතාව අඩු වේ.
එමෙන්ම, පිසීමට ප්‍රථමයෙන් භාජනය නිවැරදි උෂ්ණත්වයට රත් කිරීම සහ නිවැරදි තෙල් ප්‍රමාණයක් භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. මල නොබැඳෙන වානේ භාජනවල ආහාර නොඇලෙන මතුපිටක් ස්වභාවිකව නිර්මාණය කර ගැනීම සඳහා 'ලයිඩන්ෆ්‍රොස්ට් ආචරණය' (Leidenfrost effect) භාවිත කළ හැකිය. භාජනය රත් වූ පසු එයට වතුර බිඳක් දැමූ විට, එය වාෂ්ප නොවී මුතු ඇටයක් මෙන් රවුමට කැරකැවේ නම්, භාජනය පිසීමට සුදුසුම උෂ්ණත්වයේ පවතී. මෙම ක්‍රමවේද අනුගමනය කිරීමෙන් ඔබේ මුළුතැන්ගෙයි උපකරණ දිගුකාලීනව සුරක්ෂිතව තබා ගත හැකිය.
