කුස්සියේ සින්ක් එකේ ජලය බැස යාම ප්‍රමාද වීම බොහෝ විට සිදුවන්නේ පිසීමේදී ඉතිරිවන තෙල් සහ මේද කොටස් බට තුල තැන්පත් වී ඝන වීම නිසාය. මෙවැනි අවස්ථාවකදී හානිකර රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් තොරව, සරල භෞතික විද්‍යාත්මක සහ රසායනික මූලධර්ම භාවිත කරමින් මෙම තෙල් තට්ටු ඉතා ආරක්ෂිතව දිය කර හැරීමට හැකියාව ඇත.
තෙල් තට්ටු බට බිත්තිවල රැඳෙන්නේ ඇයි?
කාමර උෂ්ණත්වයේදී සත්ව මේදය සහ සමහර ශාක තෙල් වර්ග පහසුවෙන් ඝන තත්ත්වයට පත් වේ. උණුසුම් ආහාර පිසීමෙන් පසු ඉතිරිවන තෙල් සින්ක් එකට වත් කළ විට, බටය තුල ඇති සිසිල් ජලය සමඟ ගැටීමෙන් ඒවායේ උෂ්ණත්වය වේගයෙන් පහත වැටේ. මෙමඟින් තෙල් අණු ස්ඵටිකීකරණය වී පයිප්පවල අභ්‍යන්තර බිත්තිවල ඇලී පවතී. කාලයත් සමඟ මෙලෙස එකතු වන තෙල් තට්ටු මත කුඩා ආහාර කැබලි සහ දූවිලි අංශු රැඳීම නිසා බටයේ සිදුර ක්‍රමයෙන් අවහිර වේ.
තෙල් ඉවත් කිරීමේ රසායනික ක්‍රියාවලිය: සබන්කරණය සහ තෙල් ද්‍රාවණය
තෙල් දිය කිරීම සඳහා වඩාත් සාර්ථකම ක්‍රමය වන්නේ එමල්සීකරණය (Emulsification) හෙවත් තෙල් සහ ජලය එකිනෙක මිශ්‍ර කර හැරීමයි. මේ සඳහා සාමාන්‍ය පිඟන් සෝදන දියර හෝ සෝඩියම් බයිකාබනේට් (බේකින් සෝඩා) සහ ඇසිටික් අම්ලය (විනාකිරි) සංයෝජනය භාවිතා කළ හැකිය. බේකින් සෝඩා යනු දුර්වල භෂ්මයකි. එය තෙල් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර සබන්කරණය (Saponification) නම් රසායනික ක්‍රියාවලියක් ඇති කරයි. මෙහිදී තෙල් අණු ජලයේ ද්‍රාව්‍ය වන සබන් අණු බවට පරිවර්තනය වේ.
මීට අමතරව බේකින් සෝඩා මතට විනාකිරි එකතු කළ විට කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (CO2) වායුව වේගයෙන් මුදා හැරේ. මෙම රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව මඟින් ඇතිවන බුබුළු සහ පීඩනය බට බිත්තිවල තදින් ඇලී ඇති තෙල් තට්ටු භෞතිකව ලිහිල් කිරීමට උපකාරී වේ.
පියවරෙන් පියවර නිවැරදිව පිරිසිදු කරන ආකාරය
පිරිසිදු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය උපරිම කාර්යක්ෂමතාවයකින් සිදු කිරීම සඳහා පහත සඳහන් පියවර අනුගමනය කරන්න:
- පළමු පියවර: උණුසුම් ජලය වත් කිරීම. සින්ක් එකට සෙල්සියස් අංශක 50ත් 60ත් අතර උෂ්ණත්වයක පවතින උණුසුම් ජලය ලීටරයක් පමණ සෙමින් වත් කරන්න. මෙහිදී උතුරන ජලය (100°C) භාවිතා නොකිරීමට වගබලා ගත යුතුය. මන්ද අධික තාපය නිසා PVC පයිප්පවල මැලියම් සහ සන්ධි ඇදවීමකට හෝ හානිවීමකට ලක්විය හැක. උණුසුම් ජලය මඟින් බටයේ ඇති ඝන වූ තෙල් මෘදු කර දියාරු තත්ත්වයට පත් කරයි.
- දෙවන පියවර: බේකින් සෝඩා එකතු කිරීම. බේකින් සෝඩා කෝප්ප භාගයක් පමණ සින්ක් එකේ සිදුර තුලට දමන්න. එය බටය තුලට හොඳින් ගමන් කිරීමට ඉඩ හරින්න.
- තුන්වන පියවර: විනාකිරි එකතු කිරීම. ඉන්පසු විනාකිරි කෝප්ප එකක් පමණ සෙමින් සිදුරට වත් කරන්න. වහාම සිදුවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව නිසා පෙණ නගිනු ඇත. මෙම අවස්ථාවේදී සින්ක් සිදුර මූඩියකින් හෝ රෙදි කඩකින් තත්පර කිහිපයකට වසා තබන්න. එමඟින් නිපදවෙන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුවේ පීඩනය පහළට යොමු වී බටය පිරිසිදු කරයි. විනාඩි 15-20ක් පමණ ක්‍රියාවලිය සිදුවීමට ඉඩ හරින්න.
- හතරවන පියවර: අවසාන සේදීම. අවසානයේදී නැවතත් උණුසුම් ජලය වැඩි ප්‍රමාණයක් වත් කර බටය තුල ඇති ලිහිල් වූ තෙල් සහ අපද්‍රව්‍ය සම්පූර්ණයෙන්ම සෝදා හරින්න.
භෞතික පීඩනය යෙදීම (Mechanical Action)
රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවෙන් පසුවත් ජලය බැස යාම තරමක් මන්දගාමී නම්, රබර් වැකියුම් කප් එකක් (Plunger) භාවිතයෙන් යාන්ත්‍රික පීඩනයක් ලබා දිය හැකිය. මෙහිදී වැකියුම් කප් එක සින්ක් සිදුර මත තද කර ඉහළට සහ පහළට වේගයෙන් චලනය කිරීම මඟින් ඇතිවන පීඩන වෙනස නිසා බටයේ රැඳී ඇති මෘදු වූ තෙල් තට්ටු සම්පූර්ණයෙන්ම ගැලවී ගසාගෙන යයි.
අනාගතයේදී තෙල් හිරවීම වළක්වා ගන්නේ කෙසේද?
නැවත මෙවැනි ගැටලුවක් ඇතිවීම වැළැක්වීම සඳහා පිසීමේදී ඉතිරිවන තෙල් කිසිවිටෙකත් සින්ක් එකට වත් නොකරන්න. ඒවා වෙනම භාජනයකට එකතු කර කසළ බඳුනට දමන්න. එසේම සෑම සතියකට වරක්ම සාමාන්‍ය උණුසුම් ජලයට පිඟන් සෝදන දියර ස්වල්පයක් මිශ්‍ර කර සින්ක් එකට වත් කිරීමෙන් බට බිත්තිවල තෙල් තට්ටු බැඳීම වළක්වා ගත හැකිය.
